Reportage

Het MH17-rapport maakt 'een einde aan 15 maanden speculatie'

Het langverwachte rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) over de vliegramp met de MH17 biedt volgens premier Mark Rutte 'duidelijkheid.' Maar de vraag die bij de nabestaanden speelt, kan na vijftien maanden onderzoek nog niet worden beantwoord: wie zijn de daders?

Ana van Es
null Beeld Demotix Live News / Demotix
Beeld Demotix Live News / Demotix

Het verhaal van de ramp, dat kent Nederland sinds dinsdag. Daarbij is niets aan het toeval overgelaten. Fraai uitgelicht achter OVV-voorzitter Tjibbe Joustra staat de cockpit van de MH17, boven de Oekraïne verongelukt met 298 inzittenden aan boord.

Wie familie heeft verloren bij de crash, krijgt de komende dagen een rondleiding. Want het vliegtuig is niet zozeer gereconstrueerd voor het bewijs. Het wrakstuk staat hier vooral ook voor dat andere doel: het 'zichtbaar maken' van de ramp.

Heel Nederland ziet het vanaf nu voor zich: hoe vlucht MH17, onderweg van Amsterdam naar Kuala Lumpur, om 13.20 uur boven Oost-Oekraïne aan de linkerkant, boven de cockpit, wordt getroffen door een BUK-raket van Russische makelij.

Preciezer: een BUK-raket met een raketkop van het type 9N314M.

Drie stills uit de simulatievideo van de OVV waarin de BUK-raket vlak bij de cockpit explodeert. Beeld Demotix Live News / Demotix
Drie stills uit de simulatievideo van de OVV waarin de BUK-raket vlak bij de cockpit explodeert.Beeld Demotix Live News / Demotix

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over de rampvlucht MH17.

'Vlinderstrikjes'

Dat blijkt volgens de OVV uit de stukjes metaal die zijn aangetroffen in het schroot van het vliegtuig en in de lichamen van de drie bemanningsleden in de cockpit. Ze hebben vreemde vormen: die van blokjes en 'vlinderstrikjes' - karakteristiek voor een aanslag met dit type BUK-raket.

'Het was geen meteorietinslag,' benadrukt Tjibbe Joustra.

Daarmee lijkt een hoofdstuk in het dossier MH17 afgesloten. Net zoals de dag van nationale rouw ooit een manier bleek om uiting te geven aan het moeten repatriëren van 298 slachtoffers, zo brengt het doorwrochte onderzoek van de OVV, met uitgelicht wrak en al, de verwerking weer een stap verder.

Er komt een 'einde aan 15 maanden speculatie', stelde Frederica Mogherini, Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie. We weten nu tenminste hoe het vliegtuig is neergehaald: met een BUK-raket.

Maar dan neemt premier Rutte het woord. Ooit zei hij dat hij niet zal rusten voordat 'de onderste steen boven is' inzake MH17. Nu zegt hij dat er 'veel vragen' zijn beantwoord in het OVV-rapport. Maar er is ook nog veel dat we niet weten.

null Beeld Demotix Live News / Demotix
Beeld Demotix Live News / Demotix

Daders

De premier zegt het niet hardop, maar dit is wat we allemaal niet weten: waarom is de BUK-raket afgevuurd op de MH17? Vanaf welke locatie is die gelanceerd - onderzoek van de OVV wijst een gebied aan van maar liefst 320 vierkante kilometer tegen de Russische grens. Voor het bepalen van de exacte lanceerplaats is 'aanvullend forensisch onderzoek' nodig.

En vooral deze vraag blijft na vijftien maanden onderzoek onbeantwoord: wie zijn de daders?

Bij de Stichting MH17, die de familie van de slachtoffers vertegenwoordigt, vinden ze juist dat belangrijk, nu de feiten duidelijk lijken. 'Daders, medeplichtigen en nalatigen dienen vervolgd en gestraft te worden, want deze moord op onschuldige slachtoffers kan niet ongestraft de geschiedenisboeken ingaan.'

De drie inzittenden in de cockpit waren meteen dood, volgens het rapport. Van de andere slachtoffers is dat onduidelijk. Vermoedelijk verloren zij vrijwel direct het bewustzijn door de klap van de raket en het vliegtuig dat uit elkaar gereten is. Mogelijk waren ze nog wel heel even bij kennis en waren ze nog in staat tot 'reflexmatige handelingen als het omklemmen van de stoelleuning.'

null Beeld Demotix Live News / Demotix
Beeld Demotix Live News / Demotix

Veiliger

Nu de daders nog niet in beeld zijn, doet de OVV vooral veel aanbevelingen om het luchtvaartverkeer veiliger te maken. Oekraïne - het land dat dit onderzoek vlak na de ramp aan Nederland overdroeg - krijgt een flinke veeg uit de pan: de autoriteiten daar hadden het luchtruim moeten sluiten.

Maar nabestaanden hopen op een ander geluid, zegt Piet Ploeg. 'Het is heel belangrijk dat bekeken wordt hoe de veiligheid van het luchtruim in de toekomst gegarandeerd wordt. Maar dat mag niet afleiden van de belangrijkste vraag: wie is hier verantwoordelijk voor geweest?

Ja, wie heeft de MH17 laten neerstorten?

De gereconstrueerde cockpit (foto uit het rapport van de OVV). Beeld .
De gereconstrueerde cockpit (foto uit het rapport van de OVV).Beeld .

Naarmate de dag vordert, wordt het langverwachte OVV-rapport steeds meer inzet van een internationaal diplomatiek steekspel. Terwijl de Russische president Vladimir Poetin er het zwijgen toe doet, noemt zijn onderminister Sergej Rijabkov het onderzoek een poging 'om tot een vooringenomen conclusie te komen.'

De fabrikant van de Russische BUK-raketten presenteerde 's ochtends al een eigen onderzoek. De boodschap, ondersteund met een reconstructiefilm die bijna net zo professioneel oogt als die van de OVV: de Nederlandse onderzoekers zitten ernaast. Vlucht MH17 kan onmogelijk zijn neergehaald met een BUK-raket van het type 9N314M.

Voor Nederland is dit diplomatiek op eieren lopen. Officier van justitie Fred Westerbeke, die het strafrechtelijk onderzoek coördineert, neemt het woord 'aanslag' dinsdag weliswaar al in de mond. Premier Rutte, die benadrukt dat strafrechtelijke vervolging van de daders 'taai en moeilijk' wordt, durft dat nog niet aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden