Het luchtkasteel dat de Sovjet-Unie fataal werd

Terug naar 23 maart 1983: president Reagan lanceert het Strategisch Defensie Initiatief. De Sovjet-Unie bezweek, maar de VS hebben nog steeds geen effectief afweersysteem....

De talloze critici in eigen land, van wetenschappers tot Democratische politici, deden het in 1983 meteen af als een dwaas, niet-realistisch en peperduur plan. Eentje dat de Amerikaanse belastingbetaler anno 2008 ruim honderd miljard dollar heeft gekost. Maar The Gipper, Ronald Reagans koosnaam, was bloedserieus toen hij in het Witte Huis de militaire top op een dag zijn idee voorhield voor een afweersysteem tegen raketten.

Elk offensief wapen dat door de mensheid was bedacht, zei de president tegen de chefs van staven, resulteerde altijd in de ontwikkeling van een defensief wapen ertegen. Reagan: ‘Is het niet mogelijk, in deze tijd van technologie, om een defensief wapen te bedenken dat nucleaire raketten kan vernietigen als ze uit hun silo’s komen?’ De verbaasde generaals, schrijft Reagan later in zijn dagboek, keken elkaar aan en vroegen hem een moment om te overleggen. ‘Ja, het is is een idee dat het onderzoeken waard is’, zeggen ze tegen de president. Reagan: ‘Laten we het doen.’

Ruim zes jaar nadat Reagan in een tv-toespraak zijn omstreden ‘Star Wars’-plan had bekend gemaakt, een nieuwe stap in de wapenwedloop met de Russen, viel de Berlijnse Muur en was de ineenstorting van het Sovjet-rijk nabij. Zelfs menig criticus van de conservatieve Republikeinse president, die in 2004 overleed, kan er nu niet omheen dat zijn veelbesproken Strategisch Defensie Initiatief (SDI) een bijdrage heeft geleverd aan de val van de Sovjet-Unie.

Toen Reagan op 23 maart 1983 de wereld verraste met zijn futuristische idee voor laserwapens in de ruimte, was de Koude Oorlog op een hoogtepunt. Met een ambitieuze en kostbare modernisering van de Amerikaanse krijgsmacht probeerde Washington de Russische militaire opbouw, vooral op nucleair terrein, te pareren.

De Democraten, die een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hadden, plaatsten echter vraagtekens bij de forse verhoging van het defensiebudget. Een half uur voor zijn ‘Star Wars’-toespraak bezorgden ze Reagan zijn grootste binnenlandse nederlaag sinds zijn aantreden: een voorstel om de militaire uitgaven te verhogen tot 245 miljard dollar, werd in het Huis verworpen.

‘Roekeloos’, noemde de vooraanstaande Democratische Senator Edward Kennedy het idee om intercontinentale raketten tijdens hun vlucht uit te schakelen. Sovjet-leider Joeri Andropov bestempelde de wijziging van de Amerikaanse strategie, die decennia was gebaseerd op militaire afschrikking en massale vergelding bij een kernaanval, meteen als ‘uiterst gevaarlijk’. Volgens Andropov wilde Washington met SDI de mogelijkheid krijgen de eerste nucleaire klap uit te delen. ‘Het plan de tegenpartij te vernietigen, haar de mogelijkheid van een tegenaanval te ontnemen, is een poging de Sovjet-Unie te ontwapenen’, aldus Andropov direct na Reagans toespraak. ‘De Sovjet-Unie zal nooit zonder wapens tegenover een dreiging staan.’

De Russen braken zich ook hun hoofd over de vraag of ‘Star Wars’ was bedoeld om hen te bewegen tot wapenreducties. Rusland beschikte op dat moment over 2.400 strategische raketten met 7.500 kernkoppen. Genoeg voor zo’n half miljoen Hiroshima-bommen. Reagan schrijft in zijn dagboek dat hij in de jaren daarna de Russische leiders ‘honderden keren’ moest uitleggen dat SDI geen onderhandelingsopzetje was.

Reagan: ‘Sommigen zullen daar anders over denken, maar als ik één reden moet noemen voor de historische doorbraken die in de vijf jaar daarna zouden plaatsvinden, dan was het SDI, samen met de modernisering van ons leger.’

Het raketschild overleefde Reagans presidentschap, evenals zijn drie opvolgers. Onder president Bush wordt nu jaarlijks 11 miljard dollar uitgegeven aan een aantal afweersystemen om (middel)langeafstandsraketten neer te halen. Maar 25 jaar na Reagans toespraak en ruim 100 miljard dollar verder, hebben de VS nog altijd geen betrouwbaar systeem dat in oorlog een vijandelijke raket kan vernietigen.

Stieven Ramdharie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden