REPORTAGE

Het moet nog een half graadje lager

De onderhandelaars in Parijs doen er alles aan de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden. Maar anderhalve graad zou eigenlijk nog wel beter zijn.

Een deelnemer aan de klimaatconferentie in Parijs vat zijn standpunt op kernachtige wijze samen: 'Overleven = 1,5 graad'. Beeld AP

De ludieke acties langs de hoofdweg van het terrein van de klimaattop in Parijs (de Champs Elysées) hebben steevast weidse doelen die ver verwijderd zijn van de harde realiteit in de onderhandelingen. Vandaag is dat anders. Activisten hebben twee lopers uitgerold. De rode voert naar 3 graden, de groene naar 1,5 graad. Alle voorbijgangers nemen de groene.

De 1,5 graad is in opmars in Parijs, blijkt maandag. Doel van de top is de uitstoot van broeikasgassen zo af te bouwen dat de opwarming deze eeuw niet hoger komt dan 2 graden. Maar die limiet is volgens experts onvoldoende om klimaatellende te voorkomen. 'Gek om twee weken te onderhandelen over een akkoord waarvan je nu al weet dat het tekortschiet', zegt een insider.

In Engeland is het dweilen met de kraan open

'We zijn zeer in onze nopjes met dit bouwwerk. Dit moet de kans op nieuwe overstromingen van de Greta sterk verminderen en de inwoners van Keswick beschermen.' Met deze woorden
opende ingenieur Matt Crump van het Engelse milieuagentschap in 2012 trots de damverhoging in het graafschap Cumbria, dat in vier jaar tijd twee keer was overstroomd.

Het broeit wereldwijd. En in Nederland

Meningen genoeg over de verandering van het klimaat, je zou er de feiten bijna door vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien. Wie zijn de grootste vervuilers? Hoeveel warmer wordt het in Nederland? Hoe zit het met CO2 en de 2 °C-grens? En ook: de gevolgen voor de Elfstedentocht.

Varianten

Steeds meer onderhandelaars lijken er dan ook van overtuigd dat het einddoel in een akkoord een limiet moet zijn van 1,5 graad. In de concepttekst is die verschuiving subtiel merkbaar. Het einddoel werd daar aanvankelijk vermeld in drie varianten: 2 graden, 'ruim beneden 2 graden' en 1,5 graad. In de huidige conceptversie staat alleen nog 'ruim beneden 2 graden' en 1,5 graad.

Die ambitie heeft de zegen van VN-secretaris generaal Ban Ki-moon. Maandag zei hij bij het begin van het politieke deel van de onderhandelingen tot de verzamelde ministers dat de klok aftelt naar een klimaatramp en de wereld meer verwacht dan halve maatregelen. 'Zij wil een transformatieve deal.'

Met de 1,5 graadcampagne werd vorige week begonnen door het Climate Vulnerable Forum en de Alliance of Small Island States (AOSIS), een groep van 44 eilandstaten die zeer kwetsbaar zijn voor klimaatverandering en het risico lopen van de kaart te worden geveegd als de zeespiegelstijging niet wordt gestuit.

Beeld AFP

Klimaatspecial: hoe gaan mensen om met klimaatverandering?

De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om erachter te komen hoe mensen met klimaatverandering omgaan. En presenteert de harde feiten. Bekijk en lees hier de klimaatspecial, inclusief dronevideo's en data.

Maldiven

'Wij op de Maldiven worstelen al sinds de jaren tachtig met de gevolgen van de opwarming, met cyclonen, kusterosie en droogte', zegt Thoriq Ibrahim, milieuminister van de Maldiven en de huidige voorzitter van AOSIS. 'Wij zijn druk bezig met zeeweringen aanleggen en met eilanden ophogen. Dat gebeurt nu al, bij pas 1 graad temperatuurstijging. Stel je voor wat er gebeurt bij 2 graden. Dat wordt onleefbaar. Daarom koersen wij op 1,5 graad.'

Het klinkt mooi, maar is het realistisch? Volgens wetenschappers is 1,5 graad in theorie mogelijk, maar alleen met extreem grote emissiereducties en omstreden negatieve emissietechnologie (koolstofopslag). Met alle huidige klimaatplannen opgeteld halen we de 2 graden niet eens (de som komt nu uit op 2,7 graden). En alleen als alle klimaatplannen ook echt worden uitgevoerd en gefinancierd, zoals Martin Kaiser van Greenpeace gisteren zei.

Ibrahim laat er in het kale kantoortje in het paviljoen van AOSIS geen twijfel over bestaan dat hij erin gelooft. 'Het is haalbaar, maximaal 1,5 graad als gemeenschappelijk doel op termijn. Maar dan moeten we er wel nu mee beginnen. Niet in 2020, wanneer 'Parijs' van kracht wordt. We moeten nu al beginnen met het periodiek aanscherpen van onze klimaatambities.'

Ongemakkelijke vragen

Waarom is het toch zo lastig de klimaatkwestie op te lossen? In vijf afleveringen onderzoekt de Volkskrant de dilemma's achter het klimaatdebat. De volgende vragen werden gesteld:

1. Waarom voeren we geen CO2 belasting in terwijl bedrijfsleven én Greenpeace dit een pracht­idee vinden?

2. Waarom is China nog niet net zo schoon als wij?

3. Helpt klimaatgeld voor arme landen wel?

4. Waarom verdwijnt er nog steeds op grote schaal bos?

5. Wat doet u zelf om de opwarming van de aarde te voorkomen?

Vage toezeggingen

De campagne lijkt aangeslagen. Inmiddels 122 landen steunen het pleidooi. Niet grote spelers als de Verenigde Staten, China en India. Wel landen als Duitsland en Frankrijk. President François Hollande noemde de 1,5 graad vorige week zelfs in zijn openingsspeech. De EU als geheel komt vanwege interne verdeeldheid vooralsnog niet verder dan vage toezeggingen.

Milieudefensie is daarom gisteren een internetactie begonnen. Het doel is ook Nederland, dat zich doorgaans bij het EU-standpunt aansluit, zo ver te krijgen dat het zich achter de 1,5 graad opstelt, vertelt Donald Pols, de nieuwe directeur, net overgekomen van Energie Centrum Nederland.

Een mooie kans voor staatssecretaris Sharon Dijksma om het gehavende Nederlandse klimaatblazoen op te poetsen, aldus Pols. Maar lippendienst bewijzen aan de 1,5 graad is niet genoeg. 'Je moet het ook in daden omzetten door al voor het jaar 2020 in actie te komen. Nationaal door kolencentrales te sluiten. Internationaal door arme landen te helpen hun klimaatplannen uit te voeren.'

Beeld ap

Optimistisch

Milieuminister Ibrahim van de Maldiven blijft optimistisch. 'Aangezien een meerderheid van de landen zich al achter de 1,5 graad heeft geschaard, vertrouw ik erop dat het in het akkoord komt. Met een plan van aanpak.'

Dat betekent voor de rijke landen wel dat zij meer moeten gaan betalen voor klimaatsteun aan de arme landen. Maar, troost Ibrahim: 'Hoe eerder je dat doet, hoe goedkoper het is. En zoals wij zeggen: wie kleine eilanden kan redden, kan de wereld redden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.