'Het mag best wat minder spaarzaam'

Michel van der aa..

AMSTERDAM Een busongeluk overleven. Een broertje redden. Een geit melken. Kiezen voor Jezus.

Ze zijn er in soorten, de ‘meest beslissende momenten’ die zich hebben voorgedaan in de levens van Marije, Piet-Henk en dozijnen andere bezoekers van de webpagina momentvanjeleven.nl van de Nederlandse Opera. Eén ding hebben deze deelnemers aan een nieuwe opera-publiciteitscampagne echter gemeen. Zelfs als het de ergste rotzakken zijn, alle respondenten van dno.nl zullen na hun dood het hiernamaals bereiken. Tenminste, als het er straks voor hen net zo aan toegaat als voor de personages in de opera After Life van Michel van der Aa.

‘Het gaat er niet om wát voor moment iemand noemt’, zegt de componist-librettist, ‘maar dát hij iets noemt.’

Want hoe zat het ook weer in Van der Aa’s multimediaspektakel After Life? Gestorvenen, kersvers ontslapen en beland in een grenspost op de rand van Deze en Gene Zijde, worden uitgenodigd een ‘beslissend moment’ te kiezen uit de baaierd van hun herinneringen. Gewapend met een prima Moment dat voor altijd het hunne zal zijn, mogen ze naar het eeuwige licht. Wie zijn moment niet kent, is de klos en blijft achter.

Het stuk ging in 2006 met opvallend succes in première in het Amsterdamse Muziekgebouw aan ’t IJ. Ook toen al na een teaser-campagne vol particuliere ontboezemingen. Holland Festivalbezoekers zagen een voorstelling van sierlijk-macabere esthetiek: Van der Aa ontleende zijn stof aan een gelijknamige film van de Japanner Hirokazu Kore-Eda over de zin van leven en dood.

Zoveel is zeker, een beslissend moment in de carrière van componist/filmmaker Van der Aa was de festivalpremière van After Life. De titel bleek symbolisch voor de lotgevallen van het stuk zelf. In plaats van te belanden in het massagraf der moderne opera’s – de meeste worden na hun première nooit meer gespeeld – beleeft After Life nu een tweede opvoeringscyclus. Die gaat ook nog eens op herhaling in de Opéra van Lyon, wordt in soberder vorm uitgevoerd in het Londense Barbican Center, en komt intussen op de NPS-radio.

Alles steeds in de regie van Van der Aa (39), die ook de filmbeelden schiep waarop zanger-acteurs zichzelf en hun herinneringen tegenkomen. Dat het wat de Nederlandse Opera betreft menens is, bewijst het feit dat de productie zich ditmaal afspeelt in het grotere Muziektheater. Waar, zegt Van der Aa, ‘heel veel mannen in zwarte T-shirts’ werken, die in drie uur een monsterdecor als voor La Juive wegtoveren en vervangen door een After Life-set van glazen projectieschermen, een lopende band, computertechniek en metalen stellages.

Daar bovenop zetelen het orkest Asko/Schönberg en Otto Tausk, die gewapend is met een dirigeerstok en met een ‘voorstellingsradar’, een beeldscherm. Het dicteert per milliseconde het in elkaar grijpen van scène, muziek, elektronische klank en filmbeeld. Hoe cruciaal de timing is, blijkt tijdens een repetitie wanneer een projectie hapert. Van der Aa heeft, met assistentie, een minuut of twintig nodig om de orde in de elektronica te herstellen.

Hij is ‘vereerd en blij’, dat hij de kans kreeg After Life opnieuw in elkaar te zetten. Wat ooit doodgewoon was – een opera verbeteren – is nu zeldzaam. De productie is niet grootschaliger geworden. ‘Hij is wat smaller, omdat het in Lyon in een toneelopening van 15 meter moet passen.’ Gehoorzamend aan oude libretto-wetten heeft hij bovendien twee personages geschrapt, en hun tekst in de mond gelegd van anderen. ‘Dat werkt ook in de regie helderder.’

Het opvallendst is de verrijking van Van der Aa’s toontaal. In de nieuwe versie zit meer harmonische kleur. ‘Dat bleef een beetje knagen bij mij, ondanks alle mooie reacties. Toen ik eraan begon, besloot ik de muziek niet alle kanten op te laten schieten. Maar het mag best wat minder spaarzaam. En doordat ik de zangers beter heb leren kennen, heb ik ook hun zanglijnen verbeterd.’

Bij de zangers zijn inmiddels wat grijze haartjes bijgeverfd (‘ik ben een control freak’). Filmbeelden uit 2006 zouden anders niet meer kloppen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden