Nieuws Curriculum op de schop

Het lesprogramma moet op de schop: statistiek al vanaf de basisschool, meer aandacht voor leesplezier

Met flinke aanpassingen in het lesprogramma willen 150 leraren en schoolleiders het voortgezet onderwijs en de basisschool toekomstproof maken.

Docent Mens & Maatschappij Raymond de Kreek voor de klas op het Farelcollege in Ridderkerk. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Bij het vak Nederlands moet meer aandacht komen voor leesplezier. Statistiek komt vanaf de basisschool op het programma. En bij burgerschap leren kinderen over drie waarden: vrijheid, gelijkheid en solidariteit. 

Het zijn de voorstellen van de circa 150 leraren en schoolleiders die een nieuw curriculum voor het basis- en voortgezet onderwijs ontwerpen. Dinsdag worden de voorstellen van Curriculum.nu openbaar. Dat project wordt uitgevoerd in opdracht van onder meer de vakbonden en de schoolbesturen.

Een curriculumherziening is nodig om het onderwijs beter op het huidige tijdsgewricht af te stemmen, schreef minister Arie Slob (Onderwijs) onlangs nog in een brief aan de Tweede Kamer. Ook moet er meer duidelijkheid komen over ‘de maatschappelijke opdracht aan scholen’: wat moeten ze leerlingen bijbrengen aan burgerschapsvaardigheden? Momenteel ligt dat nog nergens vast.

Daarnaast is het de bedoeling dat het onderwijs op basis- en voortgezet onderwijs beter op elkaar aansluiten. Er moet een ‘doorlopende leerlijn’ ontstaan. ‘Nu beginnen leraren van sommige vakken in de brugklas soms gewoon weer op nul, omdat sommige leerlingen op de basisschool veel meer hebben geleerd dan andere’, zegt Theo Douma, voorzitter van Curriculum.nu. ‘Dat is frustrerend, voor leerlingen en voor leraren.’

Aanpassingen

Negen teams van leraren, schoolleiders en curriculumexperts hebben zich daarom het afgelopen jaar gebogen over het curriculum van negen leergebieden als Digitale geletterdheid, Mens & Maatschappij en Bewegen & Sport. Ze hebben voorstellen gedaan om het curriculum aan te passen. Zo koos het burgerschapsteam ervoor de waarden vrijheid, gelijkheid en solidariteit centraal te stellen.

Het team van leergebied Nederlands stelt voor leesplezier en leesmotivatie een grotere rol te geven in het onderwijs. ‘Het is belangrijk om leerlingen veel soorten teksten te geven en veel leeskilometers te laten maken’, zegt teamlid Nellianne van Schaik, docent Nederlands aan het Calvijn College in Goes. ‘Daardoor verbreden ze hun woordenschat en is de kans op schoolsucces groter.’

Docent Mens & Maatschappij Raymond de Kreek: ‘Leerlingen klagen vaak dat ze dingen dubbel te horen krijgen. ’ Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Volgens het team Rekenen en wiskunde moeten leerlingen al op de basisschool de basisbeginselen van statistiek aangeleerd krijgen. ‘Er is zoveel data om je heen’, zegt Lotte Schouten-de Beijer, leerkracht op de Sint Martinusschool in Millingen aan den Rijn. ‘Wij vinden het belangrijk dat kinderen vroeg leren hoe ze die verzamelen, verwerken, juist interpreteren, representeren en hier conclusies aan te verbinden.’

Tot 11 augustus kunnen onder meer leraren, schoolleiders, ouders en wetenschappers reageren op de voorstellen van Curriculum.nu. Dit najaar volgt dan een eindadvies aan minister Slob, waarna de Tweede Kamer de kerndoelen en eindtermen in het onderwijs naar verwachting zal aanpassen.

Kritiek

De Onderwijsraad is kritisch op de werkwijze van Curriculum.nu. ‘Het zijn op zich leuke ideeën, maar het risico is dat het onderwijsprogramma door deze vernieuwing nog voller wordt en dat er nog minder samenhang is’, zegt wiskundeleraar René Kneyber, die lid is van de Onderwijsraad.

De raad, die in december op verzoek van Slob een advies uitbracht over Curriculum.nu, stelt dat curriculumherziening een doorlopend proces moet zijn, geen eenmalige exercitie. ‘Nu is de insteek: we doen het één keer en dan zijn we er voorlopig weer vanaf’, zegt Kneyber. ‘Maar zo werkt het niet. We lossen de problemen niet op door alles opnieuw te ontwerpen.’

Volgens de Onderwijsraad moet er dan ook een permanente commissie komen die problemen met het curriculum constateert en vervolgens partijen aanspoort een oplossing te bedenken. Dat zijn dan bij voorkeur de vakverenigingen, die volgens Kneyber bij de huidige curriculumvernieuwing grotendeels buitenspel staan.

Minister Slob reageerde in december al op de suggestie van de Onderwijsraad om een permanente commissie in te stellen. ‘Op de langere termijn zie ik wel de mogelijke meerwaarde van een curriculumcommissie’, schreef hij in een brief aan de Tweede Kamer. ‘Systematische aandacht voor curriculumontwikkeling is immers van groot belang.’

Chantal Alkemade (36). Beeld de Volkskrant

Burgerschap: ‘Eerste keer dat we leerdoelen formuleren’

Chantal Alkemade (36) geeft rekenen, wiskunde en informatica aan het Zuiderlicht College in Amsterdam. Ze is opgeleid als docent maatschappijleer en werkte met veertien andere docenten en schoolleiders aan het nieuwe curriculum voor het burgerschapsonderwijs.

‘Voor de meeste vakken heeft de overheid kerndoelen en eindtermen vastgesteld. Voor burgerschap niet. Daar lag alleen een opdracht aan scholen: doe er iets mee. Soms zijn docenten daardoor zoekende: wat moeten we doen? Op die vraag hebben wij nu een antwoord geformuleerd. Wij laten zien wat een leerling tussen zijn 4de en zijn 16de moet leren over burgerschap.

‘Daartoe hebben we tijdens onze eerste bijeenkomsten samen bepaald wat de kern is van het burgerschapsonderwijs. We kwamen op twee begrippen: democratie en diversiteit. Ook wilden we dat deze drie waarden uitgebreid aan bod zouden komen: vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Van daaruit zijn we verder gegaan.

‘We hebben tien grote opdrachten geformuleerd. Zo noemen we de thema’s. Diversiteit was er een. Identiteit. Digitaal samenleven. En die zijn we in volgende sessies gaan uitwerken. Welke kennis en vaardigheden zijn belangrijk om die thema’s goed te begrijpen? Neem Digitaal samenleven. We vinden dat leerlingen vroeg moeten leren hoe ze met informatie moeten omgaan. Waar komt een bericht vandaan? Is de bron betrouwbaar? Daarover kunnen leerlingen dan het gesprek aangaan.

‘Het is aan de scholen zelf hoe ze die thema’s straks in het onderwijs verwerken. Op sommige plekken staat burgerschap als zelfstandig vak op het rooster, elders verweven ze het liever met andere vakken en behandelen ze daar steeds een van de onderdelen. Ze kunnen bijvoorbeeld bij Nederlands of maatschappijleer over de thema’s discussiëren. We geven richting, maar laten ruimte.’

Lotte Schouten-de Beijer (33). Beeld de Volkskrant

Rekenen en wiskunde: ‘Geen breuken meer? Dat is echt onzin!’

Lotte Schouten-de Beijer (33), basisschoolleraar op de Sint Martinusschool in Millingen aan den Rijn, dacht met dertien andere leerkrachten en schoolleiders mee over de leerstof voor rekenen en wiskunde.

‘Laatst was in het nieuws dat basisschoolleerlingen geen breuken meer hoeven te leren. Het zou een voorstel van ons zijn. Dat is echt onzin, daar hebben wij nooit voor gepleit. Wel vinden we dat breuken op een andere manier aangeboden moeten worden.

‘Nu hebben docenten in het voortgezet onderwijs geregeld het idee dat leerlingen niet met breuken kunnen rekenen. Ze moeten opnieuw beginnen, terwijl er op de basisschool flink wat tijd aan is besteed. We willen daarom dat er op de basisschool meer aandacht is voor de begripsvorming. Het fundament moet goed zijn.

‘Als je een kind iets nieuws wil leren, begin je vaak met iets dat hij kent. Ik doe dat bijvoorbeeld door te vertellen dat we een kwart kersentaart en een kwart appeltaart hebben. Hoeveel taart heb je dan? Dat kun je tekenen, het is een informele som. We noemen dit ook een benoemde breuk. Later moeten ze ook met onbenoemde breuken werken, de kale sommen. Dan wordt het veel abstracter. Als we leerlingen te snel die onbenoemde breuken voorschotelen, dan leren we ze vooral trucjes. Daardoor raken ze in het voortgezet onderwijs in de problemen.

‘Leerlingen moeten daarom pas aan die kale sommen beginnen als ze eraan toe zijn. Bij de een is dat misschien al op de basisschool, bij de ander pas daarna. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat iemand het daarmee oneens is.’

Raymond de Kreek (40). Beeld de Volkskrant

Mens & maatschappij: ‘Bizar dat er nooit naar de samenhang tussen vakken is gekeken’

Raymond de Kreek (40) geeft geschiedenis op het Farel College in Ridderkerk. Met zeventien andere docenten en schoolleiders dacht hij mee over het curriculum van het leergebied Mens & maatschappij.

‘Leerlingen klagen vaak dat ze dingen dubbel te horen krijgen. Leren ze zowel bij geschiedenis als bij economie over aandelenhandel, de financiële crisis of ideologische stromingen als het liberalisme en het socialisme. Soms gebruiken we bij verschillende vakken zelfs verschillende begrippen.

‘Om storende dubbelingen voortaan te voorkomen, zijn we met docenten van geschiedenis, aardrijkskunde, economie, maatschappijleer en filosofie samen gaan zitten. Dat maakte onze opdracht wel erg complex. Er was meer overleg nodig dan bij andere leergebieden, zoals Nederlands of Rekenen en wiskunde. Gelukkig hebben we genoeg ruimte gekregen om iets te maken waar we achter staan.

‘Het is overigens een misverstand dat al die verschillende vakken vervangen zullen worden door één overkoepelend vak. Dat moeten we steeds opnieuw uitleggen. We doen dit om zowel verticaal – van basis- tot voortgezet onderwijs – als horizontaal – tussen vakken onderling – te kijken naar de samenhang. Dat gebeurt nu voor het eerst. Bizar toch?

‘Waar we zoal over gediscussieerd hebben? Bijvoorbeeld over de thema’s die we zouden opnemen in het leergebied Mens & maatschappij. We wilden geen thema geschiedenis, een thema aardrijkskunde en een thema economie. Daarom zijn we gaan zoeken naar een vakoverstijgende indeling met concepten als Plaats en ruimte, Tijd en chronologie en Welvaart, schaarste en verdeling. Daar kunnen de andere vakken ook iets mee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden