Het landschap liegt niet: Amsterdam stuk ouder

De amper samengestelde canon van Amsterdam kan worden herschreven want de hoofdstad is aanmerkelijk ouder dan historici beweren. ‘Zeker tweehonderd jaar’, zegt historisch geograaf Chris de Bont (57) die volgende week aan de Wageningen Universiteit promoveert op onderzoek naar de ontginning en bewoning van West-Nederlandse veengebieden....

Hoe weet u zo zeker dat Amsterdam ouder is dan veelal wordt aangenomen?

‘De oudste vermelding van Amsterdam is van 1275 toen Floris V bewoners tolvrijheid verleende. Vaak wordt beweerd dat de bewoningsgeschiedenis begint bij de aanleg van dijken langs de Amstel, zo rond 1200. Die datering van de dijken, het kunnen trouwens ook aan elkaar gegroeide terpen geweest zijn, klopt wel. Maar die dijken kun je niet zien als het begin van de Amsterdamse geschiedenis, ze waren juist het laatste stadium van de ontginning van veengronden. De eerste fase was minstens al twee eeuwen eerder.’

Wat hebben archeologen en historici over het hoofd gezien?

‘Als historisch geograaf filter ik kaartbeelden. Aan de hand van gedetailleerde topografische kaarten uit de 19de eeuw brengen landschapssporen je terug naar de eerste middeleeuwse ontginningen. Je moet die sporen wel herkennen. Archeologen doen vondsten en bouwen hun verhaal daaromheen. Je vindt iets van vissers en ambachtslieden en dus is het zo en zo gegaan. Historici laten mensen altijd een halve meter boven de grond zweven, die stellen geen belang in landschapssporen. Bij mij begint juist daar het verhaal.’

Ook al zijn er geen bewijzen van boerenactiviteit gevonden, u zegt dat de boeren er het eerst waren en vermoedelijk al rond het jaar 1000.

‘Amsterdammers zijn in wezen allemaal boeren. Aan slotenpatronen kun je zien hoe de eerste ontginningen verliepen. De hoogte en laagte van veen bepaalden die patronen. Het veen was op bepaalde plekken in Amsterdam, bijvoorbeeld waar nu de Jodenbreestraat is, 4 meter hoog. De rivier lag lager, bedijking van de Amstel was geen voorwaarde om te kunnen boeren. Toen door de ontginning de bodem daalde, zijn de eerste bewoners meer landinwaarts getrokken.’

U klinkt nogal stellig. Heeft u geen twijfels?

‘Ook in mijn verhaal zitten wat hypothesen en mitsen en maren. Je moet zo’n geschiedenis met een soort boerennuchterheid bezien. Als er geen geschreven bronnen zijn, kan het landschap je vertellen wat mensen hebben gedaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden