Het lievelingetje van Harvard

Barack Obama werd als jurist gevormd aan de wereldberoemde Harvard Law School, waar hij ook geschiedenis schreef. ‘De ultieme Socrates, altijd twijfelend en overwegend.’Door Diederik van Hoogstraten..

Het is eerbiedig stil in de bibliotheek van de rechtenfaculteit van Harvard University. Hier en daar zitten studenten te lezen – zelfs gefluister lijkt hen te storen. Dit is een plek om te denken, bijvoorbeeld aan wat Barack Obama er deed toen hij tussen 1988 en 1991 werd gevormd als jurist.

Het is nog zomer en het academische jaar moet nog beginnen. Toch zoemt het op de faculteit van opwinding over de opkomst van Obama, zegt Emily Dupraz, een woordvoerster van de Law School in de universiteitsstad Cambridge, even buiten Boston. Zo is dat op de topuniversiteiten in de VS: elke faculteit een eigen pr-afdeling, ter bescherming van studenten, docenten en de reputatie als grootste, oudste en bekendste rechtenfaculteit van Amerika.

Ook Alan Dershowitz, een hoogleraar die Michelle en Barack Obama leerde kennen aan Harvard, geniet van Obama’s succes. Dershowitz heeft nog tegen Obama gebasketbald. Ook verdedigde hij O.J. Simpson in diens wereldberoemde rechtszaak. ‘Mensen die zover komen, zijn belangrijke rolmodellen voor de jonge studenten.’

Obama was destijds al een man op wie de anderen letten, zegt Dershowitz. Vooral toen hij in zijn derde en laatste jaar de eerste zwarte hoofdredacteur werd van de Harvard Law Review. Het gezaghebbende juristenblad wordt samengesteld door de beste studenten van hun jaar. Het hoofdredacteurschap is in feite een oorkonde voor de ‘meestbelovende student’.

Emily Dupraz gaat voor naar de bibliotheek. In een hoek is een bescheiden tentoonstelling van parafernalia van beroemde afgestudeerden. Schilderijen, handgeschreven aantekeningen, en boeken over John Roberts en Barack Obama. Roberts is de conservatieve voorzitter van het Hooggerechtshof. ‘Het soort jurist dat president Obama juist níet zou benoemen’, zegt Dupraz.

De voordracht van rechters voor het Hof in Washington is een cruciale taak voor de president. Het oordeel van het Hof is definitief. De negen rechters zijn voor het leven benoemd. Obama of John McCain zal vrijwel zeker de kans krijgen om een nieuwe rechter aan te wijzen, waardoor hij mede de koers en de ideologie van het Hof zal bepalen.

Een eenduidig beeld van de jurist Obama is moeilijk te krijgen. De kenners in Cambridge noemen hem gematigd, weloverwogen, in het bezit van een hoog IQ en de neiging om bruggen te bouwen.

In zijn autobiografische boeken gaat Obama niet diep in op zijn tijd aan Harvard. De studie voor zijn bachelorgraad aan Columbia University in New York, die eraan voorafging, krijgt meer aandacht. De tijd die volgde als opbouwwerker in Chicago staat centraal in het levensverhaal dat hij in zijn boeken en campagnetoespraken vertelt. En ook over de tijd daarop, als docent constitutioneel recht in Chicago en als politicus, is meer bekend dan over het hoofdstuk-Cambridge.

‘Harvard staat voor elitair, en die associatie wil Obama juist vermijden’, zegt Dale Anderson, die aan Harvard studeerde. De universiteit behoort tot de top van het land, samen met Princeton, Yale en een handvol andere instellingen. En toen hij de Law Review ging leiden, begaf Obama zich in ‘de elite van de elite’. Dit is bewonderenswaardig, zegt Anderson, maar ‘in de VS win je daar geen verkiezingen mee’.

Obama was 27 jaar toen hij in 1988 arriveerde in Cambridge. Voor de juristen in spe op de Law School draait alles om helder argumenteren en gelijk krijgen. Obama viel, volgens studiegenoten, op door zijn neiging te luisteren in plaats van spreken. ‘Veel mensen praatten langs elkaar heen en waren niet bijzonder geïnteresseerd in wat anderen te zeggen hadden’, zei zijn studiegenoot Crystal Nix Hines in het dagblad The Boston Globe. ‘Barack oversteeg dat.’

In het stuk komt Obama naar voren als vredestichter en diplomaat. Vrienden imiteerden hem pesterig als de ultieme Socrates, altijd twijfelend en overwegend, met een hand over zijn kin wrijvend. Een andere bevriende studiegenoot, Bradford Berenson, herinnert zich Obama als progressief, maar niet als een politieke activist. ‘Hij was er om goed onderwijs te krijgen’, zegt Berenson, nu advocaat in Washington, voorheen adviseur van president Bush. ‘Niet om herrie te schoppen.’

Hoogleraar Dershowitz beschrijft hoe ‘Harvard Law, de poortwachter van het juridische onderwijs in Amerika’, al bijna tweehonderd jaar een mengelmoes van uiteenlopende denkbeelden en opvattingen is. In 1989 sloeg de vlam in de pan. Studenten demonstreerden tegen het gebrek aan diversiteit in het docentencorps. De debatten en botsingen culmineerden in het stormachtige vertrek van Derrick Bell, destijds de enige zwarte hoogleraar.

Machtspolitiek

Machtspolitiek
In haar boek over die turbulente tijd, Poisoned Ivy (1994), schrijft de juriste en journaliste Eleanor Kerlow ‘hoe ego’s, ideologie en machtspolitiek de Harvard Law School bijna ruïneerden. Harvard Law werd een sociale metafoor voor al de thema’s waar Amerika in de jaren negentig mee te maken kreeg: de spanningen tussen uitmuntendheid en diversiteit, feminisme, vrije meningsuiting en politieke correctheid, en de excessen van geld, macht en hebzucht’.

Machtspolitiek
Obama wist overeind te blijven in dit mijnenveld. Dershowitz weet nog dat Obama inderdaad een geboren luisteraar was. ‘Mensen komen hier als ze al wat ouder zijn. Ze zijn al wie ze zijn, en scherpen hun opvattingen en persoonlijkheid aan’, zegt hij. ‘Obama omzeilde het raciale debat, hij leek erboven te staan.’

Machtspolitiek
Olav Haazen, advocaat in New York, studeerde kort na Obama rechten aan Harvard. ‘Er woedde een schoolstrijd tussen de oude en de nieuwe garde, tussen conservatieve en progressieve idealen’, zegt de uit Nederland afkomstige jurist. ‘Er is geen twijfel dat Obama in die sfeer naar de kant van de progressieven leunde. Maar hij lijkt een vrij neutrale houding te hebben. Misschien zegt dat iets over wat we als president van hem kunnen verwachten.’

Machtspolitiek
Omdat hij een uitmuntende student was en de aard van een bruggenbouwer had, werd Obama gekozen tot hoofdredacteur. The New York Times bracht het nieuws prominent. ‘Eerste zwarte gekozen om Harvards Law Review aan te voeren’, kopte de krant. Toen het nieuws bekend werd, pakte een zwarte medestudent Obama beet. ‘Het was een stevige omhelzing die even duurde’, zei Obama later over dat moment. ‘Toen besefte ik dat het niet alleen iets individueels was, maar iets veel groters.’

Machtspolitiek
‘Hij koos geen kant in de stammenoorlog’, zegt oud-studiegenoot Berenson. ‘Hij had iets van, kom op, niet moeilijk doen, we maken hier samen een blad.’ Naar verluidt beslechtte hij soms conflicten met de afstandelijke, kalme, licht ironische houding die hij nog steeds aan de dag legt. ‘Onthoud wel, mensen: niemand leest het’, zei hij dan over de Law Review.

Machtspolitiek
Het is duidelijk dat Obama in Cambridge vasthield aan zijn neutrale, non-ideologische levenshouding, ook al verkeerde hij op Harvard, net als in New York en Chicago in linkse kringen, soms in uiterst linkse. De Harvard-jaren weerspiegelen zo de karaktereigenschappen die hij ook als presidentskandidaat toont. ‘Volgens critici is het een teken van een gebrek aan kernovertuigingen’, schreef de politieke website Politico. ‘Voor zijn aanhangers is het de kern van zijn aantrekkingskracht.’

Machtspolitiek
Net als veel collega’s kon Dershowitz wel vermoeden dat Obama het ver zou schoppen, maar hij zegt ‘natuurlijk verrast’ te zijn dat hij in november de eerste zwarte president kan worden. ‘Het is waar dat wij leiders klaarstomen, maar het blijft altijd een aangename verrassing als een enkeling zo ver komt.’

Machtspolitiek
De docent begrijpt dat Obama zijn tijd aan Harvard niet benadrukt. ‘Mensen scheppen er plezier in om een hekel aan Harvard te hebben.’ Maar de jaren in Cambridge waren van belang, zeker ook op het persoonlijk vlak. Obama ging uit met een paar meisjes op de campus. Toen hij na zijn eerste jaar terugkeerde naar Chicago ontmoette hij Michelle Robinson. Zij was net afgestudeerd in de rechten, ook aan Harvard. Later zouden ze trouwen.

Machtspolitiek
Olav Haazen denkt dat de tijd aan Harvard vormend was. ‘Ik kan me goed voorstellen wat Obama in Harvard aantrok, en het is duidelijk dat die tijd een grote invloed op hem had. Mensen zien Harvard als deel van het establishment, maar Harvard wordt meer gekenmerkt door engagement.’

Machtspolitiek
Niet toevallig is dat precies wat Obama wil uitstralen in de verkiezingscampagne. Na Harvard had hij linea recta naar een gerenommeerd advocatenkantoor kunnen gaan, om heel veel geld te verdienen en een riant bestaan op te bouwen. In plaats daarvan wendde hij zijn peperdure opleiding aan voor een doelgerichte politieke loopbaan in de staat Illinois, en later Washington.

Machtspolitiek
‘Je kunt dingen doen om de samenleving te verbeteren en ook nog goed terechtkomen’, zei hij in 1990, toen hij nog volop studeerde. ‘Dat zou een opleiding aan Harvard moeten opleveren: genoeg zekerheid en veiligheid om je dromen na te jagen en iets terug te geven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden