Het Le Pen-avontuur als een ongelukje

In alle grote steden doet links Frankrijk dag na dag betogingsgewijs zijn oefening van berouw, voor de bittere uitschakeling van premier Jospin in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen....

Eén ding is zeker na de schok van 21 april: politiek leeft weer ouderwets in Frankrijk. Een heel volk beseft in één klap dat het ieder geval uitmaakt als je níet gaat stemmen.

Donderdag is het de beurt aan Soissons, oude kathedralenstad op 100 kilometer van Parijs. Soissons, twaalfhonderd personen, zegt de politie. In overgrote meerderheid zijn de betogers middelbare scholieren die nog geen stemrecht hebben. Wel beschikken ze al over een fris politiek engagement.

In dit noordelijke departement de Aisne, haalde Lionel Jospin bij de verkiezingen van 1995 bijna een kwart van de stemmen. Zondag was dat ternauwernood 15 procent, terwijl Jean-Marie Le Pen voor het eerst bovenaan eindigde met 21,2 procent. In Soissons (27 duizend inwoners), van origine een rode industriestad, is het hetzelfde laken een pak.

Op het plein voor het stadhuis staat een groepje mensen op leeftijd met stevige stappers aan. Voor de manif? Neenee, voor de wandeling. Een van de wandelaars heet meneer Patois, en hij heeft op Le Pen gestemd. Vanwege de immigratie, of was het de criminaliteit? 'Geen van beide. Zeven jaar Chirac is genoeg, en vijf jaar Jospin ook.'

Hij is niet de enige Le Pen-kiezer die openlijk voor zijn voorkeur uitkomt. Voor het eerst hoor je ondernemers op de radio hun extreem-rechtse geloof belijden, net als lokale Front-National-partijbonzen. Tot voor een week waren ze onder pseudoniem actief. Nu zijn ze hun schaamte voorbij.

De vader van Ludovic Poitevin (16), deelnemer aan de scholieren-demonstratie, heeft voor het eerst Le Pen gestemd. Precies als Patois, niet vanwege nare racistische motieven, maar omdat hij 'er genoeg van heeft'. Zijn motivatie is diffuus, 'avoir ras-le-bol' heet het in het Frans. 'Het helemaal gehad hebben.'

De spandoeken en de slogans van de scholieren in Soissons liegen er niet om. 'Le Pen facho, le peuple aura ta peau' (Le Pen fascist, het volk zal je krijgen) en 'F comme fascisme, N comme nazi'.

Er zijn er die op het strand lagen toen ze hun burgerplicht hadden moeten vervullen. Ze likken hun wonden en zullen op 5 mei 'republikeins' stemmen - op Chirac. De katholieke kerk heeft zich aangesloten bij de oproepen om 'een halt toe te roepen' aan Le Pen. 'Non possumus', zegt de bisschop van Saint Denis. Ook de protestanten kunnen niet akkoord gaan, en de joods-Franse organisatie CRIF heeft eveneens opgeroepen op 5 mei Chirac te stemmen.

Er zijn inmiddels ook schuldigen gevonden voor de overrompelende situatie. De peilingbureaus hadden moeten waarschuwen, de kranten en de televisie eveneens. Chirac zal worden herkozen en Frankrijk zal zo goed en zo kwaad overgaan tot de orde van de dag. En wordt dit Le-Pen-avontuur dan bijgezet als een ongelukje?

Het lijkt erop. In Soissons worden de gebruikelijke verklaringen gezocht en gegeven. Christian Féret is drukker, zat tot voor kort voor een lokale lijst in de gemeenteraad. In Soissons wonen veel rijke gepensioneerde boeren, zegt hij. 'Die zijn op hun rust gesteld.' Ze zijn bang en stemmen Le Pen.

De plaatselijke redacteur van de regiokrant l'Union, Pierre Robin, zegt schoorvoetend dat er begin dit jaar een incident is geweest in Soissons. Een 21-jarig meisje werd gruwelijk vermoord, haar keel werd doorgesneden. 'Door een Noord-Afrikaan, illegaal ook nog. Dat blijft aan de geesten kleven.'

Economisch gaat het de stad niet voor de wind. De fietsbandenfabriek van Wolbert is twee jaar geleden gesloten. De dagen van de kartonnagefabriek en de metaalfabriek BSL zijn geteld. De werkloosheid bedraagt 14 procent, tegen landelijk net iets meer dan 9.

Even later loopt de scholierenbetoging door Presles, een wijk van vierkante flats die goed in de verf zitten. Op de stoep leunen vier jongens met Algerijns uiterlijk op een Peugeotje met lopende motor. Moeten ze niet mee demonstreren? Geen tijd, zegt Mouloud. Hij heeft nachtdienst, komt net uit zijn werk en wil naar bed. Hij heeft Chirac gestemd, iedereen op zijn werk ook.

Hoe zit het met de criminaliteit hier? Valt ontzettend mee, zegt Mouloud. De laatste keer dat een auto in brand werd gestoken is al twee jaar geleden. Uiteraard moeten ze niets van Le Pen hebben. Maar demonstreren is niet hun pakkie an en niemand die vraagt of ze willen meedoen.

Even verder lopen drie vakbondskaders van de communistische vakbond CGT tussen de zingende scholieren. Philippe Zajac is CGT-secretaris van Soissons. Hij deelt een groen pamflet uit. 'Tegen intolerantie, tegen racisme', staat erop. 'De ernst van de situatie maakt het noodzakelijk dat het volk zijn verontwaardiging luid en duidelijk uitspreekt.' Daarom demonstreert Philippe Zajac. Maar wat heeft hij gestemd? Trotskistisch, net als zijn twee mede-folderaars.

Hebben ze dan niet het gevoel dat mede door hun schuld nu het gevaar van 'racisme en intolerantie' dreigt? Ze kijken alledrie verbluft. Waarom? Dan had die Jospin maar een echt linkse politiek moeten voeren.

De CGT-kaders bezigen precies hetzelfde begrip als de vader van Ludovic Poitevin, die Le Pen heeft gestemd. Ze hebben 'ras-le-bol', ze hebben er schoon genoeg van dat de banken krankzinnige winsten maken en de regering niets doet. Ze hebben er genoeg van dat Jospin links praatte en rechts deed. 'Waarom zou je daarop stemmen?' En Chirac? Als ras-le-bol het op 5 mei nog steeds het overheersende sentiment is, kan Frankrijk opnieuw een verrassing beleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden