Voorbeschouwing Mogelijkheden Brexit

Het Lagerhuis zal een uitgang uit het Brexit-doolhof moeten vinden: zes reële en kansloze opties

Het woord is vanmiddag aan het Lagerhuis. De Britse afgevaardigden mogen de zittingsagenda van het parlement bepalen dankzij het amendement van coryfee Oliver Letwin dat maandag tegen de zin van de regering is aangenomen. Ze gaan de dag gebruiken voor ‘richtinggevende stemmingen’ over alternatieven voor het Brexit-plan van premier Theresa May.

Theresa May in het Lagerhuis. Beeld AFP

De afgevaardigden staan onder grote druk om van deze historische machtsgreep gebruik te maken en voor het eerst te laten zien wat ze in meerderheid wel willen. Tot nu toe hebben ze het akkoord dat May met de Europese leiders heeft gesloten twee keer weggestemd. In Brussel, waar de hoop heerst dat de moeder van alle Parlementen de impasse kan doorbreken, zal het politieke spektakel nauwlettend worden gevolgd.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Een belangrijke rol is er voor parlementsvoorzitter John Bercow, want hij bepaalt de volgorde waarin de voorstellen in stemming worden gebracht. Het is de kunst om de kansrijkste opties tot het laatst te bewaren. Lagerhuisleden zijn van plan om dan maandag nog een soort finale te houden tussen de populairste alternatieven. De regering kan al deze niet-bindende stemmingen negeren, waarbij zij wel het risico loopt een succesvolle motie van wantrouwen aan de broek te krijgen.

Tegenover tv-programma Newsnight klaagde een pro-Brexit-minister maandag dat ‘het parlement een gekkenhuis’ is geworden. Zijn bazin May zal stilletjes hopen dat volksvertegenwoordigers het niet eens kunnen worden over een alternatief. Wanneer er woensdag nergens een meerderheid voor blijkt te zijn, ligt de bal immers weer bij de premier.

May vastbesloten

Overtuigd van haar grote gelijk blijft May vastbesloten om haar akkoord nog voor een derde keer in stemming te brengen. Als ze dat voor vrijdag, de oorspronkelijke Brexit­-datum, doet en een meerderheid achter zich krijgt, wordt de Brexit-deadline verschoven naar 22 mei. Als het haar niet lukt moet het Verenigd Koninkrijk vóór 12 april laten weten wat het dan wel wil, om te bepalen of er na 22 mei alsnog een lang uitstel komt, bijvoorbeeld om een ‘Noorwegen’-achtige deal uit te onderhandelen.

Zes mogelijkheden 

1. No Deal (kansloos)
Als er ergens een meerderheid voor te vinden is, is het de preventie van een akkoordloos vertrek van de Britten uit de Europese Unie. Het zou teveel economische schade teweegbrengen en het Verenigd Koninkrijk kunnen splijten. Lagerhuisleden, behalve de doorgewinterde brexiteers, hebben al twee keer tegen deze optie gestemd en zullen dat ongetwijfeld een derde keer doen.

2. Tweede referendum (kleine kans)
Dit is de favoriete optie van bekendheden als Stephen Fry en Gary Lineker, en van de vele duizenden Britten die zaterdag in Londen hebben gedemonstreerd. Binnen het parlement is er minder steun. De Schotten zijn vóór, een deel van Labour ook, net als de Liberaal-Democraten, de Onafhankelijken en een handvol Tories, alsmede Brussel. Vraag is of een tweede referendum een duurzame oplossing vormt.

3. Lidmaatschap van de Douane-unie (kansloos)
Dit heeft de voorkeur van Jeremy Corbyn. Voordeel is dat deze ‘Turkse optie’ een einde maakt aan het Ierse grensprobleem. Nadeel is dat het de Britten in de slechtste van twee werelden leidt: geen lid van de Interne Markt, maar wel van de Douane-unie – minder handelsvrijheid binnen de EU, maar ook geen mogelijkheid voor vrijhandel buiten de EU. De Tories zijn mordicus tegen en zullen sowieso nooit akkoord gaan met iets waar de Labour-leider achter staat.

4. Intrekken van artikel 50 (kansloos)
Het verzoek om de EU te verlaten weer intrekken, is de meest omstreden optie van het keuzemenu. Lagerhuisleden die tegen het houden van een referendum waren, kunnen hier met een gerust hart vóór stemmen. Anderen zullen worden beticht van volksverlakkerij en ondermijning van de democratie. Het intrekken komt evenwel steeds vaker ter sprake als noodrem voor geval de premier aanstuurt op een No Deal.

5. Noorwegen-plus of ‘Common Market 2.0’ (goede kans)
De ‘zachte’ Brexit, waarbij de Britten in of nauw verbonden blijven met de Interne Markt en de Douane-unie. Volgens remainers is dit een zinloze optie, volgens brexiteers een nep-Brexit. Het met één been in de EU blijven doet wel recht aan de referendumuitslag (52 - 48 procent). Wanneer May haar fractie keuzevrijheid biedt, bestaat er een goede kans dat deze ‘minst slechte optie’ genoeg steun krijgt.

6. Canada-stijl (kansloos)
De droom van de brexiteers is een alomvattend vrijhandelsakkoord zoals de Europese Unie dat met Canada heeft. Probleem is dat onderhandelingen jaren kunnen duren en er in die tussentijd een noodoplossing voor de Iers-Noord-Ierse grens nodig is, oftewel: de door brexiteers zo gehate backstop. In het Lagerhuis echter zal geen meerderheid te vinden zijn voor deze harde Brexit.

Britse media melden dat May bereid is haar vertrek aan te kondigen als dat nodig is om de brexiteers over de streep te trekken om voor haar akkoord te stemmen. Jacob Rees-Mogg heeft al aangegeven dit keer voor May te stemmen, uit angst dat er anders helemaal geen Brexit komt. Ook Boris Johnson zou bereid zijn een ommezwaai te maken. May hoopt dat anderen deze kopstukken zullen volgen, al blijft er onder de harde kern van brexiteers veel weerstand leven.

Mays probleem is ook dat de Noord-Ierse DUP blijft dwarsliggen. Sterker, ze heeft de Noord-Ieren, die haar minderheidsregering gedogen, maandag kwaad gemaakt door te zeggen dat Noord-Ierland niet klaar is voor een akkoordloos vertrek uit de EU, een nieuw argument. De Unionist Sammy Wilson heeft gezegd sowieso tegen te stemmen en verder uitstel niet te vrezen, maar zijn partijgenoten waren minder stellig. Omdat de laatste stemming met een verschil van 149 stemmen werd verloren, moet May 75 kamerleden om zien te krijgen. Vanavond spreekt ze haar fractie toe, het moment waarop ze dus mogelijk in ruil voor steun haar vertrek aankondigt.

Kun je het Brexit-proces nog maar moeilijk volgen? Lees en luister dit en je bent weer helemaal bij.
De poging om uit de EU te vertrekken is inmiddels een politiek steekspel geworden waar eigenlijk niemand meer wat van snapt. Onze correspondent in Londen, Patrick van IJzendoorn, geeft verduidelijking in deze nieuwe aflevering van het Volkskrantgeluid.

Wie moet Brussel in Londen bellen nu May buitenspel staat?
‘Wie moet ik bellen, als ik Europa aan de lijn wil krijgen?’, vroeg Henry Kissinger zich in de jaren zeventig af. Een soortgelijke vraag speelt nu in Brussel zelf: welke van de 650 volksvertegenwoordigers doen ertoe nu het Lagerhuis controle heeft genomen over het Brexit-proces? Deze vier spelen een hoofdrol bij het verzet tegen Mays Brexit.

Hoe lang laat het Lagerhuis May nog zitten?
Ze staat bekend als De Kat met Negen Levens, maar voor Theresa May lijkt het einde nu echt in zicht te komen. Wie van haar partijgenoten durft de rol van Brutus te spelen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.