Het maakt niet uit hoe Clinton getuigt

Het Amerikaanse publiek heeft zo schoon genoeg van de affaire Lewinksy dat Clinton voor de Grand Jury kan getuigen wat hem het beste lijkt uit te komen....

VOOR HIJ op 17 augustus zal getuigen voor de Grand Jury in de Monica Lewinksy zaak, lijkt president Clinton een fundamentele keuze te moeten maken. Of de president erkent dat hij een seksuele relatie had met Lewinksy en geeft daarmee toe dat hij in januari onder ede heeft gelogen in de Paula Jones zaak (en daarna vele malen tegen het Amerikaanse publiek), óf hij houdt vol dat er geen relatie was en hij altijd de waarheid heeft gesproken.

Het aardige van de situatie is dat het Amerikaanse publiek zo schoon genoeg heeft van het Lewinksy-gezeur, dat het mogelijk is dat Clinton de affaire probleemloos achter zich laat, ongeacht zijn strategie en ongeacht de aard van zijn getuigenis. Zo zijn er heel wat mensen die Clintons persoonlijke ethiek verwerpen en zijn leugens eigenlijk niet acceptabel vinden, maar die toch bereid zijn om de zaak af te sluiten. En de leden van het Huis van Afgevaardigden, die uiteindelijk knopen moeten doorhakken, zullen eerst heel goed hun oor bij die gewone Amerikanen te luisteren leggen voordat ze zich zullen verliezen in een impeachment procedure. En dan zullen ze dezelfde boodschap horen: niemand heeft behoefte aan zo'n procedure.

Kortom: Clinton komt met de schrik vrij. Daarmee zou meesterpokeraar Clinton door zijn traineren en uitstellen toch weer het best mogelijke resultaat hebben gehaald uit een op zich tamelijk benarde situatie. Maar er zijn risico's voor Clinton.

Neem eerst het geval waarover de spraakmakende gemeente in Washington de laatste dagen heeft gebabbeld: zij adviseren Clinton te bekennen, zich te verontschuldigen onder het mom van bescherming van gezin, privéleven en/of het presidentschap. Doet hij dat, zo speculeren zij, dan zal er heel wat heen en weer gepraat worden over de figuurlijke draai om zijn oren die hij moet hebben, maar iedereen zal opgelucht een punt achter de affaire zetten.

Uiteindelijk, zo luidt de redenering, geloven de meeste Amerikanen toch al dat hij heeft gelogen en doet het niets af aan hun tevredenheid over zijn prestaties als president. Als het publiek zo reageert dan zal het Congres niet snel de affaire blijven rekken, ook al heeft Clinton dan toegegeven dat hij in het Paula Jones-proces meineed heeft gepleegd. Het risico dat hij daadwerkelijk wordt vervolgd voor meineed is minimaal.

Een andere zaak wordt het als aanklager Starr erin slaagt om aan te tonen dat er sprake was van een poging om de rechtsgang te beïnvloeden. Het is maar zeer de vraag of de vergevingsgezindheid van het publiek zo ver zou gaan dat ze de president dat soort activiteiten vergeven. Maar tot nog toe is daarvan niets gebleken - Clinton kan dit risico nemen.

Het nadeel van deze strategie is dat Clinton dan te boek staat als een leugenaar, maar dat lijkt een betrekkelijk klein probleem nu de meeste Amerikanen dat toch al vinden. Zou het zijn geloofwaardigheid op andere terreinen ondermijnen? Misschien, maar wat doet het er toe? Zijn geloofwaardigheid was toch al gedeukt.

Vervelend is dan ook dat Kenneth Starr de eer krijgt dat hij de leugenaar Clinton ontmaskerd heeft. Maar die zure appel is misschien wel het gemakkelijkst door te bijten. Op cruciale momenten is Clinton nooit te trots gebleken om niet over persoonlijke rancune heen te stappen en het politiek aantrekkelijke te doen.

Maar er zijn ook sterke argumenten tegen de optie om de leugens toe te geven. Doet hij dat namelijk, dan erkent Clinton dat hij degene is die het land en het presidentschap bijna een jaarlang met seksverhalen heeft opgescheept, en daarmee schade heeft toegebracht aan zijn ambt en aan het land. Er was helemaal geen rechtse samenzwering en Kenneth Starr was geen fanaticus. Het was allemaal het gevolg van het ongedisciplineerde gedrag van de eerste baby-boomer president die daarmee zelf de belofte van zijn verkiezing in 1992 ondermijnde.

Enige verontwaardiging van de kiezers die Clinton tot twee maal toe hun vertrouwen gaven in de verwachting dat hij zijn slechtste impulsen zou beheersen, zou niet misstaan. Toch valt te vermoeden dat het publiek hem dat zal vergeven - het wil niets liever dan de affaire beëindigen. Republikeins rechts zou er garen bij spinnen, maar wat ze er precies mee zouden winnen, blijft onduidelijk.

Maar ook de optie om zijn leugens vol te houden, kan voor Clinton aantrekkelijk zijn, zelfs als Kenneth Starr erin slaagt om meer bewijzen aan te voeren, zoals Secret Service-agenten of mevrouw Currie, Clintons secretaresse - om niet te spreken over de in sperma gedrenkte jurk.

Volgens deze redenering is het beter voor Clinton om vast te houden aan zijn verhaal omdat een groot aantal mensen ofwel bereid is hem te geloven, ongeacht het bewijs (zie O.J. Simpson), ofwel hem niet zal afvallen omdat ze het, ongeacht de leugens, een overdreven zaak vinden.

Clinton moet er dan op gokken dat het Congres niet verder zal willen wroeten, want een dergelijke getuigenis zal leiden tot een rapport van Starr aan de Afgevaardigden over meineed. Maar Clinton kan dat risico nemen. Congresleden zijn alles behalve helden en zullen altijd eerst afwachten hoe de wind waait voor ze actie ondernemen. En winden hebben altijd in Clintons voordeel gewaaid en het Congres heeft al heel wat confrontaties verloren.

Welke optie zal Clinton kiezen? Tot 17 augustus blijft het speculeren, maar het bizarre is dat het er misschien helemaal niets toe doet. Clinton is altijd op zijn sterkst als hij de politieke impact van zijn handelen moet afwegen en zichzelf moet verkopen en het valt te betogen dat hij beide opties aan de man kan brengen. Het grootste verschil is dat in het beken-scenario het publiek zal optreden als rechter, en dat in het volhoud-scenario het Congres die taak krijgt. De publieke opinie kan worden beheerst (het Witte Huis is daarin zeer bekwaam) en Clinton heeft het Congres al zo vaak afgetroefd in directe confrontaties dat hij ook in dit geval het risico zal kunnen nemen.

Hoe het ook uitpakt, Clinton heeft zijn zwaarste straf al te pakken. Normaliter is het zesde jaar van een presidentschap het laatste waarin serieuze beleidsinitiatieven kunnen worden genomen. Daarna is iedereen al bezig met de volgende verkiezing. Clinton heeft zijn tweede termijn verkwanseld. Na zijn herverkiezing verkondigde hij overal dat het zijn belangrijkste doelstelling was om een respectabele plaats te bereiken in de geschiedenisboeken, zo hoog mogelijk in de lijst van presidenten. Die kans is al verkeken.

De man die in 1993 bezwoer dat zijn regering schandaalvrij zou worden, leidt inmiddels de meest onderzochte en meest scandaleuze regering sinds de Tweede Wereldoorlog. Hoe Clinton zich ook redt uit de Lewinsky-affaire, zijn historische reputatie is al in belangrijke mate bepaald. Als president zal hij niet in de topcategorie terecht komen, maar als politieke pokeraar scoort hij behoorlijk hoog.

Frans Verhagen is hoofdredacteur van Amerika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden