Het lerarenregister: onzinnig of broodnodig?

Verplichte bijscholing en registratie. Het lerarenregister dat volgend jaar wordt ingevoerd, verdeelt de onderwijswereld. Broodnodig, volgens de een. Bureaucratische symptoombestrijding, volgens de ander.

Lerarenkamer van de school voor speciaal onderwijs, waar Tim Bartlema (met koffiekan) lesgeeft.Beeld Aurélie Geurts

Na artsen, advocaten en tolken moeten ook leraren eraan geloven. Nu de Eerste Kamer heeft ingestemd met de wet Beroep Leraar is het zogenoemde lerarenregister, waar al sinds de jaren negentig over wordt gesproken, vanaf augustus 2018 een feit. Alle 250 duizend leraren in het basis- ,voortgezet-, en speciaal onderwijs en in het mbo zijn vanaf dat moment wettelijk verplicht om zich in te schrijven.

Die maatregel heeft als doel om het beroep van leraar te professionaliseren. Om zich te kunnen inschrijven in het register, moeten leraren zich namelijk geregeld laten bijscholen en alleen wie in het register staat, mag nog voor de klas staan.

Volgens demissionair staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker wordt momenteel bijna 16 procent van de vakken in het voortgezet onderwijs gegeven door docenten die niet bevoegd zijn in dat specifieke vak. Het lerarenregister moet daar een eind aan maken en zal volgens Dekker naast de kwaliteit van het onderwijs ook de positie van leraren verbeteren.

Het plan is omstreden en het tegengeluid is hevig. Critici zijn niet per definitie tegenstander van een register, maar zetten ernstige vraagtekens bij de invulling ervan en bij de manier waarop het register tot stand komt.

'De Onderwijscoöperatie en het ministerie zeggen: zet eerst je handtekening en dan bespreken we daarna de regels en uitvoering', zegt Peter Althuizen, docent klassieke talen en voorzitter van de vakbond Leraren in Actie. Althuizen heeft weinig vertrouwen in die volgorde van zakendoen en weigert zich daarom in te schrijven.

Professionaliseringsactiviteiten

Wat tot dusver vaststaat, is summier. Bevoegde leraren moeten elke vier jaar laten zien dat ze voldoende professionaliseringsactiviteiten hebben ondernomen om opnieuw in het register te kunnen worden opgenomen. Maar aan welke criteria deze bijscholing moet voldoen en hoeveel uren leraren hieraan moeten besteden, is onbekend. En wat gebeurt er als een leraar niet aan de criteria voldoet: wordt hij dan ontslagen?

Het klopt dat er nog veel moet worden besloten, zegt Ilie Trienekens van de Onderwijscoöperatie, die verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van het register. 'Is het voldoende om een abonnement op een vakblad te hebben of moet je laten zien dat je daar actief iets mee doet door er bijvoorbeeld een blog over te schrijven?'

Volgens de Coöperatie is het positief dat de invulling van het register nog niet vaststaat. Dat biedt leraren een kans: ze kunnen zelf de invulling van het register en de criteria voor bijscholing bepalen en vormgeven. Dat moet gebeuren tijdens meedenksessies en door middel van digitale brainstorms. Tot nu toe hebben er vier meedenksessies plaatsgevonden, voor de zomer staan er nog eens zes op de agenda. Ook zullen er in het najaar 24 leraren worden gekozen die de beroepsgroep vertegenwoordigen en een grote rol gaan spelen bij de invulling van het register.

Docent Tim Bartlema: 'Ik ben absoluut geen fan. Ik denk dat vooral meer bureaucratie oplevert.'Beeld Aurélie Geurts

De vakbond Leraren in Actie vindt desondanks dat leraren te weinig inspraak krijgen. 'Door de grote klassen en de hoge werkdruk zijn leraren nauwelijks in staat geweest om aan de zogenaamde inspraak mee te doen', stelt Althuizen. De protestpetitie die de vakbond startte om de Eerste Kamer te overtuigen tegen het lerarenregister te stemmen is inmiddels bijna 30 duizend keer ondertekend.

Ook over het draagvlak van het register bestaat onenigheid. De Onderwijscoöperatie - voorstander van registreren - zegt namens bijna 200 duizend leraren te spreken. Maar volgens sceptici ligt dat getal veel lager. Zij wijzen erop dat het aantal leraren dat zich volledig heeft ingeschreven in het - sinds 2012 vrijwillige - register, een stuk kleiner is: iets minder dan 36 duizend.

Angela Kouwenhoven, basisschooldocent die betrokken was bij de totstandkoming van het vrijwillige register, is één van de docenten die zich wél heeft ingeschreven. Volgens haar laten leraren daarmee zien dat ze zichzelf en hun beroep serieus nemen. 'Je gebruik het register om na te gaan: wat heb ik de afgelopen jaren gedaan om mezelf te ontwikkelen? Je kennis op peil houden is onderdeel van leraar zijn. Ik onderhoud mijn bekwaamheid en daar ben ik trots op. Anderen mogen dat best zien.'

Dat bijscholing belangrijk is, erkent ook Alderik Visser, die twintig jaar als geschiedenisleraar werkte in het middelbaar onderwijs en nu lesmethoden ontwikkelt. Hij noemt het register 'een bureaucratische draak'. Visser is bang voor een wildgroei aan commerciële bureautjes die bijscholingscursussen zullen gaan aanbieden waarvan de kwaliteit nooit te controleren valt.

De Raad van State oordeelde vorig jaar hard over het register en ziet er een vorm van symptoombestrijding in. Om onbevoegd lesgeven tegen te gaan, moet je volgens de Raad eerst het lerarentekort oplossen, moet er voldoende en kwalitatief hoogstaand nascholingsaanbod zijn en zullen lerarenopleidingen eerst aan hogere eisen moeten voldoen. Ook zullen volgens de Raad de hoge werkdruk, de overvolle klassen en de relatief lage lerarensalarissen moeten worden aangepakt: dat zijn immers de voornaamste redenen dat onbevoegde docenten in toenemende mate voor de klas staan.

Daisy Mertens

Leraar-coach op de Vuurvogel in Helmond en Leraar van het Jaar in het basisonderwijs.

'Het lerarenregister is een middel, geen doel op zich. De kern is om als leraar zelf na te denken over je professionele ontwikkeling in plaats van anderen dat voor je te laten doen. Hoe kan ik zelf professionaliseren en wat houdt het in om een goede docent te zijn? Hoe handel je op het gebied van pedagogiek en didactiek en hoe reflecteer je op je eigen handelen?

'Het is op de lerarenopleiding niet vanzelfsprekend om het over de professionele standaard voor leraren te hebben. Maar die dialoog is belangrijk; autonomie begint van onderaf en leraren moeten daar dus zelf over nadenken en over meepraten.

'Het onderwijssysteem bevindt zich op een kantelpunt: in plaats van aangeleerde hulpeloosheid draagt het lerarenregister bij aan wat ik als leraar zélf kan doen. We kunnen niet verwachten dat de politiek het onderwijssysteem voor ons verandert, daar hebben we de stem van de leraar voor nodig. Het register zie ik als een cadeautje: we hebben zeggenschap en bepalen zelf de professionele norm.'

Daisy Mertens

Karin den Heijer

Wiskundedocent aan het Erasmiaans Gymnasium Rotterdam en bestuurslid Beter Onderwijs Nederland.

'Het was een mooi idee om de leraar meer zeggenschap te geven. Maar het lerarenregister lost niks op, daarom is Beter Onderwijs Nederland uit de Onderwijscoöperatie gestapt en weiger ik mezelf in te schrijven. Het is toch raar dat we een register voor bevoegde leraren optuigen terwijl het lerarentekort zo enorm is?

'Waarom staan er zoveel onbevoegde docenten voor de klas? Daar zou de overheid eerst naar moeten kijken. De baan is gewoon niet interessant genoeg. Mensen zoals ik die scheikunde hebben gestudeerd, vinden makkelijk een prettige baan met meer loon. De overheid moet kijken naar de werkdruk, naar de kwaliteit van de pabo. Dat lost meer op dan een register.

'Het niveau van de meeste nascholingscursussen is om te huilen. Gezien de hoge werkdruk in het onderwijs is de keuze tussen een training 'Mindfulonderwijs' voor 20 punten en een even lange nascholingscursus 'Raakvlakken tussen wiskunde en informatica' voor 4 punten snel gemaakt.Dit register is een wassen neus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden