Reportage

Het land van hooguit één streepje

In heel Nederland kun je mobiel bellen, toch? Nee, niet in een paar kleine stukjes. Je zult daar maar 112 nodig hebben. Moet de overheid overal bereikbaarheid waarborgen?

Een feest in Woold, een buurtschap bij Winterswijk, staat in het teken van de slechte mobiele bereikbaarheid.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Het is nu of nooit', meent Hans Haamberg, voorzitter van de dorpsraad van Tilligte, een gehucht langs de weg tussen Ootmarsum en Denekamp, vlak bij de grens met Duitsland. Met tientallen dorpelingen zal hij woensdag vanuit Twente naar Den Haag gaan om in de Tweede Kamer de hoorzitting over de bereikbaarheid van alarmnummer 112 bij te wonen.

Al jaren klagen ze over hun mobiele telefoons, die het in de grensstreek niet doen. Levensgevaarlijk, vindt hij, want daardoor kan bij ongelukken ook het alarmnummer 112 niet worden gebeld. En het is slecht voor de economie, want iedereen communiceert tegenwoordig met de mobiel. Steeds meer huishoudens en bedrijven hebben geen vaste aansluiting meer.

'In Nederland hebben alle burgers rechten en plichten', zegt Haamberg. 'Nou, het is het recht van de burgers in Oost-Nederland dat hun bereikbaarheid is gegarandeerd. Die moet, net als in de grote steden, optimaal zijn. De kleine dorpen hebben het al moeilijk genoeg. Straks zeggen de mensen ook nog: in kleine dorpen willen we niet wonen, want daar zijn we niet bereikbaar. Het gaat om een stukje leefbaarheid.'

Incidenten

Incidenten zijn er al genoeg geweest in de regio. Een blinde man viel 's nachts van de trap in zijn woning, raakte gewond, maar kon met zijn mobiel 112 niet bellen. Slechts met grote moeite en pijn kon hij naar de woonkamer kruipen om met de vaste lijn alarm te slaan. Tijdens het klootschieten, een traditionele werpsport, kreeg iemand een hartinfarct. Omstanders pakten tevergeefs hun telefoon om hulp in te roepen.

In juni overleed een 65-jarige man op een camping aan een hartstilstand. Er was wel een AED Alert uitgezonden - een alarmering via sms om snel een defibrillator ter plekke te krijgen - maar een burgerhulpverlener in de buurt had het sms'je niet ontvangen omdat hij geen bereik had. 'Zorgelijk', twitterde de wijkagent. Natuurlijk is het niet zeker of de man het anders wel had gehaald. 'Maar elke minuut is belangrijk', zei de wijkagent tegen de regionale omroep. ' We leven niet meer in het stenen tijdperk.'

Eerder dit jaar brak er een brand uit in een paardenhouderij in Lattrop. Een stagiaire probeerde 112 te bellen, maar had geen bereik. Ze liet de paarden los en rende naar de buren, waar met een vaste lijn 112 kon worden gebeld.

'Dat was voor mij de druppel', zegt zangeres/presentatrice Marga Bult, die in de buurt woont. Want het was de paardenhouderij van haar broer, gevestigd in het ouderlijk huis. Bult begon een actie op Facebook, stelde een zwartboek met incidenten samen en maakte de nodige stampij in de media.

Een feest in Woold, een buurtschap bij Winterswijk, staat in het teken van de slechte mobiele bereikbaarheid.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vaste lijn

CDA-kamerlid Pieter Omtzigt, ook uit Twente, stelde vragen aan minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) over de gsm-ontvangst in Nederland. '100 procent dekking voor mobiele telefonie is niet realiseerbaar', antwoordde de VVD-bewindsman in mei . 'Bewoners in gebieden met verminderd mobiele dekking, waaronder delen van het grensgebied, beveel ik aan om in noodsituaties met een vaste lijn 112 te bellen.'

Die reactie heeft in de regio veel wrevel gewekt. 'Een onbegrijpelijk standpunt', vindt VVD-burgemeester Roel Cazemier van Dinkelland. 'Het Rijk heeft miljarden geïncasseerd met de aanbesteding van mobiele netwerken. De providers moeten grosso modo een dekking van 95 procent garanderen. Maar het is dan onder meer wel hier aan de oostgrens waar die 5 procent ligt die niet wordt gedekt. En dan zegt het Rijk dat de burgers zichzelf maar moeten redden. Dit kan gewoon niet. Je kunt burgers in dit land niet verschillend behandelen.'

Volgens KPN, een van de providers die mobiele netwerken aanleggen en exploiteren, is 99 procent van Nederland gedekt. Maar er bestaan nog genoeg witte vlekken, vooral in de grensregio's. Om dat probleem op te lossen zouden meer zendmasten moeten worden geplaatst. 'Dat is een weerbarstig proces', aldus een KPN-woordvoerder.

'Ja, het kost geld', verklaart Hendrik Rood, consultant telecommunicatie en internet van adviesbureau Stratix. 'Hoe je het ook wendt of keert, een zendmast in een dunbevolkt buitengebied valt 10 of 20 keer zo duur uit als in de stad.' Volgens hem is het onwil van de providers, gedreven door financiële motieven, en weigert de overheid met de vuist op tafel te slaan. 'De minister van Economische Zaken kan het tot universele dienst benoemen en daarmee afdwingen', aldus Rood. 'Maar ze willen liever geen gezeik.'

Minister Kamp van Economische Zaken laat momenteel wel alle witte vlekken in Nederland in kaart brengen. De regionale omroepen aan de oostgrens hebben 'Geen 112'-meldpunten geopend, waar al honderden klachten zijn binnengekomen, van Groningen tot Gelderland. Maar ook op de Veluwe en de Bommelerwaard zijn de hulpdiensten moeilijk bereikbaar.

'Moeten er eerst slachtoffers vallen?'

Het CDA in Zaltbommel liet vorig jaar een enquête uitvoeren naar de gsm-ontvangst in de dorpen. De conclusie: 'Is er daadwerkelijk een probleem met de mobiele bereikbaarheid in onze dorpen? Ja, zonder twijfel. Meer dan de helft (55 procent) van de respondenten heeft in het dorp een slechte ontvangst.'

Een citaat uit het rapport: 'Ziekenwagen komt een dorpsbewoner met hartklachten ophalen. De broeders van de ziekenwagen willen met het ziekenhuis bellen voor overleg, maar hebben geen mobiel bereik. Een van de buren verzucht: moeten er eerst slachtoffers vallen?'

De bestuurders aan de oostgrens, onder wie de Overijsselse commissaris van de koning Ank Bijleveld, eisen van de rijksoverheid een mobiele dekking van 100 procent. Consultant Rood waarschuwt evenwel dat een mobiele telefoon die het overal en altijd doet, een utopie is. Want geluidsschermen langs de weg, golfplaten op de daken of zelfs bladeren aan de bomen kunnen het bereik verminderen. 'We zijn allemaal erg gehecht aan ons mobieltje, maar vaste telefoons zijn betrouwbaarder.'

Interview - Marleen Tijsterman: 'In het oerwoud heb je meer bereik'

Gelukkig liep het nog goed af, maar daarvoor moest een gewonde in de steek worden gelaten.

Marleen Tijsterman (61) uit Woold, een buurtschap in de gemeente Winterswijk, heeft ervaring met de onbereikbaarheid van noodnummer 112: 'Vorig jaar oktober waren mensen aan het werk in het bos achter ons huis. Opeens komt een man aanrennen: Marleen, Marleen, kom snel, er is iets gebeurd. Ik trok mijn laarzen aan, griste mijn mobiel mee en sjeesde het bos in. Daar lag een man op de grond, bloed spuitend uit zijn achterhoofd.

'Ik heb ervaring als verpleegkundige en wist meteen: hij heeft een slagaderlijke bloeding. Hij was achterover gevallen met zijn achterhoofd op een pas omgezaagde boom, waar van die punten uitsteken. Ik sprak hem aan: wie ben je, waar ben je, welke dag is het, hoe heet de koning? Hij wist niks meer. Toen wist ik dat hij hersenletsel had. Ik heb hem rechtop gezet, met de andere werknemer tegen hem aan.

'Dan bel ik nu 112, dacht ik. Mooi niet. Ik had geen bereik. Het bleef helemaal stil, geen belletje, geen tinkeltje. Toen moest ik een beslissing nemen: blijf ik bij de gewonde of loop ik bij hem weg. Maar ik moest 112 bellen, dus ben ik gaan lopen. Pas een eind verderop had ik één streepje. Alleen met de grootste moeite kon ik 112 bereiken. De ziekenwagen was er binnen 10 minuten. De gewonde man bleek ook nog een gebroken been te hebben, dus ik had hem nooit zelf uit het bos kunnen krijgen.

'Het is allemaal goed afgelopen, maar ik was zo boos! Het is toch te gek voor woorden dat je in Nederland geen 112 kunt bellen? Ik ben een keer in Suriname geweest. Sta je in het oerwoud, dan heb je gewoon bereik! Het is daar beter geregeld dan hier aan de oostgrens.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden