'Het moet anders, we moeten uit die spiraal'

De economie staat er rampzalig voor. Tijd voor onorthodoxe maatregelen, zoals het verkopen van het 'tafelzilver'. Door

Bernard Wientjes kan het niet meer aanzien. Het kabinet stapelt bezuiniging op bezuiniging. Het is tijd om de strategie te wijzigen. 'Een trendbreuk is nodig. We zitten in een dramatische situatie. De klassieke aanpak van een economische crisis - even doorbijten met bezuinigen en lastenverhoging, dan volgt het herstel vanzelf - werkt niet meer. Het moet echt anders.'


Aan het woord is niet een lid van een oppositiepartij, maar de voorman van ondernemingsorganisatie VNO-NCW. Traditioneel bereid een kabinet te steunen en sinds het sociaal akkoord van 11 april een heuse buitenparlementaire pijler onder Ruttte II. Toen tekende zich volgens premier Rutte een groene waas af over de economie. Maar die brak niet door. De afgelopen twee maanden zijn de economische omstandigheden juist rap verslechterd. Niet zozeer de export, als wel de situatie in Nederland zelf.


Wientjes: 'Veronderstellingen die in het verleden normaal waren, komen niet meer uit. Altijd kwam na een aantal beroerde jaren de groei terug. Nu niet. We zien een soort Japanse stagnatie, een extreem zorgelijke ontwikkeling. De economie is vastgelopen. Kijk naar het nationaal inkomen, Vergelijk 2007 en 2013, gecorrigeerd voor inflatie. In 2007 was het nationaal inkomen 540 miljard euro, in 2012 535 miljard. In dezelfde periode groeiden de collectieve uitgaven met 40 miljard van 45 naar 50 procent. Bij een normale economische cyclus waren we uit de problemen gegroeid. Nu gebeurt dat niet.


'Deze week was er slecht nieuws dat nauwelijks is opgepikt. Het Centraal Bureau voor de Statistiek had eerder 0,1 procent krimp gemeld over het eerste kwartaal. Dat is nu bijgesteld naar 0,4 procent krimp. Dat is echt catastrofaal.


'Het vertrouwen van producenten en consumenten is historisch laag, faillissementen en ontslagen zijn aan de orde van de dag. Als je dat vergelijkt met Duitsland, schrikbarend! Mensen worden murw en moedeloos en dat is wel het laatste wat we nu kunnen gebruiken. En dan krijgen ze ook nog een brief van het ABP dat hun pensioen wordt verlaagd en volgend jaar misschien nog een keer. Doe dat niet! Kondig af dat de pensioenen twee jaar niet verlaagd worden!'


Is het sociaal akkoord van tafel als het kabinet deze zomer 6 miljard euro bezuinigt?

'In het sociaal akkoord zit geen paragraaf die iets zegt over de hoogte van eventuele bezuinigingen. Wel zegt het dat bezuinigingen de inhoud van het akkoord niet mogen raken. Vaststaat dat lastenverzwaringen voor bedrijven en burgers op dit moment funest zijn. Als je geen 6 miljard kunt bezuinigen zonder de lasten te verzwaren, laat dan die 6 miljard los.


'Het werkt ook niet meer. De opbrengst van de eerder verhoogde btw en accijnzen valt tegen. Het moet dus anders. Nu wordt nog 0,5 procent groei voorspeld voor 2014, maar als er 6 miljard wordt bezuinigd, is dat weg en krijgen we volgend jaar een volgende bezuinigingsronde. We moeten uit die spiraal.'


Veel alternatieven zijn er niet.

'Jawel, het kabinet moet een totaal ander plan maken en daarmee naar Brussel gaan. Niet snijden in de economie, en als er bezuinigd wordt, dan op de collectieve lasten. Want die zijn de afgelopen jaren doorgegroeid alsof de economie doorgroeide. Laat zien dat je de staatsschuld serieus neemt, maar kies voor een heel ander type maatregelen. Verkoop ABN Amro, SNS Reaal, verzekeraar ASR en de hypotheekportefeuille van ING. Daarmee haal je vele miljarden op. Het is tafelzilver dat de staat nooit heeft willen hebben. Gedwongen tafelzilver, zogezegd. Denk ook eens aan verkoop van 30 procent van de Gasunie. Of aan de verkoop van 30 procent van het belang in Tennet, het elektriciteitsnet.


'Daarmee kan de staatsschuld enorm worden teruggedrongen en kan de rente voor de overheid laag blijven. Voeg daarbij de drie grote hervormingen uit het sociaal akoord die nu in wetgeving worden omgezet: de Participatiewet, de verkorting van de WW, de veranderingen in het ontslagrecht.'


Dat is een middelvinger naar Brussel.

'Nou nee. Maar opgeteld heeft premier Rutte een verhaal waarmee hij in Brussel kan aankomen.'


Brussel kent die voorgenomen wetten al.

'Klopt, maar Brussel neemt ze nog niet serieus omdat we een reputatie hebben opgebouwd dat kabinetten hier maar twee jaar zitten. Het kabinet moet dan ook vaart maken met het indienen van die wetsvoorstellen.'


Zal het genoeg zijn?

'Nee, absoluut niet, er moet ook worden geïnvesteerd in de economie, in de bouw vooral. We zijn ook nog bezig met een energieakkoord, ik hoop dat dat wordt omarmd. Huizen isoleren, op een slimme, innovatieve manier investeren in duurzame energie die we ook naar het buitenland kunnen exporteren. Woningcorporaties krijgen een heffing opgelegd. Die heffing kan slimmer ingezet. Geef corporaties bijvoorbeeld een korting als ze woningen bouwen. Het moet lukken dat pensioenfondsen hypotheken van banken overnemen. Nederlandse hypotheken zijn nog steeds zeer betrouwbare producten, een veilige belegging. Pensioenfondsen moeten veel meer investeren in Nederland.'


Het kabinet moet van alles van u. Wat doen de werkgevers zelf? Loonsverhoging zou een enorme impuls zijn voor de economie.

'Wij doen serieuze voorstellen om de economie op de rails te krijgen. En loonsverhoging, daar zal ik nooit voor pleiten. Je maakt onze export, de kurk waar we nog op drijven, kapot.'


Nu hebt u alleen een boodschap voor anderen.

'Ik moet hier intern de blaren op mijn tong praten om de noodzaak van verstandig inzetten van windenergie aan te tonen. Dat dat ook innovatie is en goed voor de economie. De participatieafspraak in het sociaal akkoord is geen sinecure. Komend jaar komen er 2.500 banen voor mensen uit de sociale werkplaatsen of jonggehandicapten. Dat aantal loopt op naar 100 duizend in 2026. Vergeet ook niet dat de lasten voor ondernemers enorm stijgen. Komend jaar 1,3 miljard euro meer WW-premie vooruitlopend op dalende ontslagvergoedingen in 2016.'


Wat hebben kabinetten de afgelopen jaren fout gedaan?

'Niets. Vijf jaar geleden adviseerden alle economen dit beleid. Dat vergeten we weleens. Als de normale mechanismen nog hadden gewerkt, stonden we er nu net zo voor als in Duitsland, met een tekort van 0,5 procent. Dat is de tragiek van deze situatie.


en

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden