Het moddergevecht begint in Oekraïne

Vijf jaar na de Oranjerevolutie kiest Oekraïne een nieuwe president. De campagne is hard. En vooral pro-Oekraïens.

Oekraïense parlementariërs beschuldigden elkaar de afgelopen dagen publiekelijk van pedofilie, aftuiging en groepsverkrachting – een duidelijk signaal dat de campagne voor de Oekraïense presidentsverkiezingen van 17 januari is begonnen. Volgens waarnemers wordt het een smerige strijd die tot het bittere eind zal worden gevoerd.

‘Als de campagne begint met zo’n gemene informatieoorlog, dan kun je je voorstellen hoe de zaken erbij zullen staan aan het eind van de campagne’, liet de politieke waarnemer Oleksej Goloboetski zich ontvallen.

Er staat dan ook veel op het spel. De presidentsverkiezingen zijn de eerste sinds de zogeheten Oranjerevolutie van vijf jaar geleden. Daarin werd de door Rusland gekoesterde favoriet Viktor Janoekovitsj van zijn frauduleuze verkiezingsoverwinning afgeholpen door aanhoudende massademonstraties.

De twee bondgenoten uit de Oranjerevolutie, Viktor Joesjenko en Julia Timosjenko, werden al spoedig elkaars aartsvijanden en de Oekraïense politiek beleefde onder president Joesjenko vooral onrust, instabiliteit en conflictueuze verhoudingen met Rusland.

Daarbij voegde zich vorig jaar een mondiale financiële crisis die bijna nergens in Europa zulke dramatische gevolgen had als in Oekraïne, dat dit jaar een economische krimp van circa 15 procent voorziet. De devaluatie met meer dan 50 procent (nu teruggebracht tot 40 procent) van de nationale munt, de grivnia, raakte de bevolking hard. Zij had zich overgeleverd aan een consumptie-boom op basis van dollarleningen.

Het resultaat: het elan van de Oranjerevolutie is allang verdwenen en de bevolking heeft collectief genoeg van alle ruziemakende politici in Kiev, die soms letterlijk vechtend door het parlement rollen. Maar aangezien nieuw talent ook in Oekraïne niet aan de bomen groeit, zullen dezelfde gezichten de strijd bepalen om de ‘revanche’ voor de Oranjerevolutie.

Uit peilingen blijkt dat de kiezersonvrede zich vooral tegen de zittende president keert, die nergens op meer dan 5 procent mag rekenen. In alle peilingen leidt Janoekovitsj, met tussen de 25 en 30 procent, terwijl Timosjenko rond de 20 procent zweeft. Niettemin zou het op een spannend gevecht kunnen uitlopen, als Timosjenko in een tweede ronde ook de aanhangers van Joesjenko en het ‘nieuwe gezicht’ Arseni Jatsenjoek (9 procent) achter zich krijgt.

De 35-jarige bankier en miljonair Jatsenjoek komt uit de school van Joesjenko en bekleedde de afgelopen jaren diverse hoge posities. Vorig jaar trok hij zich terug als parlementsvoorzitter, om zijn eigen beweging Front voor Verandering te kunnen oprichten.

Hij speelt in op de wijdverbreide afkeer van de politiek onder kiezers en belooft ‘met een knuppel in mijn handen’ de corruptie in de politiek te zullen bestrijden. ‘Zolang er niet een dozijn functionarissen gevangen wordt gezet in Oekraïne, opdat mensen zien dat het overtreden van de wet leidt tot straf, komt er geen orde in het land.’

Jatsenjoek keert zich ook tegen het uitgesproken pro-westerse en anti-Russische beleid van zijn oude mentor en zegt zich niets te zullen laten dicteren door Washington, Brussel of Moskou. Daarin volgt hij een trend die ook bij andere hoofdrolspelers – uitgezonderd Joesjenko – waarneembaar is: het zoeken naar een middenweg in het buitenlands beleid.

In die zin is de Oekraïense politiek wel volwassen geworden sinds de Oranjerevolutie, die deels kon ontstaan door aversie tegen de Russische bemoeienis met de verkiezingen. Tegenwoordig doet de ‘pro-westerse’ premier Timosjenko er alles aan om goede vrienden te worden met haar Russische collega Poetin, terwijl de ‘pro-Russische’ Janoekovitsj net zomin als zijn politieke tegenstrevers van plan is strategische industrieën aan Rusland te verkopen of zich anderzijds aan ‘Moskou’ uit te leveren.

Waarnemers ontwaren tussen de chaotische politieke taferelen een andere positieve ontwikkeling, die mooi werd verwoord door een anonieme diplomaat, die tegen het persbureau Reuters zei: ‘Er is een pluralistische samenleving en een vrije pers. De economie is een rotzooi, maar Oekraïne is het vrijste land in de hele voormalige Sovjet-Unie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.