'Het landschap is mijn inspiratie'

De jonge gitarist Bram Stadhouders mengt experimentele jazz met klassieke compositie. Hij speelt met de groten in het vak. Maar gitaargek is hij niet. 'Het had ook een piano kunnen zijn, het maakt niet uit.'

Als je thuis in Tilburg wordt uitgenodigd bij de breed doorbrekende, jonge jazzgitarist Bram Stadhouders (24), dan verwacht je te worden onthaald in een gitaartempel of op zijn minst een klein zessnarig paradijs; glimmende collectie elektrische monsters in de thuisstudio, akoestisch topgitaartje aan de muur.


Mooi niet. Een eerste onderzoekende blik in zijn woning, het voormalig ouderlijk huis in een Tilburgse volkswijk, stuit nergens op wat voor gitaar dan ook. Stadhouders brengt de gretige bezoeker gelijk maar helemaal terug op aarde. 'Eh... Ik heb eigenlijk niets met gitaren. Ik weet er ook niets van. Hoe ze in elkaar zitten en zo, welke merken het beste zijn.'


Wil de man die al op 18-jarige leeftijd met gitaar op North Sea Jazz stond, die als muzikant werd gevraagd door internationale jazz- en improhelden als de gevierde Amerikaanse drummer Jim Black, door trompettist Eric Vloeimans, die een cd of vijf uitbracht met heel eigen jazzgitaarspel, die met gitaar de wereld rondreist en al drie eigen bands vormde, dat misschien nader uitleggen?


'Ik ben muzikant en de gitaar is toevallig mijn instrument. Daar moet ik het mee doen. Het had ook een piano kunnen zijn, het maakt niet uit. De gitaar is een gebruiksvoorwerp.' Boven, in de werkkamer, ligt wel zo'n ding. Hij was er juist een beetje mee 'aan het rommelen'.


De woorden komen niet makkelijk bij Stadhouders. Hij vindt het zelf ook wel wat lastig uit te leggen. Maar zijn muzikale werkelijkheid is nu eenmaal een heel nuchtere: ambachtelijk, veel 'rommelen' dus, weinig ruimte voor muzikantenromantiek of sappige verhalen.


De basis van zijn gitaristencarrière was al zo alledaags: 'Ik weet nog precies hoe het ging', zegt Stadhouders. 'Hier, precies hier', hij wijst naar een vierkante meter vloer naast de eethoek, 'werd ik als 6-jarig jongetje voor de keuze gesteld. Daar stond mijn vader, een gitaarleraar, en daar mijn moeder, pianolerares. Of ik maar even wilde zeggen welk instrument ik ging bespelen. De piano hoorde ik in die tijd iedere dag in het huis, want de piano stond middenin de kamer. Mijn vader had zijn leskamer in het schuurtje achter het plaatsje. Die hoorde ik dus bijna nooit. Ik was er iets nieuwsgieriger naar. Nou, gitaar dan maar.'


De scholier Stadhouders bewandelde met gitaar een weinig van de jeugdnormen afwijkend muzikaal pad. 'Ik speelde harde rock, Nirvana en zo. Ook in een bandje met vrienden.' De bliksem sloeg in op een heuglijke avond voor de tv met videorecorder, waar pa Stadhouders een cassette van de jazzgitarist Pat Metheny in had geschoven. 'Het waren opnamen vanuit de studio, een soort oefentape. Ik was verbijsterd, zoiets had ik nog nooit gehoord.'


Pat Metheny: lyrisch gitaarfluisteraar, jazz- en fusionvernieuwer, gitaarsynthesizertechneut. Stadhouders: 'Ik wist in één klap dat dít mooie muziek was, gewoon door de manier waarop de noten elkaar opvolgden. Het was heel intuïtief: ik begreep het, dit was mijn muziek, jazz dus.'


Hij bracht een nacht badend in het zweet door in zijn bedje. 'Ik droomde al gelijk dat Pat Metheny me tijdens een liveshow aan de hand het podium op trok, om naast hem te kunnen spelen. Stom hè?'


De intensieve bestudering van Metheny's akkoordopvolgingen bracht Stadhouders ver; naar de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten, opleiding Muziek en Technologie, naar de klassieke gitaar, een handvol voorname muziekprijzen, eerste eigen optredens in de Tilburgse jazzclub Paradox, en langzaamaan naar een eigen stijl. Live en op zijn laatste drie cd's Enderra (2008), The Ship Comes (2009) en Halt (2010) vouwt hij experimentele jazz en klassieke compositie in een bouwwerk van atmosferische 'ambient' - omgevingsmuziek, zoals die in de jaren zeventig in het leven werd geroepen door de componist Brian Eno.


'Net als bij hem is het landschap mijn grote inspiratie', zegt Stadhouders. Met zijn gitaar en geluidseffecten van de laptop schildert Stadhouders ijzige gletsjers, kille poolvlakten of de trillende hitte boven een woestijn. Hoe het kan dat de luisteraar steeds haarfijn aanvoelt in welke natuursensatie Stadhouders zich bevindt, is ook weer zo moeilijk uit te leggen. 'Misschien omdat het creatieve proces bij mij echt zo werkt. Ik ben een stadsjongen, een geboren kruikenzeiker, maar van kinds af aan zoek ik de stilte op, de natuur. Dan fiets ik bijvoorbeeld langs een mooie bosrand en ik zie al dat die muziek gaat worden. Thuis ga ik aan het componeren, en ja, daarbij zie ik echt die bomen. Ik vorm ze met mijn akkoorden, en kennelijk ziet de luisteraar ze dan weer.' En inderdaad, de bomen doemen op, of eindeloze Melkwegstelsels; Stadhouders composities bieden meer sfeer en comfortabel gevoel dan pakkende melodieën.


Stadhouders' 'landschapsjazz' geeft hem inmiddels volop kansen het oog te laten vallen op nieuwe biotopen. De gitarist toerde door de Verenigde Staten, en speelt binnenkort een concertreeks in Polen. Zeer inspirerend was een concert dat Stadhouders in januari gaf in het Noorse bergoord Geilo, ter gelegenheid van het jaarlijkse Ice Music Festival. 'Daar wordt muziek gemaakt op instrumenten die zijn gemaakt van ijs. Heel bijzonder. Ik speelde ijsgitaar, dus op een gitaar gehakt uit een ijsblok, waar elektrische elementen in zijn gebouwd.'


Een lastig trucje, volgens Stadhouders. 'Koude vingers. En als ze te snel over de fretten gaan, smelten die.'


Bram Stadhouders speelt zaterdag 14 mei in het WMDC in Rotterdam. Op het North Sea Jazz Festival (vrijdag 8 juli) bespeelt Stadhouders de ijsgitaar, naast de Noorse ijspercussionist Terje Isungset.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden