Het menselijk tekort

Ik tik dit stukje thuis aan de keukentafel, met de kachel aan en een lekker kopje cappuccino naast me. Als het kopje leeg is neem ik er nog een, want zoals de koffie thuis smaakt, smaakt hij nergens.


Als het aan GroenLinks en het CDA ligt, zit iedereen binnenkort net zo gezellig thuis te werken als ik. Afgelopen donderdag dienden de Kamerleden Ineke van Gent en Eddy van Hijum een wetsvoorstel in dat werknemers het recht geeft zelf te kiezen waar en wanneer ze hun werk verrichten. 'Wij zijn niet voor een samenleving waarin iedereen steeds meer werkt', verklaarde Van Gent, 'maar het taboe dat je niet 's avonds na het eten je laptop nog even zou kunnen uitklappen, moet er af.'


Het nieuwe werken is goed voor het milieu, goed voor de files en goed voor de kindertjes, die eindelijk hun kopje thee na school terugkrijgen. Als leraar, bakker of vuilnisman schiet je met dit wetsvoorstel natuurlijk weinig op, maar de gedachte erachter is goed: de mens is prima in staat zelf te bepalen hoe hij zijn werk doet.


Wanneer mensen worden behandeld als willoze schakeltjes die alleen op een knopje mogen drukken als een autoriteit hen daartoe opdracht geeft, voelt niemand zich verantwoordelijk en lopen de dingen uiteindelijk in de soep. Het verhaal van Sander Heijne over mismanagement bij NS en ProRail, vorige week zaterdag in de Volkskrant, maakte duidelijk hoe de doorgeschoten bureaucratie mensen, machines en uiteindelijk een heel land kan lamleggen. Als er bijvoorbeeld een wissel bevriest, wat nog wel eens gebeurt, treedt er een 'complex protocol' in werking. Na veel heen en weer gebel duikt het hulpje van de monteur van een onderaannemer van ProRail de file in, om uren later bij die wissel te arriveren. De reizigers zijn inmiddels doodgevroren.


Vroeger was het ondenkbaar dat een paar bevroren wissels het treinverkeer in het hele land platlegden, zeiden spoormedewerkers tegen Heijne: toen loste de machinist zoiets gewoon zelf even op. Je ziet het meteen voor je. De machinist, een boom van een kerel, stapt uit de trein. Er waait een ijzige wind, hij zinkt tot aan zijn knieën weg in de sneeuw, maar het deert hem niet. De machinist knielt neer naast de wissel en warmt hem met zijn grote, blote handen vast een beetje op. 'Stil maar wisseltje', bromt de machinist. 'Heb je het dan zo koud?' Hij trekt zijn duffelse jas uit en dekt de wissel liefdevol toe. Intussen heeft de hoofdconducteur de brander gepakt. Na vijf minuten is alles gefikst en rijdt de trein weer als een zonnetje.


'Het doel van opvoeding is niet van een kind een gedweeë burger te maken, maar een autonome geest die ziet met zijn eigen ogen, voelt met zijn eigen hart, en niet wordt geleid door enige autoriteit behalve zijn eigen verstand', schreef Jean-Jacques Rousseau in Emile. Een mens functioneert het best wanneer hij zich goed voelt, en meestal voelt hij zich goed wanneer hij zelf bepaalt wat hij doet, autonoom is - autonomos betekent: ik stel mijzelf de wet. Privé, maar ook in het werk.


Want werk levert niet alleen geld op, het maakt iemand tot wat hij is. De oude Grieken voelden voor werk een diepe minachting, daar had je slaven voor (in sommige nieuwe Grieken klinkt iets van die mentaliteit nog altijd door), maar in onze tijd is werk allesbepalend voor je identiteit. Je bent wat je doet. Karl Marx was zelfs van mening dat de mens pas werkelijk mens werd via arbeid; maar dan wel bevredigende arbeid, verricht door iemand die zelf nadenkt en die niet door meten is weten-fetisjisten wordt gereduceerd tot sullige schakel.


Ik neem nog een bakkie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden