'Het lelijke succes van Europa'

Samenwerking wint van strijd en groot wint van klein. Dat is de simpele, maar eerlijke boodschap van Bill Clinton om Europa een richting te wijzen uit de schuldencrisis.

Beeld getty

De geschiedenis leert volgens Bill Clinton een simpele les: 'Samenwerking wint van strijd en groot wint van klein.' In zijn lezing in het Friese Achlum eind mei haalde hij deze les aan om Europa een richting te wijzen uit de schuldencrisis. Op de generalisatie van Clinton valt veel af te dingen. Denk aan de fusiegolf in het hoger onderwijs. Die heeft bureaucratische molochen opgeleverd waar studenten en docenten verweesd rondlopen. En bij hoeveel fusies in het bedrijfsleven blijft de beloofde synergie uit?

Ingewikkeld

De kracht van zo'n generalisatie is wel dat het een ingewikkeld politiek debat terugbrengt tot een simpele principiële keuze. Hoe ziet de toekomst van de Europese landen eruit: wordt het ieder voor zich of kiezen we voor samenwerking?

De Europese samenwerking heeft ontegenzeggelijk enorme economische voordelen opgeleverd. De handel is versoepeld. De concurrentiekracht is vergroot. Toch is Europa bijster impopulair. Het is hard op weg om de multiculturele samenleving te verdringen als haatobject voor maatschappelijk ontevredenen. Anti-Europese partijen als de PVV en de SP scoren goed in de peilingen. De Europese samenwerking ziet er ook niet fraai uit. Bij de aanpak van de Griekse schuldencrisis hebben Europese leiders zo gedraald dat de crisis alleen maar groter is geworden. Dat dralen is de gangbare werkwijze in Brussel. Europa hobbelt altijd van crisis naar crisis. De Europese samenwerking is dan ook geen glansrijk, maar een lelijk succes.

Toch pleiten zelfs de anti-Europese partijen niet openlijk voor het beëindigen van de Europese samenwerking. Als Wilders eerlijk is, zou hij uitleggen hoe Nederland beter af is bij een Europese onttakeling. Dat kan hij niet. Dus speelt hij een slim dubbelspel. Hij roept: 'Geen cent naar de Grieken' in de wetenschap dat hij zijn zin niet krijgt. Zo maakt hij goede sier met zijn kritiek zonder dat hij ooit verantwoording hoeft af te leggen voor zijn catastrofale alternatief. Vergelijk het met een boot. Er is een lek aan bakboord en omdat Wilders aan stuurboord zit, roept hij tegen zijn Griekse reisgenoot: jouw lek is jouw probleem. Dat kan hij alleen doen omdat anderen wel helpen met hozen. Met alleen mensen als Wilders aan boord zinkt de boot.

Ieder voor zich is geen reëel alternatief. De kosten van een Europese onttakeling zijn gigantisch. Dus is de vraag niet wel of niet samenwerken, maar hoe maken we de samenwerking tot een succes. De ongemakkelijke waarheid is dat de oplossing voor een gebrekkige samenwerking vaak meer samenwerking is. De Europese schuldencrisis is ontstaan doordat er wel een gemeenschappelijke munt is, maar geen gemeenschappelijke zeggenschap over ieders schulden. Dus is het logisch om Europa de macht te geven zich met de begrotingsdiscipline van de leden te bemoeien.

Impopulariteit
Als de Europese leiders steeds onderling moeten onderhandelen over steun aan zwakke landen, is het gezien de impopulariteit van die steun, niet verwonderlijk dat Europa pas op het allerlaatste moment steun geeft en met harde voorwaarden komt. Als ieder land zijn veto kan uitspreken, krijgt de grootste euroscepticus (in dit geval Finland) de beste deal. Dat stimuleert andere eurosceptici om ook de hakken in het zand te zetten. De oprichting van de Europese Financiële Stabiliteits Faciliteit biedt voor dit gesteggel nauwelijks een oplossing, omdat over vergroting van het fonds weer opnieuw moet worden onderhandeld. En als Spanje en Italië in de problemen komen, is extra geld nodig. De Belgische hoogleraar Paul de Grauwe heeft daarom voorgesteld om de Europese Centrale Bank de bevoegdheid te geven om een achtervang te zijn voor zwakke landen. Dat is een forse uitbreiding van de bevoegdheden van de ECB. Maar dan moet wel worden voorkomen dat dat landen straffeloos hun financiële problemen bij Brussel en Frankfurt kunnen dumpen. Ook dat vereist extra bemoeienis uit Brussel.

Over al deze noodzakelijke maatregelen hangt echter de doem van het verlies van nationale soevereiniteit. Maar zonder extra maatregelen wordt de crisis niet opgelost. De ironie is dus dat de anti-Europese partijen zorgen dat het huidige gemodder voortduurt. Rutte en De Jager durven evenmin de ongemakkelijke boodschap uit te dragen dat Europa alleen met meer samenwerking gered kan worden. Zij sluiten in Brussel compromissen, maar gaan thuis mee met de nationalistische retoriek. En om dat te verbloemen goochelen ze met woorden en getallen. Clinton is eerlijker. Zijn boodschap is simpel. Samenwerking wint van strijd en groot wint van klein. Zo'n koers kost op de korte termijn misschien geld, maar is op lange termijn profijtelijker. Nationalistische retoriek is een hele dure rechtse hobby.

Pieter Hilhorst

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden