'Het leken meer relletjes dan een revolutie'

Paul de Jong woont al vijf jaar in Kirgizië. In hoofdstad Bisjkek zag hij donderdag het volk in opstand komen....

Kunt u beschrijven hoe uw dag is geweest?

'Het begon allemaal rond één uur 's middags, ik stond toen zelf ook op het plein voor het parlementsgebouw. Er was veel geschreeuw, jongeren vooral. Het leek alsof ze niet zozeer bezig waren met een revolutie, maar gewoon relletjes wilden schoppen. 90 Procent van de menigte was toeschouwer. De eerste bestorming van het parlementsgebouw mislukte; ze werden tegengehouden door bereden politie. Een half uur later probeerden ze het nog een keer. Een van de demonstranten wist het paard van een agent af te pakken; vervolgens sloeg meteen een groot deel van de politie op de vlucht.'

De politie greep helemaal niet in?

'Dat stelde amper iets voor. De politie hier is zeer slecht bewapend. Ze hadden een wapenstok bij zich en een schild, maar geen serieuze wapens. Die agenten waren jongens van 18 à 19 jaar en ze keken allemaal heel angstig uit hun ogen. Zodra de demonstranten een stap naar voren deden, trokken de agenten zich terug.'

Zijn er doden of gewonden gevallen, volgens u?

'Nee. Ik zag wel ambulances gereed staan, maar die waren niet nodig. Ik heb gezien dat één gewonde het parlementsgebouw werd binnen gedragen. Iedereen ging keurig een stap opzij, agenten liepen mee om de gewonde te beschermen. Ik heb wel gezien dat een aantal mensen in elkaar werd geslagen. De chef van de KGB hebben ze flink te pakken genomen.'

In Georgië en Oekraïne was sprake van een verenigd volk dat tegen de zittende macht in opstand kwam. Dat beeld roept Kirgizië vooralsnog niet op.

'De oppositie is verdeeld, er is geen echte leider. Wat ik op het plein zag gebeuren oogde uitermate ongeorganiseerd, bijna amateuristisch. Elke vallei, elke stad, elk dorp heeft zijn eigen oppositiepartij en -leider, maar de afgelopen jaren heeft geen van hen een serieus alternatief beleidsplan gepresenteerd.'

Onder druk van het volk is gisteren Felix Koelov vrijgelaten. Hij nam het een paar jaar terug openlijk op tegen Akajev. Zou hij de nieuwe leider kunnen zijn?

'Dat betwijfel ik. Toen Koelov gistermiddag voor een raam van het parlementsgebouw verscheen om de menigte toe te spreken, waren er hooguit vijftig mensen die zijn naam scandeerden. De rest leek amper in hem geïnteresseerd. Koelov is in één streek van het land populair, in andere streken hebben ze hun eigen volkshelden.'

Maar iedereen was Akajev wel zat?

'Bijna iedereen. In Bisjkek was de president nog redelijk populair. Hier bestaat een redelijke welvaart en de meeste mensen zijn in dienst van de overheid. Buiten de hoofdstad wordt de president gehaat. Daar heerst armoe en werkloosheid. De eerste vier jaar van zijn presidentschap was Akajev razend populair, maar daarna is zijn familie verwikkeld geraakt in corruptie en vriendjespolitiek. Zijn zoon is gokverslaafd, zijn dochter leeft als een filmster. De familie Akajev heeft zich verrijkt ten koste van het volk.'

Als Akajev populair was in Bisjkek, hoe kan het daar dan toch zo uit de hand lopen?

'Dat verbaast iedereen hier. De afgelopen dagen zijn mensen uit het zuiden naar Bisjkek getrokken, met bussen, te paard, soms lopend. Toen het gistermiddag begon waren ze hooguit met tweeduizend man en daar voegden zich steeds meer nieuwsgierigen vanuit de stad bij. Vrouwen met kinderwagens, bejaarden, een heleboel mensen stonden gewoon te kijken. En ineens sloeg de vlam in de pan.'

De heroïek en romantiek van Georgië en Oekraïne was ver te zoeken.

'Tsja. . . Veel mensen keken bijna verbijsterd toe. De lokale bevolking van Bisjkek probeerde de menigte juist te kalmeren. Toen demonstranten ramen stuksloegen en meubilair plunderden, hoorde je anderen roepen: niet doen, niet doen, dat hoort niet!'

Willen de Kirgiezen een westerse koers, zoals Georgië en Oekraine?

'Dat vraag ik me af. De meeste mensen wantrouwen juist alle westerse instanties: het IMF, de Wereldbank, de EU. En Amerika al helemaal. Hier vindt men juist dat het Westen Akajev heeft gefinancierd. Zelf leven de mensen op het platteland in grote armoe.'

U blijft gewoon in Bisjkek wonen?

'Zeker. Ik heb hier een vrouw, een huis en een auto. En Kirgizië is een prachtig land, met een lekker klimaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden