Het licht van Boerhaave schijnt niet altijd helder

Is licht leuk? Het is in elk geval veelzijdig. Het kan breken, polariseren, terugkaatsen en zich laten absorberen. Je kunt er kleuren mee zien, beelden mee projecteren en fundamentele fysische theorieën mee schragen....

Spelen met licht heet dan ook de tentoonstelling over dit universele verschijnsel in het Leidse Museum Boerhaave. Alle genoemde, en nog meer aspecten van licht komen daar in twee zalen aan bod.

Breking bijvoorbeeld, bekend van het schijnbaar geknakte rietje in een glas water. Al in de Oudheid wisten vissers dat ze hun harpoen iets boven de vis moesten gooien die ze door het wateroppervlak heen zagen. Pas dan regen ze het dier aan hun spies.

Met een aardig spel kunnen bezoekers demonstreren hoe parallelle lichtstralen breken in een lens (het 'oog') en hoe ze via een tweede lens (bril) zo kunnen breken dat ze op de juiste plaats in een punt eindigen. Zo zie je scherp.

Nog iets aardigs: de hemelfactormeter. Je kunt ermee bepalen of een raam genoeg licht van buiten doorlaat door het aantal oplichtende stipjes op een scherm te tellen; dat varieert, afhankelijk van de raamgrootte.

De oudste projectielantaarn ter wereld, die van Musschenbroek uit 1730, is een van de geëxposeerde instrumenten om even bij stil te staan. Datzelfde geldt voor een apparaatje waarmee in de 19de eeuw de snelheid van het licht werd gemeten door het terug te laten kaatsen in een roterend spiegeltje. En over weerkaatsing gesproken: een zogeheten anamorfose-schilderij uit 1763 geeft alleen zijn voorstelling prijs via een speciale conische spiegel in het midden.

Al dit leuks ten spijt laat de expositie een onbevredigend gevoel achter. Verscheidene spellen zijn onduidelijk in hun bedoeling en werking. Behandeling en uitleg van onderwerpen zijn dikwijls zo summier dat ze weinig zeggen. Zo is er vlak bij een ingang een onderdeel over polarisatie geplaatst dat niet echt helder maakt waarom dit verschijnsel bestaat en waar het goed voor is. De tentoonstelling als geheel mist een goed samenhangende opbouw en is op punten onduidelijker dan gewenst.

Wel geeft ze bij wijze van toegift aanvullend bewijs dat licht inderdaad leuk kan zijn. Probeer als bezoeker maar eens op een van de felrode knoppen te drukken die op drie plaatsen duidelijk en uitnodigend op een soort zuil staan opgesteld. Niets bedrieglijker dan licht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden