AnalysePersoneelstekort

Het materiaal is er, nu het personeel nog: heeft de zorg, net als het leger, baat bij reservisten?

De Nederlandse zorg is te weinig weerbaar om een grote gezondheidscrisis het hoofd te bieden, zonder dat de reguliere zorg daarbij in het gedrang komt. Is het tijd voor een nationale zorgreserve?

Honderden noodziekenhuisbedden voor coronapatiënten in beurshal Mecc in Maastricht.  Beeld Raymond Rutting / de volkskrant
Honderden noodziekenhuisbedden voor coronapatiënten in beurshal Mecc in Maastricht.Beeld Raymond Rutting / de volkskrant

Met opvallende gretigheid omarmden politieke tegenstrevers van Geert Wilders woensdagavond tijdens het Kamerdebat het plan van de PVV-leider voor ‘een nationale zorgreserve voor crisissituaties’. Onder anderen CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma ondertekende de motie die het kabinet oproept dit plan te onderzoeken, premier Rutte vond het een ‘sympathiek idee’, minister Van Ark voor Medische Zorg sprak van een ‘hele mooie oproep’.

Wilders wil ‘aparte gebouwen met duizenden bedden en de beste apparatuur, waar een legioen van 20.000, 25.000 BIG-geregistreerde oud-verpleegkundigen klaarstaat om in te springen als er een crisissituatie is, zodat de reguliere zorg niet hoeft te worden afgeschaald bij een volgende crisis’.

Het gegeven dat zo’n initiatief nog niet bestaat, maakt dat ook de veelgehoorde vraag om aparte coronaziekenhuizen nu niet haalbaar is. Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding, zag al talloze ‘prachtige voorstellen’ voorbijkomen.

Slicke powerpoints over speciale coronanoodziekenhuizen en hoe die, Wuhan-stijl, binnen enkele weken uit de grond gestampt kunnen worden. ‘Dan vraag ik daar altijd bij: kun je me even helpen waar je dan de mensen vandaan haalt?’, zei Kuipers onlangs tegen de Volkskrant. ‘Als je nu ergens een groot centrum neerzet, hoort daar ook heel veel personeel bij. Dat hebben we niet.’

‘Beter regelen’

Leegstaande ziekenhuizen, beademingsapparatuur en bedden zijn er nu, in deze tweede coronagolf, voldoende. Verpleegkundigen om iets aan die dure spullen te hebben niet. Dat maakt de zorg weinig weerbaar, vinden critici.

‘We moeten het anders organiseren dan dat het nu is’, zegt Armand Girbes, hoofd van de intensive care in Amsterdam UMC (locatie VUmc) en iemand die op blogs en sociale media graag deelt hoe het in zijn ogen beter kan. ‘Dat nu 2.500 covidpatiënten in de ziekenhuizen de zorg van een rijk land met 17 miljoen inwoners kunnen platleggen, vind ik onvoorstelbaar. Dat moeten we beter gaan regelen.’

‘We moeten eraan wennen dat we de zorg regelmatig zullen moeten opschalen’, zegt ic-hoofd Girbes. Deze gezondheidscrisis zal waarschijnlijk niet de laatste zijn. ‘In Nederland gold altijd het adagium dat de zorg heel zuinig moet, vooral op het gebied van de directe zorg aan bed. Nu is duidelijk geworden dat we meer vlees op de botten moeten krijgen, zodat we flexibeler zijn. Het is verstandig en legitiem als we dat nu gaan organiseren.’

Ook Conny van Velden, bestuurder bij V&VN, de beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden is enthousiast. ‘Het zou heel fijn als je reservisten hebt, die je in tijden van crisis kunt inzetten. Zeker in een vak als het onze, wat kampt met een personeelstekort. Overigens niet alleen voor de ziekenhuizen, juist ook voor de verpleeghuizen en de thuiszorg. ’

Aantal verpleegkundigen

Op dit moment telt Nederland 203.605 geregistreerde verpleegkundigen. Hoeveel daarvan niet meer werkzaam zijn als verpleegkundigen is onbekend, maar jaarlijks verlaten ‘heel veel’ mensen het vak, aldus V&VN-bestuurder Van Velden.

Van Velden denkt dat de animo onder ex-zorgmedewerkers groot zal zijn. ‘We hebben dat nog niet onderzocht, dus dat is een beetje een aanname. Maar ik hoor van mensen dat zij graag hun vaardigheden willen aanbieden. Als je ze dan bekwaam en deskundig houdt, wordt dat alleen maar makkelijker.’

Daarbij zou zo’n nationale reserve ook kunnen bijdragen aan het bestrijden van het structurele personeelstekort. Al die duizenden reservisten zullen een paar dagen per jaar moeten werken om het vak onder de knie te houden en als zij tijdelijk zonder werk zitten, kunnen ze zo aan de slag in het verpleeghuis of ziekenhuis om de hoek.

Ingewikkeld daarbij is wel dat protocollen in de zorg snel veranderen, zegt Van Velden, zelf kinderverpleegkundige. ‘Als ik drie weken op vakantie ga, moet ik me alweer inlezen in de protocollen. Die haken en ogen zullen we dus moeten oplossen.’

Regels zijn geen natuurwetten

Daarom, zegt Girbes, moeten de plannen van mensen uit de zorg zelf komen. ‘Er is tot mijn grote teleurstelling de afgelopen zes maanden bijzonder weinig op een vernieuwende manier nagedacht. De bedoelingen zijn soms best goed, maar als je komt met plannen voor drieduizend ic-bedden, of ehbo’ers die beademingsmachines moeten bedienen, dan wordt gelijk duidelijk dat je niet weet hoe de werkelijkheid eruit ziet.’

Bureaucratische regels staan daarbij originele ideeën in de weg. ‘Ik heb ook in werkgroepjes gezeten en daar zaten dan mensen in van consultancybureau’s of arbeidsdeskundigen. Die kenden dan alle arboregels en cao’s uit hun hoofd, en bij elk nieuw plan wisten ze wel een regel te verzinnen waardoor het plan niet kon doorgaan. Maar regels kun je veranderen, het zijn geen natuurwetten ofzo. Als we verdergaan op de voet van de afgelopen 25 jaar, gaan we de oorlog niet winnen.’

Meer over tekorten in coronatijd

Té efficiënte zorg werkt tekorten in de hand − hoe moet het dan wel?

Tekort aan griepprik: kabinet roept zestigers op van prik af te zien

Megalabs, sneltests en XL-teststraten: zo moet het testbeleid eindelijk op orde komen

Testcapaciteit corona moet omhoog, maar laboratoria kampen nu al met tekorten

De inkoop van medisch materiaal: ‘Je kunt nu nooit meer zeggen: ik had geen idee’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden