Het lerarentekort is met griepepidemie extra zichtbaar, oud-kleuterjuffen worden ingezet

Hele klassen worden naar huis gestuurd

De griepepidemie legt schrijnend bloot waar scholen al tijden op hameren: er zijn veel te weinig leraren in het primair onderwijs. Hele klassen worden naar huis gestuurd, want invallers zijn er niet. 'Er moet snel wat gebeuren.'

Eigenlijk is Dymph de Jonge met pensioen, maar vanwege het lerarentekort én de griepepidemie is de oud-kleuterjuf gevraagd in te vallen. Foto Raymond Rutting

De kleuterklas van katholieke basisschool De Schalm in Vught krijgt donderdag les van de 71-jarige Dymph de Jonge. 'Toen ik vanmorgen binnenkwam, zei een leerling: u bent juf, mama en oma', zegt de bejaarde kleuterjuf glunderend. 'Dat is super, dan doe je het helemaal goed. Kinderen is mijn ding. Maar ik kan dit geen hele week doen hoor, dat trek ik niet op mijn leeftijd.'

De Jonge ging zeven jaar geleden met pensioen. Maar de nood is zo hoog dat de school dankbaar een beroep deed op de krasse bejaarde. De vaste juf van groep 1/2 ligt met zware griep thuis. En de vervangers- en invallerspool (VIP) van scholenkoepel Dommelgroep - nu 30, straks 40 mensen voor 39 aangesloten scholen - staat door de heersende griepepidemie helemaal droog.

Noodgrepen

Het primair onderwijs kampt met een lerarentekort; om die misstand aan de kaak te stellen hebben basisschoolleraren zelfs al enkele malen gestaakt. De griepgolf die over het land trekt, heeft dat lerarentekort de afgelopen dagen nog eens extra blootgelegd.

In heel Nederland moeten basisscholen noodgrepen uithalen om de afwezigheid van zieke leerkrachten op te vangen: leerlingen worden verdeeld over andere groepen, stagiaires of gepensioneerden worden voor de klas gezet, directeuren springen in. Zelfs worden hele klassen naar huis gestuurd omdat er geen vervanger is voor de juf of meester met griep.

Ook directeur Gerard de Ronde van De Schalm weet inmiddels wat improviseren is. Zelf stond hij vorige week donderdag voor groep 4. En op maandag moest hij de ouders van die groep zelfs vragen hun kinderen thuis te houden. 'Dat is voor het eerst in onze 92-jarige geschiedenis', vertelt hij. 'Maar het kon helaas niet anders. We konden echt niemand als vervanger regelen.'

Handen tekort

Twee andere juffen staan vandaag 'hoestend en proestend' voor de klas, vult coördinator onderbouw Nicole van Zon aan. Dat is eigenlijk niet verantwoord - huisartsen hebben al gewaarschuwd dat zieke leraren beter thuis kunnen blijven, anders steken ze alleen maar leerlingen en collega's aan - maar anders loopt het onderwijs in het honderd. 'We komen handen tekort in de klas, al helemaal in deze griepepidemie', meent Van Zon.

'Het is een soort overlevingsstrategie tot de carnavalsvakantie', aldus De Ronde. Maar ze maken zich nu al zorgen over de eerste schooldag na het carnaval. 'Ik vrees dat de grootste griepgolf nog naar het Zuiden moet komen', zegt Van Zon.

Ook bij honderden andere basisscholen in het land is de nood hoog, zo blijkt uit een inventarisatie op de onlangs voor vakbond PO in Actie gelanceerde website lerarentekortisnu.nl. Elke dag kunnen basisscholen daarop aangeven welke hoofdbrekens ze ondervinden om het onderwijs draaiende te houden. 'Het gaat om heel veel kinderen die geen of minimaal onderwijs krijgen', zegt webmaster Eddy Erkelens, zelf meester van groep 8 op een basisschool in het Utrechtse dorp Polsbroek.

Snel wat gebeuren

De score van donderdag: 170 scholen meldden problemen - minimaal 5.500 kinderen hadden niet de goede leerkracht of kregen zelfs geen tot minimaal onderwijs. Ruim 1.300 leerlingen zaten onnodig thuis; maandag waren dat er zelfs 4.300. Verder werden 700 kinderen (maandag: bijna 4.000) verdeeld over andere klassen. Of er werden 'onbevoegden' voor de groep gezet.

'Het lerarentekort in het primair onderwijs is geen probleem van de toekomst, zoals het ministerie van Onderwijs ons doet geloven, maar manifesteert zich nu al en wordt door de huidige griepepidemie alleen maar versterkt', aldus Erkelens. 'Met deze inventarisatie proberen we druk uit te oefenen op minister Slob. Er moet snel wat gebeuren.'

Foto Raymond Rutting

Griepprik

Detacheringsbureaus voor onderwijzend personeel en vervangingspools van scholenkoepels zijn uitgeput. De nood is zo hoog dat viroloog Ab Osterhaus onlangs voorstelde dat alle leerkrachten zich vanaf volgend jaar moeten laten inenten tegen griep. Volgens hem vormt een klaslokaal de perfecte infectiehaard en is het goedkoper voor een school om de griepprik aan te bieden dan vervangers te regelen voor zieke docenten.

Dat voorstel is met wisselende reacties ontvangen. Symptoombestrijding, vindt Erkelens. Misschien worden daardoor wat minder docenten ziek, maar je kunt toch niet alle leraren verplichten tot een spuitje?

'Eigenlijk vind ik het te gek voor woorden dat je als mens niet meer ziek mag zijn', stelt hij. 'Dan kun je de hele wereld wel een spuitje geven. Het probleem is dat er te weinig leraren zijn, omdat het salaris te laag en de werkdruk te hoog is. Daarom strijdt PO in Actie voor een eerlijker salaris en minder werkdruk. Als er meer leraren komen, dan zijn er ook meer vervangers bij ziekte.'

Carnavalssfeer

Ook schooldirecteur De Ronde heeft twijfels. 'Je kunt leerkrachten niet verplichten om een spuitje te halen, want dan kom je in de persoonlijke levenssfeer van mensen', zegt hij. 'Maar als het vrijblijvend en gratis is, dan kan iedereen dat voor zichzelf beslissen.'

De 71-jarige invaljuf De Jonge heeft de griepprik vanwege haar leeftijd wel gehaald. Haar kleutergroep is donderdag al volop in carnavalssfeer. 'Bram, ga zitten', beveelt ze quasi-streng tegen een drukke leerling. 'Luister even naar juf Kim.'

Kim is de 18-jarige stagiaire die het kringgesprek voert. 'Hoe gaan jullie morgen verkleed?', vraagt ze in het rond. 'Dat is een geheimpje', zegt een meisje zacht. Dat antwoord vindt ook bij enkele anderen weerklank. 'Geheimpje', klinkt het meerdere malen vanuit de groep, terwijl de bejaarde invaljuf een vertederde blik op hen werpt.