'Het moeilijkste is jezelf bloot geven'

Joost Buis legt in zijn boek Venkel en Vis uit hoe vrije improvisatie in zijn werk kan gaan. 'Veel mensen spelen met een ideaalbeeld in hun hoofd....

Als je alleen venkel en spaghetti in huis hebt, heeft het geen zin te klagen dat je er zo graag vis bij had willen eten. 'Je moet genoegen nemen met de omstandigheden van het moment', schrijft de trombonist Joost Buis in Venkel met Vis, het eerste werkboek muziekimprovisatie voor middelbare scholieren.

Voor de lesmethode die hij maakte in opdracht van SWING, de Landelijke Stichting Promotie Muziekimprovisatie, heeft de zesendertigjarige Buis geput uit zijn jarenlange ervaring als lid van de harde kern van de Amsterdamse improvisatiescene. Met de trompettist Eric Boeren organiseert Joost Buis al zo'n tien jaar wekelijkse concerten in het Amsterdamse voormalige kraakpand Zaal 100.

De laagdrempelige avonden zijn een laboratorium voor vele musici en groepen. Zoals Buis' eigen Famous Astronotes, waarmee de trombonist vanaf woensdag vier wekelijkse concerten geeft in het Amsterdamse Bimhuis.

In Venkel met Vis legt Buis aan de hand van praktische oefeningen uit hoe vrije improvisatie in zijn werk kan gaan.

Bijzonder is dat je geen instrument hoeft te kunnen spelen of noten hoeft te kunnen lezen om de elementaire beginselen van muziekmaken te begrijpen. Het voorbeeld uit de titel gaat over de remmende werking van verwachtingspatronen.

'Veel mensen spelen met een ideaalbeeld in hun hoofd van hoe de muziek zou moeten klinken. Dat betekent dat je al het andere dat er zou kunnen gebeuren, uitsluit en als het ware met je oren dicht speelt'.

Volgens Buis is het moeilijkste aan improviseren jezelf bloot durven geven. 'Als ik een workshop geef en de mensen pakken vooraf hun instrumenten uit, dan begint iedereen meteen te spelen. Maar als de workshop vervolgens echt begint, durft niemand meer. Er is een merkwaardig groot verschil tussen ''zomaar spelen'' en ''officiëel spelen''. Dat verschil wil ik kleiner maken.'

Een aantal ideeën voor Venkel met Vis deed Buis op in lessen die hij heeft gevolgd bij de Amerikaanse trombonelegende Roswell Rudd. Gewapend met hun instrumenten banjerden ze door Rudds tuin, muzikaal commentaar gevend op alles wat ze zagen.

'Roswell Rudd hangt de filosofie aan dat het de taak van muzikanten is om de frequenties van de kosmos op te vangen en die te vertalen naar hoorbare frequenties: muziek.'

Buis grinnikt een beetje terwijl hij over de lessen van Rudd vertelt. Hij is zelf te nuchter voor alomvattende spirituele theorieën. Maar één opmerking van Rudd is hem zeker bijgebleven. Dat ritme dezelfde basis heeft als toonhoogte.

'Rudd liet me tijdenlang de meest basale ritmes trommelen. Nu speel je ook een frequentie, zei hij, alleen een heel lage. Als je de puls zou opvoeren naar een paar duizend slagen per seconde, dan heb je een toon. Dat is wat je als blazer doet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden