Het land dat niet bestaat

‘s Werelds meest geboycotte land hoopt op toeristen nu de grens is geopend. Wil Thijssen en fotograaf Bart Mühl reizen langs bergen, boomgaarden en prikkeldraad....

Op de blauw-witte luifel staat ‘Checkpoint Charlie’, de caféruit is beschilderd met de tekst ‘Berlin no. 2’. Een bord met daarop de prijzen van ‘Berlin-snacks’ leunt tegen de zandzakken die voor een militaire post liggen opgestapeld. Erboven, waar het beton en prikkeldraad eindigt, houdt een militair toezicht op de Lefkonosstraat.

De Muur van Nicosia, die Cyprus in tweeën deelt, heet officieel ‘bufferzone’ of Groene Lijn. Sinds dit voorjaar is de grens in het hart van de drukste winkelstraat, de Ledrastraat, die van Zuid- naar Noord-Cyprus loopt, op last van de EU geopend. Maar de situatie is sindsdien alleen maar verslechterd, zegt Turks-Cyprioot Sabri Steve Abit.

‘De EU ontkent dat hier een grens loopt, want heel Cyprus is op 1 mei 2004 bij de EU gevoegd’, zegt de hoteleigenaar. ‘Met erkenning van de grens was dat niet mogelijk geweest. Maar de Europese wetten gelden hier niet. Wij kunnen onze sinaasappels nog steeds niet verkopen. Als ik een kaas of tomaten mee naar het zuiden wil nemen, word ik niet doorgelaten omdat de voedselveiligheid zogenaamd niet kan worden gegarandeerd. Dan word ik teruggestuurd bij een grens die volgens de EU niet bestaat.’

Cynisch: ‘Je bent in een land dat niet bestaat.’

De bufferzone is een stuk niemandsland midden in de hoofdstad. Achter de chique winkels in Ledrastraat zijn de huizen leeg, de ramen gebarsten en de kozijnen verrot. In Tif Eleftheria, de Vrijheidsstraat, staat een Toyota-garage vol gloednieuwe, ongebruikte auto’s uit 1974, het jaar waarin Turkije eenderde van Cyprus bezette na een poging van Griekenland om het eiland in te lijven. In dat jaar werden alle Grieken uit hun huizen in Noord-Cyprus verjaagd, en vluchtten alle Turken naar het bezette noorden.

De bezetting – de Turks-Cyprioten noemen het een ‘interventie’ – heeft het noorden weinig goeds gebracht. De Turkse Republiek van Noord-Cyprus (TRNC) wordt buiten Turkije door niemand erkend. Het hele westen van dit Turkse deel staat vol sinaasappel- en limoenbomen, tarwevelden en olijfplantages, maar de import van de vruchten wordt overal geboycot.

Vanaf het dakterras van hotel Saray is te zien hoe het noorden van de hoofdstad, met zijn kippenhokken en oude daken, is achtergebleven bij het Griekse zuiden, waar dure auto’s rijden tussen moderne winkels en huizen met schotelantennes op het dak.

‘De open grens heeft veel emoties losgemaakt’, zegt de Duitse journalist Marcos Gittis, die al jarenlang in Nicosia woont. Hij reisde mee met de eerste Grieks-Cypriotische familie die afgelopen voorjaar de grens overstak, om het huis te bezoeken waaruit ze in 1974 waren verjaagd. Gittis vertelt hoe de familie, twintig mensen, netjes aanklopte. De Turkse bewoners waren niet thuis. Daarop trok grootmoeder een sleutel uit haar jurk. ‘Hij paste!’

[Zie verder pagina R05]

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
[Vervolg van pagina R01]

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Het was een emotioneel bezoek. Toen de Turkse bewoners arriveerden, was er geen gescheld, geen geweld, alleen wederzijds begrip, zegt Gittis. ‘De Turks- en Grieks-Cyprioten verwijten elkaar niets. Het is de schuld van de geschiedenis, vinden ze. Die is nou eenmaal zo gelopen.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
De Griekse familie kreeg waardepapieren en foto’s terug die ze 34 jaar eerder bij hun vlucht hadden achtergelaten en die de Turken al die tijd in een schoenendoos hadden bewaard. In het huis was niets veranderd; alles zag er nog zo uit als in 1974. En dat geldt voor alle huizen in het noorden, zegt Gittis. ‘Geen ervan is overgeschilderd. De inwoners realiseren zich dat die eigenlijk van iemand anders zijn.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Het eigendomsvraagstuk is het grootste probleem waarmee Cyprus kampt. De Grieks-Cyprioten willen hun huizen terug, de Turken kunnen ze niet teruggeven; hun eigen huizen in het zuiden worden nu door Grieken bewoond. In voormalig Griekse hotels worden toeristen nu door Turken geserveerd.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
‘Iedereen heeft het over zijn bezittingen in het noorden, maar niemand heeft het over míjn bezittingen in het zuiden’, zegt Sabri Steve Abit, de Turkse eigenaar van het – zelfgebouwde – hotel Bellapais Gardens in Noord-Cyprus. ‘Ik heb het huis in Pafos van mijn moeder geërfd, die daar al lang vóór 1974 is weggejaagd. Maar de Griekse overheid zegt dat ik het pas kan krijgen en renoveren of verkopen als er een politieke oplossing is gevonden.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
De weg van de luchthaven Ercan naar Sabri’s dorp, Bellapais, voert door een desolaat berglandschap, langs dorpjes en olijfboomplantages. Het noorden is stil en ongerept. In de haven van Girne worden vissersschepen gelost, de stranden in het noordoosten, een broedplaats voor zeeschildpadden, behoren tot de mooiste van Europa.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Noord-Cyprus is mooier dan het zuiden, waar de hotels langs de zee hutjemutje op elkaar staan en toeristen jaarlijks met z’n twee miljoenen naartoe trekken. In het noorden komen slechts 200 duizend toeristen, omdat ze tot dit voorjaar slechts enkele uren per dag vanuit het zuiden naar het noorden mochten reizen. Wie niet voor 17 uur terug was, kwam het zuiden niet meer in.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Maar nog steeds zijn de tafeltjes op de terrassen leeg en blijven veel hotelbedden onbezet.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
‘Het blijft een probleem dat niemand rechtstreeks naar Noord-Cyprus kan vliegen’, zegt directeur Hank de Jonge van PanAtlas, het enige reisbureau in Nederland dat reizen naar Noord-Cyprus aanbiedt. ‘Er is altijd een tussenlanding in Turkije vanwege de boycot van de luchthaven Ercan. Maar de hotels komen de toeristen graag in het zuiden ophalen. De afstanden zijn klein; je bent er zo.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Wie langs de Groene Lijn naar de oostkust reist, rijdt langs kleine dorpen door uitgestrekte steppe-achtige gebieden, en stuit onvermijdelijk op de grensovergang bij Pyla. Dat is het enige dorp in heel Cyprus dat compleet in de bufferzone ligt, en het enige waar zowel Grieks- als Turks-Cyprioten wonen.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Het dorp biedt een vreemde aanblik: midden op het dorpsplein staat een groot VN-gebouw, schuin ertegenover ligt een politiebureau waar zwaarbewapende militairen gebaren dat er niet mag worden gefotografeerd. Aan de ene zijde van het pleintje staat een Turks koffiehuis, ertegenover een Grieks café. Grijze mannen met petten praten en lachen op de terrassen in de zon.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
‘De meeste Turken drinken koffie aan de overkant, en de Grieken komen doorgaans hier’, zegt uitbater Pambos Kyprou van het Grieks café Makedonia. ‘Maar straks komen hier ook Turken kaarten.’ Kyprou schenkt koffie en anijslikeur, bakt loempiaatjes en steekt een sigaar op. ‘Wij hebben een probleem met Turkije, niet met de Turks-Cyprioten’, zegt hij. ‘Dat zijn onze buren.’ Wijzend: ‘Die soldaten die je daar ziet, worden betaald voor een jaar lang vakantievieren. Een hoop EU-bemoeienis voor niks. Hier gebeurt nooit iets.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
In het dorp staan een kerk en een moskee. Turkse kinderen gaan in Pyla naar een Turkse school en Griekse kinderen naar een Griekse, maar na schooltijd spelen ze gewoon allemaal met elkaar, zegt Mynis Yahi bij de plaatselijke kleermaker. Ze staat op het punt haar kinderen van de Turkse school te halen en groet de Griekse kleermaker.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Voor het Turkse koffiehuis speelt Ahmet Sakalli met twee mannen een Backgammon-achtig spel. Ook hij haalt z’n schouders op over het gezichtsbepalende VN-gebouw en de gewapende soldaten recht tegenover hem.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
‘Wij gaan hier goed met elkaar om, maar dat zegt niets over de rest van Cyprus’, zegt hij. ‘De grens is open, maar iedereen ondervindt er problemen. Het zuiden haat het noorden en zij haten ons. Zolang de huizenkwestie niet wordt opgelost, blijven we elkaar treiteren en negeren. ’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
De presidenten van beide partijen onderhandelen sinds 8 april van dit jaar, toen de grens op last van de EU werd geopend, wekelijks over het eigendomsprobleem, in een gebouw in de bufferzone in Nicosia. De leiders proberen het plan-Annan uit 2004 te revitaliseren, toen het voormalig VN-voorzitter Kofi Annan bijna lukte de Turks- en Grieks-Cyprioten middels een referendum te herenigen en de inwoners van ‘verkeerde’ huizen uit te kopen.

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Tot die tijd blijft de open grens een wassen neus, vinden de inwoners van het noorden. Het zal volgens Pambos Kyprou nog generaties duren voordat het eigendomsprobleem is opgelost. ‘Als een stel samenleeft en er komt een derde tussen, gaat het huwelijk stuk’, zegt hij. ‘Dat is de Turken met hun bezetting hebben veroorzaakt. Wat dit land nodig heeft, is vrede. Maar dat zal ik in mijn leven niet meer meemaken.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Hoopvol: ‘Maar mijn kleinkinderen wel. Denk ik.’

Noord-Cyprus In één dorp wonen Turken naast Grieken
Wil Thijssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden