Het Landschap

Het besluit om de Wereldomroep op te heffen past bij de aardappelgeur die tegenwoordig om de Nederlandse politiek hangt..

Francisco van Jole

'Volstrekt achterhaald' noemt onderzoeksbureau McKinsey de uitzendingen van de Wereldomroep. Althans volgens NOVA, dat de hand wist te leggen op delen van een concept van het onderzoeksrapport dat McKinsey uitbrengt over efficiency bij de publieke omroep.

De bewoordingen fascineren me, ze klinken als afkomstig van een manager die graag doortastend wil optreden. Ik wist eerlijk gezegd niet dat er verschil is tussen 'achterhaald en 'volstrekt achterhaald'. Maar ik weet wel meer niet. Toen ik op het terras proestend wees op iemand die in een volstrekt achterhaalde spijkerboek uit de jaren zeventig voorbij liep, werd me minzaam uitgelegd dat zo'n model juist de laatste mode is.

Volstrekt achterhaald, het is een term die volgens critici van toepassing is op de hele publieke omroep. Daarom vind ik het ook verdacht dat McKinsey het nu precies over de Wereldomroep zegt. Dat klinkt heel erg politiek. Alsof ze willen zeggen 'Oké, critici, jullie hebben gelijk, bepaalde delen zijn inderdaad volstrekt achterhaald, dus heffen we de Wereldomroep op.' Zo wordt in dit land immers sinds jaar en dag met kritiek omgegaan. Ze geven je een klein beetje gelijk, dat heb je dan toch maar mooi gekregen en als je er daarna nog iets over wilt zeggen ben je dus een zeur.

De laatste keer dat ik hoorde over het verschil dat de Wereldomroep maakt, was ten tijde van de Indonesische revolutie. De studenten die in 1998 een einde maakten aan het dictatoriale bewind van Soeharto lieten zich, las ik op verschillende plaatsen, graag informeren door de omroep. Eerder hoorde ik soortgelijke geluiden uit Latijns-Amerika toen daar nog gestreden werd tegen dictaturen. Zo'n taak is inderdaad volstrekt achterhaald. Dictators worden tegenwoordig opgeruimd door het Amerikaanse leger, dus daar heb je geen studenten of radiozender meer voor nodig. Bovendien past het besluit om zoiets als de Wereldomroep op te heffen wel bij de aardappelgeur die de laatste anderhalf jaar om de Nederlandse politiek hangt.

Veel interessanter is wat McKinsey over de rest van de publieke omroep gaat zeggen nu 'volstrekte achterhaaldheid' een toetsingnorm blijkt te zijn. Ik voorspel een revolutie. Het kan bijna niet anders of het bureau dat de wereld kennelijk het liefst door een moderne - ik gok Jamai-achtige - bril bekijkt, concludeert dat de religieuze omroepen in Nederland opgeheven moeten worden. Want: volstrekt achterhaald.

Ga naar de kiosk. Hoeveel tijdschriften van christelijke of andere religieuze signatuur ziet u in de rekken staan? Minder dan één procent. Sla vervolgens de programmagids open en kijk wat we elke dag aan religieuze propaganda over ons uitgestort krijgen via radio en tv: een immense hoeveelheid. Het staat de gelovigen natuurlijk vrij, maar er is geen enkele reden om daarvoor gemeenschapsgeld te gebruiken. Dat is ook niet nodig. Een van de best ontwikkelde religieuze praktijken is immers de collecte. Met een beetje inspanning kunnen dergelijke omroepen gemakkelijk zelfvoorzienend zijn. Bovendien getuigt het van een zekere perversie om bijvoorbeeld het uitzenden van de Paasboodschap van de Paus te bekostigen met de belastingopbrengsten verkregen uit de btw op abortus, euthanasie en voorbehoedmiddelen. Ik weet zeker dat de Heilige Vader het niet eens meer zou willen als hij dat zou weten. Beter is het dan ook om die uitzendingen subiet te stoppen en door te verwijzen naar www.vaticano.va. Hup, weer een paar ton bespaard.

Als efficiency de andere norm is, kan het helemaal niet anders dan dat de EO, KRO, NCRV en hun kleinere broeders sneuvelen. Ten eerste zijn ze niet efficiënt omdat de geldverslindende religieuze boodschap in de praktijk aantoonbaar niet overkomt: het aantal gelovigen Nederland blijft gestaag slinken en alleen een wonder kan daar verandering in brengen.

Voeg daarbij dat de religieuzen volgens het managersdenken niet af te rekenen zijn op targets. De target is immers het overbrengen van zoveel mogelijk zielen naar het hiernamaals. Ik bedoel dat niet spottend of schertsend, het is het enige bestaansrecht van die omroepen. Dat vind niet ik, dat vinden ze zelf. Vergeleken met de Wereldomroep zijn de religieuze omroepen zeg maar hemelomroepen. Ze moeten ervoor zorgen dat Nederland een woordje meespreekt in de hemel. Dat als je daar arriveert, je niet helemaal op jezelf teruggeworpen bent, maar dat men zegt: 'Ah, een Nederlander! Leuk, gezellig, we kijken hier altijd naar Rondom Tien en Spoorloos is ook een favoriet. Alleen van die Knevel snappen we niks.' Kortom: warm, gastvrij, zoals we in Nederland buitenlanders begroeten.

Ik wil best geloven dat het er dankzij de religieuze omroepen zo in de hemel aan toe gaat. Maar geloven is het enige, want controleerbaar is het niet. Zo geloof ik ook dat de Wereldomroep wel verschil maakt in de wereld. Ik geloof in een bescheiden versie van de BBC Worlddservice of CNN. Bijvoorbeeld vanwege de neutraliteit bij oorlogen en conflicten. Als je zoveel omroepen voor de hemel hebt, waarom dan één niet voor de hel?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden