Het land van de aandacht en de verbeelding

Boekenweek

Door de mooie korte verhalen van Olesja en Desnos kreeg Arjan Peters toegang tot het land van de aandacht.

Beeld Marie Wanders & Lisa Klaverstijn

Absurdistische verhalen van een kleine eeuw geleden, daar had ik oren naar, in deze door agressief realisme bezwadderde tijden. Daarvoor dien je op de kleinere uitgevers te letten. Van de Russche schrijver Joeri Olesja (1899-1960) verscheen bij De Wilde Tomaat de bundel Verhalen, vertaald door Gerard van der Wardt (euro 15,-).

In 'De kersenpit' uit 1929 gaat Fedja op bezoek bij de datsja van die leuke Natasja met haar gezicht 'als een blinkend porseleinen schoteltje', maar zij heeft meer belangstelling voor een ander. Fedja kijkt om zich heen, en ziet een vogel die op een uitstekende tak gaat zitten.

'Hij zat trouwens niet, hij stond op de wiegende takken, knipperde met zijn ogen.' Schitterende zelfcorrectie.

Natasja trakteert op kersen, Fedja eet ze en houdt één pit naar kindergewoonte in zijn mond. Daarmee verlaat hij de datsja, en loopt weg, alleen, door een groen landschap.

Nee, door een onzichtbaar land - 'het land van de aandacht en de verbeelding'. Dat land maakt zijn eenzaamheid draaglijker, en ook zijn vergeefse verliefdheid. Zo wordt hij bij het ontwaken getroffen door de aanblik van het zonlicht op zijn bruine sokken, op de stoel: hun bruin blijkt te bestaan uit veelkleurige pluisjes.

Na dat mooie verhaal las ik de drie pagina's van 'De drie enen' van de Franse surrealist Robert Desnos (1900-1945), vertaald door Mirjam de Veth en verschenen in de bundel Een zwijnenboel & andere vertellingen, bij uitgeverij Vleugels (euro 18,95).

Tussen middernacht en twee uur 's nachts kun je een onbegrensd gebied betreden, waar de verbeelding het voor het zeggen heeft.

Namelijk om halfeen, één uur en halftwee slaat de klok telkens één keer; dat zijn de drie wachters aan de grens tussen droom en waken: 'Luister in het donker naar het doffe kloppen van je bloed in je aderen en kies tussen de opwindende slapeloosheid en de halfdood in de pseudolijkwade van de lakens.'

Sterren, manen, schimmen, spoken, alles tolt in een uitzinnig carnaval, zodat je in het holst van de nacht geborgen bent.

Alweer zo'n sterk verhaal, met een vrijwel identiek pleidooi voor de verbeelding. Joeri Olesja zou later onder Stalin en diens censuur wanhopig verkrampen en bijna stilvallen.

Robert Desnos stierf in Theresienstadt.

Maar de vrijheid uit hun vroege verhalen komt, zoveel jaren na hun dood, weer levend tevoorschijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.