Het merk Dracula

Met elke nieuwe Hollywood-productie kreeg Roemenië er weer een stroom Dracula-toeristen bij. Beetje bij beetje speelde het land daarop in....

Het leek nog wel zo op het poldermodel. Er was een meningsverschil gerezen tussen de heer Vlad Tepes - alias Dracula - en enkele andere prominenten uit het Roemenië van de vijftiende eeuw. En dus nodigde de heer Dracula de anderen uit voor een dineetje bij hem thuis. Om het even uit te praten. Voordat de soep werd opgediend wilde hij ze nog iets laten zien: een grote ijzeren spies. Een klein halfuurtje later had hij het hele gezelschap daaraan geregen. Zo was dat poldercompromis helemaal niet meer nodig.

Ook in de vijftiende eeuw had je luie werklozen die liever bij tante Truus gingen zitten. Dracula ontbood hen allen. Willen jullie een aangenaam leven leiden zonder zorgen? 'Ja!', antwoordde de menigte. 'Kom dan maar eens mee!' Diezelfde middag werd al het werkschuwe tuig gespietst. Behalve dat je in het Roemenië van Dracula nauwelijks werkloosheid had, liep ook de criminaliteit er flink terug.

Helderheid. Efficiëntie. Doelmatigheid - dat zijn de drie kernbegrippen uit het beleid van Vlad Tepes. Voor de zoveelste keer trachtten de numeriek veel sterkere Turken zijn gebied onder de voet te lopen. Spietsen met die hap!, gebood Dracula. De galopperende Ottomaanse legers zagen hun voorhoede als barbecue-pinnen in het veld staan. Met elke nieuwe spies kregen ze weer wat minder zin in de hele onderneming.

Een sweety was hij niet, deze Vlad Tepes, oftewel Vlad de Spietser (van het Roemeense woord Teapa = spies). In de vijftiende eeuw heerste hij met onderbrekingen over de landstreken Wallachije en Transsylvanië, waaruit vier eeuwen later Roemenië zou ontstaan. In een tijd waarin lieden in West-Europa zich nog bezighielden met zaken als inquisitie en heksenverbrandingen, was de Spietser toch een opvallend figuur. De naam Dracula dankte hij aan zijn vader. Die was door de keizer van het Heilige Roomse Rijk vanwege zijn doelmatige strijd tegen de Turken verheven tot de 'Orde van de Draak'. Dracula - 'zoon van de Draak' - had zijn weinig zachtzinnige natuur van zijn vader.

Geen lieverd, máár: ook geen vampier. Dat heeft de Ierse schrijver Bram Stoker aan het eind van de negentiende eeuw van hem gemaakt. West-Europa was toen in de greep van de vooruitgang. Van de industrialisering, van de oprukkende techniek, van het geloof in de wetenschap. Veel laat-negentiende eeuwse schrijvers koesterden een diep verlangen naar wat hun eigen wereld niet meer was: mystiek, occult, huiveringwekkend. Dat verlangen projecteerden zij op het oosten van Europa.

Bram Stoker was nooit in Roemenië geweest. Hij raakte gebiologeerd door de persoon van Vlad Tepes in de bibliotheek van het Brits Museum. Diens wreedheid verbond hij met geruchten over in Transsylvanië actieve 'vampiers'. Echter: deze vampiers waren nooit bloedzuigende nekbijters. Het vampirisme uit de Hongaarse, Roemeense of Servische folklore betreft veelal gestorvenen wier lijken niet bederven. Zij staan op uit hun graf, keren terug naar huis en verspreiden door aanraking onheil over een nog levend familielid.

De bloedzuigende graaf Dracula was helemaal door Bram Stoker verzonnen. Zijn boek uit 1897 werd een kassucces. Hollywood deed de rest. Na de films met Bela Lugosi weet iedereen dat Dracula een vampier is die je zo in je nek kan bijten.

En verdomd, die Dracula heeft nog echt bestaan ook!, ontdekten westerlingen in de twintigste eeuw. Met elke nieuwe Hollywood-productie kreeg Roemenië er weer een stroom Dracula-toeristen bij.

Beetje bij beetje ging het land daarop inspelen. Eerst werd het geboortehuis van Vlad Tepes opengesteld. Later werd een lekker luguber kasteel in de Karpaten bij Brasov verheven tot Dracula-paleis. Dat de Spietser daar in zijn leven waarschijnlijk maar een paar dagen verbleven heeft, doet er niet toe.

Die Dracula - daar zit nog veel meer in! Bedacht de Roemeense minister van Toerisme Dan Matei Agathon. Het verhaal gaat dat de minister, een oud-communist, op vakantie in Zwitserland een nieuw gouden horloge kocht met daarin een inscriptie: 'Dracula'. In het vliegtuig terug legde Agathon zijn Gouden Ei: Roemenië moet een Dracula-park krijgen. Behalve dat je dan eindelijk profiteert van het merk Dracula, zet je zo ook de deur open voor massatoerisme naar Roemenië, en met name naar zijn mooiste landstreek Transsylvanië. Dat is een volledig braakliggende markt. Er is nog geen enkel Oost-Europees land met een pretpark.

Het lijntje naar het pittoreske Transsylvanische stadje Sighisoara was snel gelegd. Niet alleen omdat daar Dracula's geboortehuis staat. Oók omdat Agathon daar in de oud-communistische burgemeester Danesan een hele trouwe knecht heeft.

Twee Roemenen, drie partijen, luidt het spreekwoord. Een Dracula, twee Dracula-parken! Want stomtoevallig werd rond dezelfde tijd dat Agathon in het vliegtuig zat, een identiek Gouden Ei gelegd door de liberale partij in Brasov. Weet je wát Brasov nodig heeft? Een Dracula-park! Niet alleen omdat vlakbij de stad al het Dracula-kasteel ligt. Oók omdat Brasov een liberale burgemeester heeft. De liberalen kregen al snel steun van leiders van de Duitse minderheid in Roemenië. Die vinden dat een pretpark zo ongeveer het ergste is wat Sighisoara, een zeldzaam authentiek middeleeuws Saksisch stadje, kan overkomen.

Als kemphanen gingen de twee partijen elkaar te lijf. Geheel op zijn Roemeens leidde dit tot nachtenlange tv-debatten en uiterst gênant, breeduitgemeten gebekvecht in de pers. Om dit gekakel te laten verstommen en Sighisoara erdoor te drukken lanceerde Agathon de afgelopen maanden een gigantisch media-offensief. In geënsceneerde tv-interviews filosofeerde de Draculaminister dromerig over miljoenen Amerikanen die zich in Sighisoara in 'enge' restaurants te goed komen doen aan gerechten als 'spitbarbecue', 'hersentjes' en 'bloedpudding'.

Ook Sighisoara's burgemeester Danesan ziet dat al helemaal voor zich. Van heinde en ver zullen mensen komen. Met het geld dat zij in het laatje brengen gaat hij de oude binnenstad restaureren. Dat zet Sighisoara voorgoed op de kaart. En dan is hij, Danesan, natuurlijk geen onbeduidend burgemeestertje meer.

Bedolven onder een dikke laag sneeuw lijkt Sighisoara zo weggelopen uit een tekening van Anton Pieck. Op het kleine treinstationnetje is sinds de dagen van het communisme niets veranderd. Eén loket. Vier treinen per dag voor de vijfenhalf uur durende reis naar Boekarest.

Het Breite-plateau ligt in een wit heuvellandschap met bevroren bomen. Vijf kilometer van Sighisoara ben je midden in een impressionistisch schilderij beland. 'Hier komt het Dracula-park', staat in rode griezelletters op een bord. Eugène van Itterbeek is verontwaardigd: 'Het is alsof je een Disney-park neerzet aan de voet van de basiliek van Franciscus van Assisi.' Van Itterbeek, een gepensioneerd hoogleraar uit Leuven, woont in Transsylvanië en zet zich in voor de restauratie van de middeleeuwse monumenten in de streek. 'Dit is echt een draak van een plan.'

Sighisoara is uniek in Europa en moet het hebben van culturele toeristen, zegt hij. Maar op een Dracula-park komt precies het tegenovergestelde genre af. 'Het Walibi-type, zeg maar.' Dat is een ramp voor Transsylvanië.

'Onzin', werpt Danesan tegen. 'Het wordt helemaal geen Disneyland. We gaan er iets heel moois van maken, met een kasteel en zo. Smaakvol. In harmonie met de omgeving. Geen shockerende attracties.' Dat kan ook helemaal niet: Roemeense bezoekers mogen niet door een al te negatieve presentatie van Dracula voor het hoofd worden gestoten. Voor hen is Vlad Tepes geen vampier, maar een nationale held.

Daar wringt precies de schoen - stelt Hermann Fabini. 'Als je de plannen bekijkt gaan ze een hele softe Dracula neerzetten.' Een soort lieve spietser voor kinderen. En voor zo'n watjes-Dracula komen westerse toeristen natuurlijk niet helemaal naar Roemenië.

De architect Hermann Fabini heeft zich ontpopt als dé aartsvijand van Dracula-minister Agathon. Hij is én liberaal, én etnisch Duitser, én initiatiefnemer van het 'tegenpark' bij Brasov. Het probleem is de kloof die gaapt tussen de Roemeense en de westerse perceptie van Dracula, zegt Fabini. In de Roemeense geschiedschrijving is Vlad de Spietser vanwege zijn overwinningen op de Turken een positief figuur. De nationalistische kitschdichter Adrian Paunescu noemde Bram Stokers boek een verkrachting van het levensverhaal van een van de dapperste Roemenen die er ooit geweest is.

Maar wil je zo'n park winstgevend laten worden, dan moet je van Dracula toch de vampier maken die westerlingen willen zien, zegt Fabini. Dan moet het wél luguber worden. De toeristen moeten dan bijna letterlijk in hun nek gebeten worden. Vervolgens moet je denken: gaan die westerse toeristen voor een dagje Dracula helemaal naar Sighisoara in de middle of nowhere? Nee. Ze moeten het met iets kunnen combineren. En dan kom je al snel uit bij het liberale Dracula-park bij Brasov, zegt Fabini. Minder dan tweehonderd kilometer van Boekarest. In de winter een populair skigebied. In de zomer geschikt voor bergwandelingen.

Gaan de liberalen ook door met hun Dracula-park als de oud-communisten in Sighisoara aan het bouwen slaan? 'Waarom niet?', grijnst Fabini.

'Allemaal jaloezie', grijnst Danesan op zijn beurt. 'Dat lukt ze nooit. Uiteindelijk zijn wij het die hier de dingen gedaan krijgen. Je zult zien, Dracula Sighisoara gaat lopen als een trein.'

'Als ze hun park doordrukken eindigt het als een megalomaan project van Ceausescu', zegt Fabini. 'Vervallen en met betonrot. Hun hele aanpak is zó communistisch.' Het is diezelfde oliedomme pleur-maar-neer-mentaliteit van vroeger. Zonder strategie. Zonder berekeningen. Zonder doelgroep. Ondertussen zouden de liberalen van hun park weleens de vruchten kunnen gaan plukken.

'Ons Dracula-park is het spectaculairste toeristische project van het nieuwe millennium!', schrijft Dracula-minister Agathon in een spiksplinternieuwe Spietser-brochure: a media scoop that propels Romania to stardom. Daaronder prijkt het hoofd van Agathon met een grijns alsof hij zich zojuist aan een uitgebreide 'spitbarbecue' te goed heeft gedaan. Op het Roemeense journaal doet Rutger Hauer - in Roemenië voor de opname van zijn nieuwe film Dracula Resurrection - speciaal voor de Dracula-minister even zijn vampiertanden in.

De tijd zal leren hoeveel Dracula-parken Roemenië zal tellen. Een? Nul? Twee? Of toch maar een half? Wie wil speculeren moet in zijn achterhoofd houden dat in dit land meestal niet het meest logische scenario werkelijkheid wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden