Het lijden van de Russische ziel boeit Beatrix

Koningin Beatrix zal deze keer tijdens haar staatsbezoek aan Rusland geen bezoek brengen aan de Gedenksteen Slachtoffers Politieke Repressie. De mensenrechtenkwestie ligt in Rusland nog altijd gevoelig....

De demonstrerende Tsjetjeense vluchtelingen die vrijdag de wens uitspraken dat koningin Beatrix volgende week bij haar staatsbezoek aan Rusland hun kwestie zal aansnijden, koesteren vrijwel zeker ijdele hoop. Het 35ste staatsbezoek dat koningin Beatrix volgende week aflegt, moet rimpelloos verlopen.

Hooguit zal minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken in de periferie van het bezoek de kwestie aanraken. Hij is daar minder benauwd voor dan minister-president Kok. Toen beide heren ter voorbereiding van de koninklijke reis op 19 januari met president Poetin spraken, zag Kok er tegenop Poetin te confronteren met de schendingen van de mensenrechten in Tsjetsjenië. Niettemin deed de premier het.

Het materiaal dat koningin Beatrix ter bestudering van Rusland van de Nederlandse ambassade in Moskou heeft ontvangen, zal haar ook niet stimuleren te beginnen over de rechtspositie van het Russische individu. Ambassadeur Hofstee rapporteert in een geheim codebericht van medio mei aan de residentie dat de mensenrechtensituatie in Rusland 'redelijk is, met uitzondering van Tsjetsjenië'.

Maar op het ministerie van Buitenlandse Zaken schrijft landenmedewerkster Renet van der Waals dat er buiten Tsjetsjenië 'nog steeds reden is tot zorg'. Ze haalt mensenrechtenorganisaties aan die martelingen op politiebureaus en gevangenissen melden.

Het staatsbezoek zal in stabielere omstandigheden plaatsvinden dan de voorgenomen reis die tweeënhalf jaar geleden op het allerlaatste moment in duigen viel. De gezondheidstoestand van de toenmalige president Jeltsin was abominabel. Politiek gezien was de situatie zeer ongewis. Jeltsin had in de maand dat het Nederlandse bezoek zou plaatsvinden, met krap vijf stemmen in de Doema een afzettingsmotie overleefd. Wie de programmaboekjes van 1998 en 2001 vergelijkt, ziet dat een bezoek van Beatrix aan de Gedenksteen Slachtoffers Politieke Repressie op het Lubyanskaplein volgende week niet meer plaatsvindt.

Beatrix zou destijds het eerste buitenlandse staatshoofd zijn geweest die daar bloemen had gelegd. Een bron op Buitenlandse Zaken zegt dat het toen al niet makkelijk was voor de autoriteiten, maar Poetin en de burgemeester van Moskou hebben daar nu geen enkele behoefte aan. Woensdag zal niet de koningin, maar prins Willem-Alexander het Sacharov Museum bezoeken, zodat het gevoelige thema toch een rol speelt.

Beatrix heeft haar bezoek inhoudelijk voorbereid met professor Malia van de University of California. De historicus is de opvatting toegedaan dat Rusland zich over enkele decennia overgeeft aan kapitalisme en democratie.

Afgelopen woensdag ontving Beatrix op het Paleis op de Dam een keur aan Ruslandkenners, die met elkaar onder voorzitterschap van oud-minister van Defensie Joris Voorhoeve in debat gingen.

Opmerkelijk is dat Beatrix zich in verschillende voorgesprekken met deskundigen in haar Haagse paleizen heeft laten ontvallen dat zij gefascineerd is door het diepe filosofische lijden van de Russische ziel. En dat de Russische cultuuruitingen zoveel spiritueler zouden zijn dan de westerse.

Aan Nederlandse diplomatieke zijde wordt niet verwacht dat Beatrix veel zal bereiken als het gaat om teruggave van de 307 tekeningen uit de Koenigscollectie. Poetin is haar belangrijkste gesprekspartner. Hij is volgens een waarnemer gevoelig voor de mystiek van koningshuizen. Als het klikt tussen Poetin en Beatrix kan dat verschil maken, maar meer dan een duwtje in de goede richting in het waarschijnlijk nog vele jaren lopende traject kan dat niet zijn.

Mochten de Russen die geabonneerd zijn op Nezavsimaja Gazeta kennisnemen van Nederlandse pogingen het democratische gehalte van Rusland aan de orde te stellen, dan zullen zij hun wenkbrauwen fronsen. De Russische journalist Dimitri Kosyrjov reisde voor die krant naar Nederland. Hij schetst in zijn verslag een beeld van een zeer machtige koningin, die na de verkiezingen de regeringscoalitie samenstelt.

Kosyrjov voerde bovendien veel gesprekken over de koningin met Nederlandse parlementariërs. 'De mening die bij mij heeft postgevat is dat politici haar niet alleen erg hoog achten, maar zelfs erg bang voor haar zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.