Opinie

'Het Midden-Oosten wordt steeds meer een binnenlands probleem'

'De traditionele wegkijkpolitiek, waarbij de beweerde neutraliteit in de praktijk op partij kiezen voor Israël neerkomt, wordt onhoudbaar', schrijft Thomas von der Dunk.

Een aantal demonstranten was op 5 augustus van plan de ingang van de Israëlische ambassade te blokkeren uit protest tegen de aanvallen op Gaza. Ze werden tegengehouden door de politie.Beeld anp

In Oeganda zitten radicale evangelische predikanten uit Amerika achter de jacht op homo's en in Oekraïne blijken Russisch-Orthodoxe separatisten het speciaal op protestanten te hebben voorzien, terwijl de voor hun avontuur bestemde wapens in Moskou door popes worden gezegend.

Wie mocht denken dat religieus fanatisme, verbonden met haat jegens alle andersgelovigen, het exclusieve voorrecht vormt van joden en moslims in het Midden-Oosten, of in de christelijke wereld tenminste sinds de Godsdienstoorlogen van de 17de eeuw verdwenen is, heeft de afgelopen weken even niet opgelet. Wel is het - zeker niet onbelangrijk - ginds een graadje erger, en resulteert die haat daar in bloedige gevolgen op een aanzienlijk grotere schaal, zoals we dezer dagen weer kunnen constateren.

Vredelievendheid
Vrijwel alle religies prijzen graag hun eigen vredelievendheid aan, maar tegelijk is er natuurlijk wel nog dat Woord van God, in cryptische geschriften van eeuwige geldigheidsduur vastgelegd, waaraan iedereen zich in het ondermaanse dient te houden. Ook de ongelovigen, ja, vooral die - Und bist du nicht willig, so brauch ich Gewalt, om uit Goethes Erlkönig te citeren.

Te weinigen huldigen dan helaas de variant die ik laatst op internet aantrof - Und bist du nicht willig, so brauch ich Geduld (In geldbeluste bankierskringen heeft men intussen sinds een jaar of wat een derde versie omarmd: Und bist du nicht willig, so brauch ich Gehalt).

Vooral het christendom en de islam lijden traditioneel, vanwege hun universalistische pretenties, onder een grote bekeringszucht, met Kruistochten en Jihad als gevolg. Joden hebben daarvan minder last, maar hún fundamentalisten wensen wel hun eigen geloofsgenoten te disciplineren - rijdt niet op sabbat met de auto door bepaalde wijken van Jeruzalem, je wordt gestenigd - en claimen bovendien vrij exclusief het Volk van God te zijn, wat al decennia de nodige ellende in het Onheilige Land veroorzaakt.

Protesten in Parijs.Beeld afp

Interne haat
Kan men zich bij de eeuwenlange afkeer van christenen van moslims en omgekeerd als buitenstaander nog relatief makkelijk iets voorstellen - de anderen hebben immers het Foute Boek tot Heilig Boek uitgeroepen - intern is de onderlinge haat vaak niet minder groot. Ketters blijken dan in de ogen van geloofsfanatici in feite zelfs nog erger dan heidenen.

Toch is ook dat ergens logisch. Heidenen weten niet beter en kunnen ook niet beter weten - die hebben het licht nog niet gezien. Maar ketters kunnen wel beter weten: die wíllen het licht niet zien. Die gaan wel van dezelfde heilige boeken uit, maar verbinden daar andere conclusies aan. Dat is veel bedreigender voor de eigen geloofszekerheid, en daarom moeten die dood.

Ja, met die onthutsende vanzelfsprekendheid werden de afgelopen dagen her en der in de pers ook gewone moslims uit het Midden-Oosten - soennieten zowel als sjiieten - die hun eigen dagen normaliter heel vreedzaam als groentehandelaar of automonteur slijten, heftig sprekend opgevoerd.

'Sjiieten geen echte moslims'
Als ik honderd raketten had, zo verklaarde een soenniet, dan is er eentje voor Israël bestemd, en alle overige negenennegentig zijn voor Iran. Had Iran ze iets misdaan, zoals Israël dan tenminste nog de afgelopen weken achttienhonderd Palestijnen om zeep heeft geholpen, teneinde wat extra revanchegevoelens op te roepen? Nee, dat niet, maar sjiieten waren geen echte moslims en moesten daarom gewoon dood.

Het doet inderdaad denken aan onze eigen Europese Godsdienstoorlogen - ook onze opstand tegen Spanje vertaalde zich in beide kampen in daden van weerzinwekkende wreedheid - en het heette indertijd onder vurige calvinisten dat men liever Turks zou zijn dan paaps.

Zo'n eeuw lang heeft die collectieve zelfmoordpoging van Europa - ze bleef niet beperkt tot de Nederlanden - op basis van het eigen absolute theologische gelijk geduurd. Toen waren beide kampen uitgeput, en realiseerden zowel katholieken als protestanten dat ze er niet met geweld in zouden slagen de tegenpartij het ware geloof op te leggen.

Naar de hel
Zeker: die pretentie dat dat moest, bleef nog even bestaan. En dat de ander in de hel zou branden, vanwege zijn vasthouden aan rooms bijgeloof of protestantse ketterij, stond ook onwrikbaar vast, en zou nog ettelijke eeuwen met grote stelligheid van vele kansels worden verkondigd. Alleen legde men zich er tegelijk bij neer dat het niet langer de eigen taak was om de anderen post mortem naar de hel te helpen, maar dat men dat aan God zelf moest overlaten, in goed vertrouwen dat die dat inderdaad zou doen.

Het zou al heel wat zijn wanneer soennieten en sjiieten zich die instelling eigen zouden maken. Of Palestijnen en Israëli's. Een vriend van mij opperde laatst dat ze misschien loodjes moesten trekken: wie wint, krijgt het hele Heilige Land. Omdat de radicalen in beide kampen God volledig aan hun zijde weten, kunnen dié daar in elk geval niet op tegen zijn.

Een andere optie is dat Ban ki-Moon dreigt dat de VN mannenbesnijdenis voor illegaal zal verklaren, als beide partijen niet binnen twee maanden tot in detail een tweestatenoplossing inclusief Jeruzalem hebben uitgewerkt.

Binnenlands probleem
Intussen wordt dit buitenlandse probleem voor steeds meer Europese landen ook een binnenlands. Die krijgen, met het oog op de interne godsdienstvrede, een steeds urgenter belang bij een oplossing voor het conflict. Want het antisemitisme dat overal nu de kop opsteekt moge oude wortels hebben, de nieuwe hevigheid valt uiteraard niet daarvan - en van het volstrekt disproportionele jongste optreden van Israël - los te zien.

De traditionele wegkijkpolitiek, waarbij - ook in Nederland - de beweerde neutraliteit in de praktijk op partij kiezen voor Israël neerkomt, wordt zo onhoudbaar. Maar een deel van het Binnenhof blijkt moreel weinig van de Oekraïense vliegramp te hebben geleerd, zodat de verwoesting van Gaza daar de facto nog steeds als legitieme collateral damage wordt afgedaan.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden