Het Medellín van trompettist Maite Hontelé

In Colombia levende trompettist leidt ons rond door de stad van Pablo Escobar

Escobar is dood en Medellín springlevend. De Nederlandse trompettist die er ging wonen en nu ook een beroemdheid is in Colombia en omstreken, laat het met alle liefde zien.

Maite spelend in La Cabaña del Recuerdo (De herberg van herinneringen) in Envigado. 'Geen echt optreden, gewoon muziek maken.' Beeld Ronald de Hommel

Trompettist Maite Hontelé baalde toen ze hoorde over de ontvoering van Spoorloos-presentator Derk Bolt. 'Kwam Colombia net beter in het nieuws, kreeg je dit weer.'

En laten we het gelijk ook maar even hebben over dé smet van de stad, dan hebben we dat gehad. Er hangt een schaduw over Medellín. Flink vervaagd, maar nog niet weg. Pablo Escobar, de Colombiaanse drugsbaron die tot zijn dood in 1993 met zijn Medellínkartel de dienst uitmaakte in Colombia's tweede stad en ervoor zorgde dat die lange tijd de wereldranglijst van het aantal moorden per jaar aanvoerde, laat nu op een andere manier zijn invloed gelden: via het toerisme. Backpackers, aangespoord door de succesvolle Netflixserie Narcos over de jacht op Escobar, komen de plekken bezichtigen waar de drugstsaar actief was en snuiven voor de ultieme drugstoeristische ervaring ook wat van Colombia's bekendste nationale product weg.

De gemiddelde paisa, een inwoner van de streek Antioquia waarvan Medellín de hoofdstad is, wil er niets van weten. Want Escobar is hartstikke dood en Medellín springlevend. De stad heeft zich de laatste twintig jaar opgetrokken uit het moeras van drugshandel en geweld.

Hontelé: 'Waar ooit schaamte was, is nu trots. En je voelt aan alles dat de bewoners van Medellín dat willen uitdragen. Ze voelen zich niet meer overgeleverd aan de grillen van criminelen. De stad is van de bewoners, en ze geven hem zelf vorm.'

Ze zal het laten zien. In een taxi, op weg naar de wijk El Tesoro, in het zuidoosten van Medellín, neemt Hontelé, de Nederlandse salsatrompettist die sinds 2009 in deze stad woont, ons mee om te kijken hoe zelfredzaamheid, innovatie en trots zich hier manifesteren. Je kunt zelfs zeggen dat het grote succes van Hontelé, in Colombia in het bijzonder en in Latijns-Amerika in het algemeen, ook een bewijs is van die fierheid.

Sinds ze ging wonen in dat deel van de wereld waar haar muziek vandaan komt en hier haar eigen groep oprichtte, is ze er nooit op aangesproken dat ze een muzikale cultuur uitdraagt die je niet verwacht bij een lange, slanke 37-jarige blondine die als 9-jarige bugel leerde spelen in het fanfareorkest van het Gelderse Haaften. 'Integendeel, mensen hier zijn er trots op dat een buitenlandse musicus zo gepassioneerd is over hun cultuur dat ze die zich heeft toegeëigend.'

Waar in Nederland mondjesmaat iets van Hontelé's populariteit doorsijpelt, is ze hier een celebrity. Een beroemdheid die kan pronken met een salsalegende als de Venezolaanse bandleider en bassist Oscar D'Leon als gast op haar album (Déjame Así, 2013). Eén die genomineerd werd voor een Latin Grammy (ook Déjame Así). Eén die over de hele wereld heeft getoerd met de groep van de Panamese ster/zanger/bandleider Rubén Blades en heeft gewerkt met de Buena Vista Social Club. In november dit jaar komt haar vijfde album uit, opgenomen in de befaamde Egrem-studio's in Havana.

Bij een graffitimuur in El Poblado. Beeld Ronald de Hommel
Maite Hontelé bij het eerste Parque del Río in de wijk Los Conquistadores, dicht bij het oude, verpauperde centrum van de stad. Beeld Ronald de Hommel

Smalle vallei

'Kijk maar', zegt ze. En je ziet hoe het groen zich uitstrekt in terrassenbouw, hoe wandelpaden zijn omzoomd door bomenrijen en kinderen spelen door fonteintjes. Na veel slingerend klimwerk is onze taxi aangekomen aan de zuidoostelijke rand van Medellín. In het iets hoger gelegen deel van de stad, die in een smalle vallei is gevleid, is een park opgetrokken dat januari dit jaar is geopend.

Je ziet ook hoe twee centraal gelegen watertanks behoorlijk uit de toon vallen met al dat weelderige lover. Het blijkt het nuttige dat hier met het aangename is verenigd. Het park is namelijk een van de veertien UVA's (Unidades de Vida Articulada), die het energie- en waterbedrijf EPM uit de grond heeft gestampt op plekken waar het voorzieningen heeft. Hontelé: 'EPM wil in de stad meer publieke ruimten creëren met gratis of goedkope voorzieningen. Daar was hier altijd een enorm tekort aan. Waar de rijken hun fincas hebben, hun landerijen en buitenverblijven waar ze zich kunnen terugtrekken, had de armere bevolking bijna geen mogelijkheid tot recreatie in de openbare ruimte.'

Het is een van de vele ontwikkelingen in de grote sprong voorwaarts die de stad heeft gemaakt vanaf het begin van de 21ste eeuw, en die heeft geleid tot bibliotheken in achterstandswijken, een moderne metrolijn en zelfs een overdekte, tegen een bergwand geplaatste roltrap van bijna 400 meter lang in Comuna 13, een van de armste wijken van de stad. Dat en meer zorgde ervoor dat Medellín in 2013 tot de meest innovatieve stad van het jaar werd gekozen door The Wall Street Journal.

En het werk is nog niet af. De rivier, de Río Medellín, die dwars door de stad stroomt, is er nooit echt onderdeel van geweest; eerder een scherpe scheidslijn die Medellín rücksichtslos in oost en west hakt, met een handjevol bruggen als halfslachtige stedelijke verbinding. In gedachten verzonken flaneren langs zo'n sfeerbepalende stadsstroom? Vergeet het maar. Met parallel onder en aan beide zijden van de rivier snelverkeer - de stadssnelweg en de metrolijn - lijkt alles erop gericht om je zo snel mogelijk weg te krijgen van het gebied. Gaat veranderen.

Dicht bij het oude, verpauperde centrum van de stad, in de wijk Los Conquistadores, is de eerste van een reeks rivierparken, de Parques del Rio, verrezen. Promenades liggen tegen lange stroken gevarieerde beplanting. Nieuwe bruggen moeten het de burgers makkelijker maken om van wijk naar wijk te trekken. En overal zie je het bewijs dat je hier tegenwoordig best even halt mag houden: stadsbankjes.

'Daar heb je het Teatro Metropolitano.' Hontelé wijst naar een bakstenen gevaarte aan de overkant van de rivier, dat uit Berlages blokkendoos had kunnen komen. 'Mijn eerste concert met mijn eigen band was op het Jazzfestival de Medellín in 2009. Mijn tweede was daar, in dat theater, in 2010. Misschien wel het belangrijkste concert dat ik ooit heb gegeven. Er passen 1.400 man in het theater en ook al was het concert niet uitverkocht, het publiek was laaiend enthousiast.'

Het gaf haar de bevestiging dat ze op de goede weg was.

Hontelé: 'Ik heb altijd een elegante show willen neerzetten, zowel in presentatie als repertoire. Niet zoals veel moderne salsabands hier, die in disco's als dansmotor fungeren en tot vier uur 's ochtends doorgaan, maar door ook in theaters ouder, langzamer repertoire te spelen, danzóns en bolero's.'

Muziek werd haar met de paplepel ingegoten. Opa was componist, pa een verzamelaar van latin muziek die ook nog eens flamencogitaar, piano en percussie speelde en met ma Hontelé door de huiskamer zwierde op Caraïbische muziek. Na Hontelé's eerste muzikale vorming bij de fanfare volgden eind jaren negentig een opleiding bij het Rotterdamse conservatorium en betrekkingen bij Nederlandse salsabands als Cubop City Big Band en Rumbatá Big Band. De tournees van die bands in Colombia waren zo'n succes dat Hontelé besloot er vaker op te treden.

In het oude centrum. 'De mensen hier zijn allerhartelijkst, het voelt alsof je omhelsd wordt.' Beeld Ronald de Hommel

Stad van de eeuwige lente

Op haar eerste album, Llegó la Mona (2009), had ze voor de plaatselijke markt Colombiaanse nummers verwerkt tot dansbare salsa. Een half jaar later was ze er weer in verband met een studiebeurs. Boven op de warmte die ze voelde voor het land kwam ook een verliefdheid. Ze besloot te blijven.

Maite en Medellín houden van elkaar. Het bewijs klinkt op onbewaakte ogenblikken; uit een openstaand taxiraampje of vanuit de deuropening van een bar. Iets dat klinkt als een verhitte Spaanse aansporing, maar gewoon de achternaam van een bescheiden Nederlandse betreft: 'Hontelé, Hontelé!' Ze lacht dan vriendelijk terug, wisselt wat woorden en gaat desgewenst op de foto.

'De mensen hier zijn allerhartelijkst, het voelt alsof je omhelsd wordt. En met de milde temperatuur - Medellín wordt de stad van de eeuwige lente genoemd - en al het groen is Medellín geknipt voor het toerisme.' Dat is dan ook geëxplodeerd. Al zit de stad nog in de fase waarin backpackers uit westerse landen de hoofdmoot vormen en een pioniersrol spelen. 'Wacht nog tien, twintig jaar. Dan is het hier als Brazilië nu.'

Een rijke wijk als El Poblado is met zijn stapeling aan hotels, restaurantjes en barretjes geknipt voor gasten met geld. Een zekere hipheid heeft zich er al genesteld. De Via Primavera, 'de leukste straat van El Poblado', huisvest Pergamino, Hontelé's favoriete café. De barista heeft een neusring en je drinkt er naar goed hipstergebruik je latte macchiato uit een jampotglas. De tattooshop, de tapasbar, de boetiekjes met hun eigen merkkleding; ze zijn gegarneerd met jonge mensen die de tijd en het geld hebben om er mooi en ontspannen uit te zien.

Hontelé: 'Dit is waar je gezien wil worden. Het stikt hier van de jonge ondernemers die eerder hun geld verdienen aan de toeristen dan aan de paisa's.'

Loop dan de straat uit, sla de Calle 9 in, steek de Avenida el Poblado over en je komt bij Osea, een modern, tikkeltje verborgen restaurantje dat flirt met de mediterraanse keuken en zware Colombiaanse kost - bonen, bananen, rijst - verluchtigt.

Hontelé: 'Ze hebben zelfs veganistische gerechten. Een uitkomst, want ik ben sinds een paar maanden veganist. Dit is voor mij een van de weinige plekken in de stad waar ik kan eten.'

Verken de buurt een beetje en je kunt zomaar in uitgaanscentrum Parque Lleras belanden. Overdag met zijn felle kleuren net zo onschuldig als de Via Primavera, maar als de zon eenmaal onder is, transformeert het park/plein in een felverlichte, luidruchtig borrelende poel des verderfs. De Silicon Valley van Medellín, zo genoemd vanwege de prostituees met hun plastic voor- en achtergevels die, met de cokedealers, van het park hun werkterrein hebben gemaakt .

'Dat is ook heel erg Medellín. Het is een stad van contrasten die vaak naast elkaar bestaan.'

Met een barista in Pergamino, Maites favoriete café in El Poblado Beeld Ronald de Hommel

Ongelijkmatig mozaïek van rode steentjes

Je ziet het aan de Via Primavera die aanschurkt tegen Parque Lleras; aan de UVA in El Tesoro: de groene publieke ruimte wordt aan de ene kant geflankeerd door nieuwe dure hoogbouw en aan de ander kant door onbeholpen gemetselde huisjes met golfplaten daken. En je ziet het vooral als je een van de stadskabelbanen neemt; hier eerst een vorm van openbaar vervoer en daarna pas een toeristische attractie. Onder je voeten ontvouwt de stad zich als een ongelijkmatig mozaïek van rode steentjes: de bakstenen huisjes, afgewisseld met grotere, imposante bouwblokken die de hemel raken: de banken, de hotels, de nieuwe luxeappartementen.

In Osea, boven haar bord gnocchi met een crème van cashewnoten, wil Hontelé benadrukken dat de bedrijvigheid en de ontwikkelingen niet alleen voorspoed hebben gebracht. 'Vanwege de vele verkeersopstoppingen en de luchtverontreiniging mogen op bepaalde dagen alleen auto's met even of oneven nummers rijden.' En voor elke hippe ondernemer in El Poblado is er minstens één arme ziel in het verpauperde centrum die met een kar vol koopwaar kilometers de berg is afgedaald om tussen de uitlaatgassen en kraampjes met fake designerzonnebrillen zijn avocado's of bananen aan te prijzen.

Favela-achtige structuren

En Medellín blijft groeien, terwijl daar eigenlijk geen ruimte voor is. Aan de oost- en westkant van de stad zijn de bergmuren bijna dichtgeplamuurd met favela-achtige structuren, de typische Zuid-Amerikaanse sloppenwijken. In het zuiden heeft de stad kleinere gemeenten opgenomen. Envigado was een zelfstandig dorpje, maar door de opmars van de stad is het min of meer een wijk van Medellín geworden.

Daar, in Envigado, schuift ze vanavond letterlijk aan bij een clubje muzikanten in La Cabaña del Recuerdo (De herberg van herinneringen). 'Geen echt optreden, gewoon gemoedelijk aan een tafeltje muziek maken voor de rest van de gasten.'

Informeel is dan een te formeel woord. Hontelé en gevolg worden onthaald met hapjes en hartelijkheden. Een bezoekster laat gelijke delen beschonkenheid en enthousiasme culmineren in een omhelzing met Hontelé, die een eeuwenoude vriendschap suggereert. Hontelé, in discreet Nederlands over een Colombiaanse schouder: 'Ik heb geen flauw benul wie dit is.' Een 78-toeren grammofoon met grote toeter woont op de bar en aan de muur hangen sepia verkleurde foto's en schilderijen. Eigenlijk is er geen ruimte om te dansen, maar als de eigenaar ter aansporing 'Baile, baile!' roept, laveren paartjes op een golf van melancholie tussen de tafels. Zelfs de ober raakt overmand door warme weemoed. Op weg naar wat gasten, met een schaal vol bestellingen, houdt hij stil, geeft lucht aan de emotie en zingt spontaan met de band mee.

De volgende dag op een terrasje op het plein voor het Museo de Arte Moderno de Medellín: 'Nederlanders vinden dansen op feestjes raar. Iets dat je alleen doet als je dronken bent. Hier is het juist gek als er na tien minuten nog niet gedanst wordt.' En dan dat eeuwige misverstand aan de andere kant van de oceaan, dat alles wat salsa heet vrolijke feestmuziek zou zijn. Hontelé: 'Dan denken ze in Nederland aan Jody Bernal of Feeling Hot Hot Hot. Terwijl er ook veel verdriet en melancholie in kan zitten.'

In Nederland zal de markt voor haar muziek niet veel groter worden dan zij nu is. En Colombia is een prima uitvalsbasis voor haar bezigheden. Trouwens, in augustus speelt ze hier op dit plein tijdens het Feria de las Flores, een van de grootste evenementen van de stad. Hontelé: 'Iets als het Nederlandse bloemencorso, maar dan in het kwadraat. Iedereen komt eropaf.' Dat is ook de aantrekkingskracht van het plein. Volgens Hontelé is het een van de weinige plekken in de stad waar de verschillende lagen van de bevolking mengen. 'Niet zo lang geleden was dit een braakliggend industrieterrein dat tussen het dure El Poblado en het armere centrum lag. Nu zijn er woningen gebouwd in de wijk Ciudad del Rio voor jonge professionals. Zowel zij als de armere bevolking komen hiernaartoe om in een stadse sfeer te ontspannen. Het museum met zijn moderne architectuur geeft het plein internationale allure, waardoor het ook populair is bij toeristen.'

Je voelt een loomheid over het plein dalen, die vergezeld gaat van de geluiden van een stad in siësta: het rollend geratel van skateboards, het gekir van kleine kinderen en veraf hondengeblaf. Medellíns lange schaduwen lossen langzaam op en de stad baadt in een roze gloed als de zon ondergaat achter de westelijke bergrand. Medellín lijkt traag en tevreden.

Hontelé: 'Zo zie ik de stad het liefst.'


De beste plekken van Medellín

Metrocable

De kabelbaan lijkt misschien op een toeristisch moetje maar is ook een uitgelezen kans om Medellín in zijn geheel en van zijn beste kant te bekijken: vanuit de hoogte. Aan een kabel door de lucht zweven biedt de fraaiste uitzichten op een uiterst fotogenieke stad die is ingebed in een smalle bergvallei. En je kunt nog altijd doen alsof je een paisa bent, want de kabelbanen worden door de plaatselijke bevolking gebruikt als openbaar vervoer. Medellín heeft vier Lineas Metrocable verspreid over de stad.

Een van de kabelbanen boven de stad Beeld Ronald de Hommel

Plazoleta de las Esculturas

Gewijd aan die andere famous son van Medellín: kunstenaar Fernando Botero. Als je je in het oude centrum langs tientallen kraampjes met fakedesignertassen en rekken vol T-shirts en petjes hebt gewurmd, kun je zomaar terechtkomen in een parade van bronzen dikkerdjes. Op de Plazoleta de las Esculturas voor het Museo de Antioquia staan 23 Boterobeelden hun majestueuze molligheid uit te stralen. Let vooral op de Romeinse soldaat. Hontelé: 'Het piemeltje heeft een lichtere kleur dan de rest van het beeld. Komt omdat de plaatselijke prostituees er uit bijgeloof over wrijven om zich te verzekeren van een lucratieve avond.'

Het bronzen hoofd op Botero Plaza in het oude centrum Beeld Ronald De Hommel

Son Havana

Hontelé noemt het haar tweede huis en 'dé salsaplek van Medellín'. 'In de bar treden de beste lokale latin-artiesten op.' Ze komt er nog wel om te dansen, maar als artiest is ze het een beetje ontgroeid. Hontelé: 'Het heeft een supergoede tropische vibe, muurschilderingen, een nogal donker podium en een kleine, maar gezellige dansvloer.' Van donderdag tot zaterdag zijn er live optredens en is de tent binnen no time vol.

Carrera 73 No 44-56

Jardin Botanico

Voor wie de drukte van de stad wil ontvluchten, is er de Jardin Botánico. De botanische tuin van 14 hectare herbergt meer dan duizend soorten fauna en zeshonderd soorten bomen en planten. Highlights zijn het vlinderhuis en een bijzondere collectie orchideeën gehuisvest in een architectonisch hoogstandje, de Orchideorama.

Calle 73 No 51D-14

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.