'Het medialandschap wordt gedomineerd door reality crap'

Ruby Wax, wereldberoemd comedienne-af en geestelijke-gezondheidsexpert-aan, kan ons de hechtingstheorie van John Bowlby van harte aanbevelen. En Scorsese, de 17de eeuw, Hillary Clinton en kauwen op botten.

Ruby Wax.Beeld Els Zweerink

Ruby Wax (63) heeft bij hoge uitzondering meegeschreven aan het script van Absolutely Fabulous: The Movie, die eind juli in première gaat. Dat deed ze ook jaren voor de komedieserie op de BBC, dus het was geen zware opgave. 'Jennifer Saunders en ik lachen sowieso wat af met elkaar, dus het was makkelijk om weer in die modus te komen. Jennifer schrijft en ik fiks het hier en daar een beetje.' Verder mag Wax niets verklappen. 'Maar Joanna Lumley is zoals altijd weer hilarisch.'

Het was een eenmalige klus, zegt Wax er duidelijk bij, een vriendendienstje. Ook het humoristisch interviewen van beroemdheden, waarmee ze bekendheid vergaarde, is ze zat. Ze voelt zich niet meer thuis in een medialandschap dat wordt gedomineerd door 'reality crap'. Geestelijke gezondheid is nu haar stokpaardje. Wax is erg open over haar strijd tegen depressie en gebruikt die ervaring nu om anderen te helpen, via workshops en zelfhulpboeken. De tweede, Frazzled, kwam onlangs uit en ze was even in Nederland om haar 'mindfulnessgids voor geestelijk welzijn' (de ondertitel) te promoten.

Mindfulness, een woord om jeuk van te krijgen. 'Het klinkt mij ook iets te vegetarisch, maar er is helaas geen beter alternatief.' Wax, die in 2013 haar master mindfulness based cognitive therapy aan Oxford haalde, heeft een hekel aan zweverigheid en put alleen uit de psychologie. 'Wie zich beter wil concentreren, moet zijn hersenen trainen. Veel ligt vast in de genen, maar er is meer ruimte om te spelen dan men denkt.' Kritiek van collega-psychologen heeft ze nog niet gehad. 'Of ze vertellen het niet. Ik hoor vooral dat ze blij zijn dat ik deze kennis op een toegankelijke manier naar buiten breng.'

Als komiek moest ze haar publiek alleen aan het lachen krijgen, nu voorziet ze het van advies. Voelt ze daardoor een grotere verantwoordelijkheid? 'Ik zie dat anders. Komieken hebben net zo goed een verantwoordelijkheid', zegt Wax. 'Het is hun taak om menselijk leed te verzachten. Net zoals mijn vriend Hans Teeuwen, die straks komt lunchen. Ik doe in feite hetzelfde als vroeger, al praat ik wat meer over hoe ons hoofd werkt.' Wax haalt hier wel meer voldoening uit. 'Toen ik komiek was, zeiden mensen na afloop: haha, dat was grappig. Nu zeggen ze: dank je, ik voel me een stuk beter.'

CV

Geboren op 19 april 1953 als Ruby Wachs. Wax studeerde psychologie in Californië, maar liet zich daarna in Engeland opleiden tot theateractrice.

Ze werd echter beroemd door haar interviewprogramma's (waaronder Ruby Wax Goes Dutch op Net5), die tussen 1987 tot 2012 werden uitgezonden. Ook schreef ze mee aan de komedieserie Absolutely Fabulous en was in een aantal afleveringen te zien. In 2013 haalde ze een master in mindfulness based cognitive therapy in Oxford. Haar eigen gevecht tegen depressie verwerkte ze in twee zelfhulpboeken: Tem Je Geest (2013) en de opvolger Frazzled (2016).

Wax is getrouwd met de Britse tv-producer/ regisseur Ed Bye en woont met hun drie kinderen Max, Madeleine en Marina in Londen.

Ze is geen goeroe, wil ze benadrukken. 'Ik ben slechts een geleider en gebruik mijn gave als entertainer om informatie over te brengen. Maar ik hoef niet per se op de voorgrond te staan. Ik wil bijvoorbeeld Frazzled-cafés openen, overal in het Verenigd Koninkrijk, waar mensen bij elkaar kunnen komen om over hun gevoelens te praten.' In haar boek omschrijft Wax frazzled als 'een toestand van nerveuze uitputting'. Volgens Wax is onze samenleving alsmaar complexer geworden, maar hebben we de zelfreflectie van een 'holbewoner'. Maar mindfulness kun je leren zegt ze - in zes weken.

Toch oogt Wax zelf ook wat frazzled. Ze is vriendelijk (op een Amerikaanse manier), maar ook wat onrustig en ze interrumpeert vaak nog voor de vraag is gesteld. Ze kan het goede theezakje niet vinden en zou graag naar buiten gaan om te fietsen.

Is zo'n perstour niet te zwaar? In Frazzled beschrijft ze immers hoe de promotie voor haar vorige boek in de VS een nieuwe depressieve episode triggerde, die duurde van november 2014 tot februari 2015. 'In Amerika word ik weer herinnerd aan mijn falen', schrijft ze. De drukte en logistieke problemen tijdens deze tour werden haar te veel.

Dat was anders, zegt ze stellig. 'Ik vind het helemaal niet erg om mijn baby te promoten - en ik voel me nu prima. Maar tijdens perstrips in Amerika word ik gemarteld. Ze sturen me naar oorden waar ik niks heb te zoeken. Ze zetten me op de verkeerde vlucht of vergeten een hotel te boeken. Daar zou iedereen gek van worden.' En belangrijker: 'Depressie heeft niks te maken met hoe hard je werkt of de situatie waarin je verkeert.' Het komt gewoon, zegt ze, meestal uit het niets. 'Er zijn mijnwerkers die nooit depressief worden en huisvrouwen die eraan onderdoor gaan.'

Wax heeft sowieso last van negatieve gedachten, zegt ze, meer dan de gemiddelde mens. Het stemmetje dat zegt dat ze niks waard is. Maar depressieve gedachten zijn anders. Dat zijn eerder black-outs, waardoor ze onder de dekens wil kruipen. 'Hoe langer je ontkent dat er iets aan de hand is, hoe erger het wordt. Bij mijn laatste depressie wist ik tenminste dat ik ziek was. Kennis die komt met ouderdom, al wou ik dat ik het eerder had geweten.' Trucs zijn er helaas niet, wel medicijnen - waar Wax een voorstander van is. 'En ik slaap erg veel. Zolang ik genoeg slaap, gaat het goed. Meestal dan.'

Ruby Wax: 'Ik heb een dubbele nationaliteit, maar ik mag alleen in de VS stemmen. Clinton natuurlijk.'Beeld Els Zweerink

Ze is eigenlijk de godganse dag bezig met mindfulness, om het leven in die vermoeiende 21ste eeuw wat draaglijker te maken. 'Als ik geen zin heb in de sportschool, focus ik mijn aandacht op mijn voeten of mijn kont. Zo train je je brein - en je billen. Als ik het te lawaaiig vind op luchthavens, stop ik oordoppen in en zie ik ineens alle kleuren scherper. Zo worden moeilijke dingen vanzelf prettig.'

Het is dubbel. Enerzijds heeft Wax van geestelijke gezondheid haar vak gemaakt, en benadert ze het onderwerp dan ook bloedserieus. Maar ze blijft een komiek, die het menselijk falen als een onuitputtelijke bron van vermaak ziet. 'Onze tekortkomingen zijn prachtig. Mensen zijn eigenlijk perfecte overlevingsmachines, maar al onze talenten hebben zich in de 21ste eeuw tegen ons gekeerd. We zijn holbewoners, maar denken dat we heel verfijnd zijn. Dat vind ik ongelooflijk grappig.'

1. Psychologie: John Bowlby

'De hechtingstheorie van Bowlby spreek mij erg aan. Als de moeder in de eerste jaren warm en liefdevol is tegen haar kind, voelt hij of zij zich veilig. Wanneer de moeder echter heel gespannen of zelfs afwezig is, klapt een kind dicht. Als ik naar mezelf kijk, klopt die theorie helemaal. Mijn moeder was ontzettend gespannen. Als zij de kamer uitliep, ging ik niet krijsen, maar speelde rustig verder met mijn speelgoed. Daar word je best een verknipte volwassene van. Mindfulness geneest dat niet, maar ik kan mijn gedachten en gevoelens hierover nu wel veel beter een plek geven.'

2. Televisie: Deense krimi's

'The Killing, The Bridge - als het maar Deens is. Ze kunnen daar acteren zonder te acteren, vooral die rechercheur uit The Bridge, die autistisch is. Dat speelt ze zo goed. En die verhalen! Een moordenaar die zijn slachtoffers neerzet in een kunstinstallatie, waarbij het lijkt alsof ze hun eigen genitaliën opeten. Dat is wel andere koek dan Miss Marple, dan stikt iemand tijdens een potje Monopoly.

'Tina Fey is ook een genie. Haar televisieseries 30 Rock en Unbreakable Kimmy Schmidt zijn echt het grappigste dat ik ooit heb gezien. Haar teksten zijn poëzie. Ik kan het niet uitleggen, maar er zitten scènes tussen waarbij ik moet huilen van het lachen. Die zwarte homo uit Unbreakable Kimmy Schmidt is fantastisch - iedere gezichtuitdrukking en alles wat hij zegt, is onverwachts. Nee, ik heb Tina Fey nooit ontmoet. Dat zou waarschijnlijk alleen maar tegenvallen.'

'Verder is er niks op tv. Alleen talentenjachten waarin wordt gezongen, of series over knappe mensen die koffie drinken met andere knappe mensen. Ik kijk ook geen talkshows meer. Graham Norton is de enige die alle ballen in de lucht kan houden, hij is een goede host. Maar ik kijk liever documentaires, al hebben die zelden een bekende presentator. Louis Theroux? Die aapt mij na - al was ik grappiger. Ik snap niet hoe hij daarmee wegkomt. Louis is gewoon niet leuk, of mis ik iets?'

3. Plaats: Kaapstad

'Naast mijn huis in Londen, waar ik de meeste tijd doorbreng, heb ik ook een huisje in Kaapstad. Het is pal aan het strand, met bergen op de achtergrond - tamelijk spectaculair. Maar het draait vooral om de mensen: in Kaapstad zijn ze edgy, ze denken snel en delen mijn gevoel voor humor. Net zoals in Londen eigenlijk, daar snapt iedereen mij ook. Amerika hoef ik niet meer heen, vooral New York, dat is echt een giftige omgeving voor me - zoals eten waarvan je weet dat het niet goed valt.'

Plaats: Kaapstad. 'Ik heb naast mijn huis in Londen ook een huis in Kaapstad. Het is pal aan het strand, met bergen op de achtergrond - tamelijk spectaculair.'Beeld Hollandse Hoogte

4. Muziek: Radiohead

'Ik hou van mash-ups, waarbij Indiase muziek met moderne muziek wordt gemixt, of rap met klassiek, of de stem van documentairemaker Joshua Oppenheimer met een beat eronder. De Britse act Public Service Broadcasting doet dat bijvoorbeeld heel goed. Maar Creep van Radiohead is de mooiste muziek die ik ooit heb gehoord. De versie met een kinderkoor vind ik het allermooist. Als je dat voor me opzet, lig ik doodziek op de grond. Natuurlijk identificeer ik me enorm met de tekst.'

5. Film: Martin Scorsese

'Ik vond The Aviator en Goodfellas heel goed, maar ik hou vooral van die scène in The Wolf of Wall Street waarin Leonardo DiCaprio laveloos zijn Lamborghini in de prak rijdt - dat is echt meesterlijk. Scorsese weet de menselijke gekte precies goed te verbeelden, hij snapt het. Baz Luhrmann gaat daarin weer te ver, zijn films zijn net een crystal meth-trip.'

Film: Martin Scorsese. 'Ik hou van die scène in The Wolf of Wall Street waarin Leonardo DiCaprio laveloos zijn Lamorghini in de prak rijdt - dat is echt meesterlijk.'Beeld Internet/Scene film

6. Auteur: Jonathan Franzen & Philip Roth

'Vergelijkbare schrijvers, die beiden heel goed disfunctioneel Amerika weten te treffen in hun boeken - grappig, vals en tragisch. Met name The Corrections van Frantzen en American Pastoral van Roth. Dat disfunctionele zit diepgeworteld in de Amerikaanse maatschappij: het ogenschijnlijk perfecte suburbia, waar achter gesloten deuren van alles gebeurt. De duivel aanbidden tijdens een cocktailfeestje. Eerst een manicure en dan doordraaien. Amerikanen ogen normaal, maar ze zijn echt gestoord. Britten zijn erg grappig, maar hun gekte haalt het niet bij die van Amerikanen.'

7. Tijdperk: 17de eeuw

'Ik zou Frankrijk onder Louis XIV wel willen meemaken - er is niets flashier, toch? Natuurlijk, je ging dood op je 14de, maar tot die tijd had je een geweldig leven. De rijkdom en weelde in 17de eeuw wordt altijd zo mooi neergezet. Maar misschien was het wel verschrikkelijk en stonk alles. De grote pestepidemie in Londen zou ik trouwens ook met mijn eigen ogen willen zien. Ik zou de ziekte niet krijgen, maar een beetje boven de stad zweven, gewoon om te zien hoe walgelijk het allemaal was.'

8. Politiek: Hillary Clinton

'Ik heb een dubbele nationaliteit, maar ik mag alleen in de VS stemmen. Clinton natuurlijk. Zij heeft hersens in haar hoofd en die ander alleen... cornflakes. Iedereen is tegenwoordig een politiek deskundige. Dat claim ik niet te zijn, maar ik heb Trump wel een keer geïnterviewd - en dat was verschrikkelijk. De arrogantie van die man, het narcisme, de onnadenkendheid, het seksbeluste... Niet dat seksbelust per se slecht is. Hugh Hefner, de oprichter van Playboy, is een lieve, intelligente man. Trump is de duivel. Als hij president wordt, vlucht ik ver hier vandaan. Dan is zelfs Engeland niet veilig - Trump zal namelijk veel wereldleiders boos maken. Dan verkas ik naar Nieuw-Zeeland.'

Politiek: Hilary Clinton. 'Zij heeft hersens in haar hoofd en die ander... cornflakes.'Beeld Reuters

9. Eten: botten

'Ik ben echt dol op botten - kippenbotjes, maar ook het bot van een lamsbout. Tijdens het diner blijf ik gewoon doorkauwen. Het is op een gekke manier heel rustgevend, het biedt troost. Nu ik niet meer rook, heb ik sigaretten denk ik vervangen door botten. Hoe lang ik doorkauw? Tot ze op zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden