Het mooist zijn de momenten waarop Van Dis niet echt greep op zijn gasten kreeg

‘Wij keken elke week hoor’, krijgt Adriaan van Dis nog regelmatig te horen van goedbedoelende vaderlanders die destijds hebben genoten van het VPRO-televisieprogramma Hier is* Adriaan van Dis....

Acht keer per jaar, negen jaar lang (tussen 1983 en 1992), tweeënzeventig uur in totaal. ‘De werkweek van een intellectueel’. Dus waar hébben we het over, suggereert Van Dis met naar koketterie zwemende relativering. Want ook hij weet maar al te goed dat zijn interviews – met een enkele musicus of wetenschapper, meestal met schrijvers uit binnen- en buitenland – uniek waren op de Nederlandse tv, en lang niet alleen omdat er destijds met twee netten bar weinig keus was.

Van Dis sprak zijn talen en bracht de kijkers in contact met interessante auteurs van wie ze nog nooit hadden gehoord of die ze alleen van hun boeken kenden. Hij had hun werk gelezen, geen vanzelfsprekendheid onder televisiepresentatoren, en nam de tijd voor hen, reden waarom zijn uitzendingen vanuit de Amsterdamse IJsbreker nog altijd een waar genoegen zijn om naar te kijken.

Dat bewijst de keuze van dertig uur intellectueel amusement die regisseur Ellen Jens heeft gemaakt, honderd gesprekken uit de reeks die vijfentwintig jaar geleden van start ging, en die nu is uitgebracht in een box met tien dvd’s. De imponerende rij met gasten doornemend, valt je op hoeveel kanonnen ons in de loop der jaren zijn ontvallen: Gerard Reve, W.F. Hermans, Andreas Burnier, Ischa Meijer, Hugo Claus, Martha Gellhorn, Willem Oltmans, Ryszard Kapuscinski, Roland Topor, Roald Dahl, Renate Rubinstein, Stephen Spender, A. den Doolaard, Adriaan Morriën, Karel van het Reve, Astrid Lindgren, Joseph Heller. Ook daardoor is deze compilatie een historisch document geworden.

Het mooist zijn die momenten waarop Van Dis niet echt greep op zijn gasten kreeg, waardoor ze in al hun weerbarstigheid konden floreren. Waarom Gerard Reve toch zijn heil zocht bij de rooms-katholieke kerk, zo’n achterhaald instituut met opvattingen waar een verklaard homoseksueel zich onmogelijk mee kon verenigen? Reve zit er niet mee. ‘Kijk, de kerk zegt het ene, maar ze bedoelt iets anders.’ Gelach in de zaal, maar vervolgens zet de schrijver glashelder uiteen wat hij bedoelt.

De doodstille Neeltje Maria Min, die op de vraag of er in de twintig jaar na haar debuutbundel geen verzen meer wilden komen, alleen maar zegt: ‘Ik heb het gewoon niet gedaan.’ Was dat dan niet angstig? ‘Voor mij niet hoor.’ En wat deed Neeltje Maria Min dan al die jaren? ‘Huisvrouw.’

Achterop de cassette wordt gewag gemaakt van ‘het sterrengedrag van V.S. Naipaul’, overeenkomstig zijn reputatie van hautain stuk chagrijn. Maar wat blijkt uit het betreffende gesprek? Naipaul is een gedistingeerd spreker, die de ontwikkeling in zijn oeuvre voorbeeldig typeert, en wiens stelregel is dat hij op zijn reizen altijd in het beste hotel wil zitten, omdat hij het ‘pervers’ vindt om dat niet te doen. Hij heeft geen boodschap aan die reisschrijvers die de lezers thuis onthalen op schilderingen van lichamelijke ontberingen en gebrekkige onderkomens. Groot gelijk.

Roald Dahl krijgt Van Dis er maar met moeite van doordrongen dat het macabere vaak grappig is, Martin Amis lijkt met zijn welbespraakte grimmigheid het levende bewijs van zijn stelling dat ‘elke schrijver een sadist’ is, en de vergramdheid van Willem Oltmans die zich niet wenst te laten fileren door een gastheer die zich verschuilt achter neerbuigende citaten van derden, blijft hilarisch. Gaat dat terugzien.

Arjan Peters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden