Het laboratorium van Mégret

Het saldo van een jaar lang Front National-bestuur in de Franse gemeente Vitrolles: meer intimidatie van 'ninja's' dan concrete racistische maatregelen....

De afslag Vitrolles op de Autoroute du Soleil ligt twintig kilometer voor Marseille. Sinds een maand of wat hangt op het viaduct bij de gemeente een manshoog affiche met een blonde, blauwogige baby, die de automobilist tegemoet kraait. Welkom, staat eronder. 'Geboortepremie: vijfduizend francs voor Franse gezinnen' Twaalf maanden bestuur van het Front National in een notendop.

In februari 1997 veroverde Bruno Mégret, tweede man na Le Pen, de gemeente Vitrolles (40 duizend inwoners) bij tussentijdse verkiezingen. Met dien verstande dat zijn vrouw Catherine - lijst 'Allez Vitrolles' - officieel de kandidaat was en officieel de burgemeester werd. Zij, tandpasta-lach en sjerp in bleu-blanc-rouge, zit op de foto's achter de bestuurstafel. Hij, vlekkeloos kantoorman, souffleert vanaf de tweede rij.

Mégret mocht niet aan de verkiezingen meedoen wegens overtreding van de regels en voert nu het woord namens Madame le Maire. Maar geen twijfel: sedert een jaar fungeert Vitrolles als laboratorium voor experimenten van het Front National, en de chemicus heet Bruno Mégret.

Op het eerste gezicht is er weinig veranderd. De mistral waait over de markt en over de aaneenschakeling van hypermarchés en parkeerterreinen. Een paar details: het bordje Vitrolles is vervangen door 'Vitrolles-en-Provence'. De straten waaraan het verslagen linkse bewind de namen gaf van Olaf Palme en François Mitterrand, heten nu naar provençaalse grootheden als Frédéric Mistral. Het Nelson Mandelaplein werd overeenkomstig de tijdgeest Place de Provence. Alleen snackbar Nelson houdt moedig stand.

Jongerencafé Le Sousmarin moest zijn deuren sluiten. Wegens de kwalijke invloed op de jeugd. Er hangt nu een verwaaid papier: hier opent binnenkort een cyber-maison. En de Europese vlag aan het stadhuis werd vervangen door het dundoek van de Provence. Het Front National houdt niet van Europa.

Over de markt kuieren een paar politieagenten. Ze zijn door het FN-gemeentebestuur in zwarte uniformen gestoken. In de volksmond heten ze 'ninja's'. Hun uitdossing doet eerder denken aan interventietroepen in Servië dan aan bromsnorren die wel eens een krachtig woord spreken tegen pubers die een bal door de ruit trappen.

'Verboden', zegt Gilbert Zunino over de nieuwe uitmonstering van de gemeentepolitie. Zunino, begin veertig, was tot vorige zomer tweede man van de gemeentepolitie van Vitrolles. 'Nooit aan politiek gedaan, nooit lid van de bond geweest.' Hij woont in een goed beveiligde bungalow met zwembad.

De rang van Zunino was brigadier chef principal. Veertig man had hij onder zich. Van die veertig, schat hij, waren er vóór de verkiezingen zo'n acht die het Front National aanhingen. Op een dag zag Zunino dat er pamfletjes slingerden. Om precies te zijn, schietschijven. Met een foto van zijn gezicht erop, eronder de tekst 'servez vous' (bedien uzelf). Daarna werden zijn banden doorgestoken. Z'n auto werd geheel zwart gespoten en voorzien van de tekst 'pédé' (flikker). Nachtelijke anonieme telefoontjes volgden. Toen hij kon ruilen met een collega uit een aanpalende gemeente, was het besluit snel genomen.

'Ze wilden me weg hebben. Zoals ze alle diensthoofden weg wilden hebben. Dat is ook gelukt. Mijn baas zit er nog. Die hebben ze uitgerangeerd, hij zit op een kamertje van twee bij drie.' Tien agenten vertrokken, van de acht nieuwe mag worden aangenomen dat ze warme gevoelens voor Le Pen dan wel meneer en mevrouw Mégret koesteren. Nog eens 22 nieuwe ninja's staan te trappelen om de beloofde veiligheid te garanderen. Wegens onregelmatigheden in de sollicitatieprocedure moeten ze het eind van een proces afwachten.

Mevrouw Zunino kijkt intussen naar het journaal. FN-leider Le Pen figureert er in een strafzaak, omdat hij een socialistische politica heeft geslagen. En Gilbert Zunino vertelt over de regen aan incidenten die de gemeentepolitie van Vitrolles raakt. Een dienstpistool werd gestolen. 'Een ernstig feit.' Een gemeente-agent diende als lijfwacht van mevrouw Mégret. 'Verboden.' Ze rijden rond in onherkenbare auto's en vragen te pas en te onpas donkere jongens om hun papieren. 'Ook verboden.'

Tijdens de vrachtrijdersstaking van oktober probeerden enkele trucks van een transportbedrijf uit Vitrolles door een barricade te breken. Gemaskerde mannen met ijzeren staven sloegen twee stakers het ziekenhuis in. Er loopt nu een justitieel onderzoek tegen een raadslid van het Front National en het hoofd van de dienst veiligheid van het stadhuis. Zunino: 'Ik kan het niet bewijzen, maar ik weet zeker dat er politiemensen bij waren. En waar denk je dat dat pistool gebleven is?'

Mevrouw Zunino: 'Ergens anders een huis vinden is te duur. De bedreigingen tegen ons zijn verdwenen. Maar ik weet wel wie van de buren FN gestemd hebben. We praten niet meer. De mensen kijken elkaar vanuit hun ooghoeken aan.'

Op 9 februari 1997 stemde 52,47 procent van de inwoners van Vitrolles op het Front National. Voor het eerst verwierf extreem rechts een absolute meerderheid. Dat getal maakt Vitrolles anders dan de naburige gemeentes Orange, Toulon of Marignane, waar het FN het ook voor het zeggen heeft.

De burgemeesters van Orange, Toulon en Marignane voeren hun eigen 'Kulturkampf' tegen links. Socialistische kranten maakten in de gemeentebibliotheken plaats voor de schrijfsels van het Front National. De joodse schrijver Marek Halter mocht niet worden gelauwerd in Toulon, boeken over Afrikaanse volken mochten niet worden aangekocht. Maar de aandacht valt in het niet bij die voor Vitrolles. Omdat Bruno Mégret de grote strateeg van het Front National heet te zijn. 'Waarom Mégret gevaarlijker is dan Le Pen', kopte het weekblad L'Événement du jeudi onlangs een omslagverhaal.

Misschien is Mégret een groot strateeg, in Vitrolles is hij in elk geval niet te vinden. Net als zijn vrouw, de burgemeester. Posters met de mooie lach van mevrouw Mégret moeten in de gangen van het stadhuis - herdoopt in Hotel de Provence - de herinnering levend houden. 'Ze is al sinds oktober niet gesignaleerd. 'Ze heeft een moeilijke zwangerschap', zegt de mevrouw van de informatiebalie meelevend. Woordvoerder Bruno daalt bij tijd en wijle uit Parijs af om met een rel de pers te halen. De aankondiging van de geboortepremie van vijfduizend francs voor 'Franse', lees blanke kindertjes, bijvoorbeeld.

Of de sluiting van het jongerencafé Le Sousmarin, waarvan de deur door wethouder Hubert Fayard werd ingetrapt die er vervolgens drugs en geld aantrof. Pamfletten met de tekst 'Sousmarin = drugs' waren snel verspreid, en het kwam handig uit dat nogal wat linkse en antiracistische organisaties er domicilie hielden. Na zo'n incident en de bijbehorende persconferentie maakt Mégret zich weer snel uit de voeten. Vitrolles is leuk als machtsbasis, maar de politiek speelt zich uiteraard in Parijs af.

Wethouder Fayard is de satraap van Bruno Mégret in Vitrolles. Zijn bescheiden wethouderlijke kamer wordt gesierd door een foto waarop Jean-Marie Le Pen de spruit van het echtpaar Fayard liefdevol in handen houdt. Fayard, 39, en klein als zijn voorbeeld Mégret, doorspekt zijn antwoorden op feitelijke vragen met uithalen van het type 'dat ik niet in een advertentie mag zetten: kamer te huur voor katholiek meisje. Terwijl ik wel mag schrijven dat ik een magrebijn zoek voor fellatio en sodomie. Wat een pays de merde, een strontland.'

Zo zou zijn baas niet tekeergaan, over diens lippen komt nooit een onvertogen woord. Fayard haalt zijn schouders op over de beschuldigingen van de voormalige chef brigadier principal. 'Als ik de pers moet geloven, heb ik hierachter op het plein een boekverbranding uit de bibliotheek georganiseerd en hier in de kelder socialisten gemarteld.' Hij grijnst. 'Dit gebouw heeft geen kelder. En voor de bibliotheek heb ik alleen maar boeken extra besteld. Solzjenytsin bijvoorbeeld. U denkt toch niet dat onder de socialistisch-communistische kommandatura de Goelag Archipel hier te krijgen was?' En volgens de wethouder zijn de nieuwe politie-uniformen niet zwart, maar diep-donkerblauw, bleu-foncée.

Wat heeft een jaar FN-bestuur Vitrolles gebracht? We lopen het verkiezingsprogramma na van de 'équipe Mégret'. Eerlijk gezegd is de oogst van het uitdagende streven 'une ville Française' niet spectaculair. Zeker, het gemeentebestuur zou volgaarne de komst van nieuwe buitenlanders tegenhouden. Maar de verblijfscertificaten die Fayard stoer weigert te tekenen 'voor niet-Europeanen', worden door geen mens erg serieus genomen. Over verblijfsvergunningen gaat 'helaas' de prefectuur.

Punt twee dan, 'het tegenhouden van islamistische fundamentalisten'. Zeker, zegt de wethouder, als ze hier een moskee willen bouwen, dan zullen we dat niet goedkeuren. Maar wie haalt het in zijn hoofd om hier een moskee te willen bouwen?

De beloofde prioriteit voor Fransen op het gebied van huisvesting? 'Zouden we doen, als niet het vorige gemeentebestuur alle huurhuizen had verkocht.' De voorgenomen uitwijzing van illegalen dan? 'Daar gaan wij niet over.' Zelfs de geboortepremie van vijfduizend francs is tot nu toe niet één keer toegekend, aangezien de zaak na een aanklacht onder de rechter is. 'Er liggen ongeveer twintig aanvragen.' Uitsluitend Franse ambtenaren in dienst nemen? Dat spreekt, ambtenaren zijn in heel Frankrijk uitsluitend Fransen, zoals Nederlandse ambtenaren altijd Nederlanders zijn. Fayard geeft toe dat het lijstje niet vrij is van agitprop. 'Maar contractanten kunnen we wel ontslaan. Dat hebben we gedaan.'

Eigenlijk het enige onderdeel waar het Front National zijn uitgesproken politiek van 'nationale voorkeur' kan uitvoeren, is de Franse pendant van wat in Nederland bijzondere bijstand heet. In Frankrijk bestaat sociale bijstand uit een deel waarover de staat gaat, en waaraan de gemeente niet kan komen. Daarnaast kan een gemeente naar eigen inzicht zogenoemde 'buitenwettelijke hulp' verstrekken, in de vorm van subsidie op de energierekening, schoolgeld en dergelijke. Fayard: 'We geven geen hulp aan buitenlanders, dat wil zeggen niet-Europeanen.'

Wat verstaat hij onder buitenlanders? Zijn dat ook Fransen met een donkere huidskleur? Fayard: 'Daarover kan ik niets zeggen. Dan krijg ik een proces aan mijn broek. Het gaat er ook niet om wat ik zeg, maar wat ik doe. Ze komen niet meer. Dat noem ik een succesvolle afschrikkingspolitiek.'

En zo wordt Vitrolles en Provence sinds een jaar minder door extremistische besluiten dan door suggestie, intimidatie en beschuldigingen geregeerd. De directeur van de gemeentebibliotheek, zeker geen aanhanger van het Front National, wijst de pers de deur. De vraag of hij pas onlangs de Goelag Archipel heeft aangeschaft, vindt hij 'schandalig'. De koop van een enkel boek was bijna het enige controleerbare feit uit het betoog van wethouder Fayard en het was een leugen.

Bijna, afgezien van de vertrokken ambtenaren. Zesentwintig contractuele ontslagen, veertig contracten niet vernieuwd. Dertig mensen zijn uit eigen beweging verdwenen, zegt Fayard. Het komt erop neer dat vrijwel het hele kader de gemeente Vitrolles is ontvallen. De ontslagenen hebben zich verenigd in de Association La Charette. Ze zijn te vinden in het Maison des Syndicats, het huis van de vakbeweging, een treurig verenigingslokaal aan het eind van een naar urine ruikende gang.

'La Charette', de kar, zegt Pascale Morbelli, verwijst naar de Franse revolutie. De terdoodveroordeelden gingen op een kar naar het schavot. Morbelli, voorheen sociaal werkster op contract, moest vertrekken wegens bezuinigingen. 'In werkelijkheid omdat ik links ben.' Haar baan is overgenomen door de dochter van een landelijke FN-baas. De baan van een collega door de dochter van de burgemeester van de aanpalende FN-gemeente Marignane. 'Over nepotisme gesproken.'

Marc werkt nog als ambtenaar en heeft dientengevolge geen achternaam. Hij hoeft gelukkig zelden op het stadhuis te zijn. 'Er hangt een sfeer van wederzijdse verdenking.' Marc is sociaal werker 'in de eerste lijn', hij helpt jongeren die in moeilijkheden zijn gekomen. Huisvesting, gezondheid, kleine justitiegevalletjes. 'Sinds het Front National de zaak in handen heeft, is sprake van directe en systematische controle van de dossiers door raadsleden. Het beroepsgeheim wordt geschonden.'

Het gevolg van de ontslagen is dat het gemeentehuis van Vitrolles zichzelf in toenemende mate isoleert. De resterende ambtenaren zijn veelal incompetent, de verhouding met de staat en de provincie is belabberd. Voor de bevolking is alleen de politie over als gesprekspartner, en de politie is inmiddels grotendeels op de hand van het Front National.

Jean-Paul Hopp, ook voorheen op contract en nu ontslagen, waarschuwt: Mégret is niet Le Pen, met zijn ruwe en populistisch-poujadistische uithalen. Verwacht niet dat Bruno Mégret begint over Auschwitz als een 'detail in de Tweede Wereldoorlog', een uitspraak waarvoor Le Pen recentelijk voor de tweede maal is veroordeeld. Volgens Hopp schuilt achter elke provocatie van Mégret een weloverwogen strategie. 'Mégret zoekt aansluiting bij fatsoenlijk rechts. Het zou best kunnen dat achter de verslechtering van het openbaar bestuur van Vitrolles een weloverwogen Verelendung schuilt, gericht op de maximale privatisering van overheidsdiensten.'

Waar is de briljante strategie? De kremlinwatchers van het hoofdkwartier van het Front National in de Parijse voorstad St Cloud zien in Bruno Mégret graag iemand met visie, de Franse pendant van Gianfranco Fini die in Italië de neofascistische partij fatsoeneerde. Uit de persmap rijst een man op die stamt uit een hoog ambtelijk milieu. Bruno Mégret (1949) studeerde aan de École Polytechnique, werd ingenieur van de Ponts et chaussées en liep een jaar college aan de universiteit van Berkeley, alwaar hij zelfs een joint rookte.

Mégret is beslist geen rauwdouwer als Le Pen, met zijn vechtgeschiedenis in Algerije, zijn glazen oog en zijn volkse retoriek. Mégret een vlakke spreker, en wellicht is de pers geneigd zijn gebrek aan retorisch talent te compenseren met de aan hem toegeschreven strategische diepte. De informatie van binnenuit over het Front National is even schaars als de interpretatie-ijver van de Franse journalistiek groot is.

Bruno Mégret kent zonder twijfel zijn klassieken, en hij heeft wel eens gezegd dat politiek ook en vooral symboliek is. 'Hij sluit aan bij de provençaalse cultuur. Dat is niet zomaar een onschuldig gebaar', zegt Jean-Paul Hopp. Maar als Vitrolles-en-Provence, met vlag en nieuwe straatnamen, Mégrets meesterwerk is, dan is dat wel heel mager.

's Avonds vergadert de gemeenteraad van Vitrolles-en- Provence. Het Hotel de Provence wordt door de ninja's bewaakt. Als ik naar binnen wil, zegt een van hen met de grijns van z'n baas dat het vol is. De tegenwerping dat de raadsvergadering openbaar is, maakt weinig indruk en pas met een perskaart zwaait de deur open.

De raadzaal is rumoerig. Negentien punten, en meer dan de helft van de agenda bestaat uit bestuurlijke mededelingen over alle processen die de gemeente voert. Tegen jongerencafé Le Sousmarin. Tegen de ontslagen ambtenaren. Tegen een man die Catherine Mégret heeft aangeklaagd omdat ze hem voor 'delinquent' en 'schoft' had uitgescholden. De advocatenkosten moeten de Vitrolliens een vermogen kosten.

Hubert Fayard zit voor, links en rechts de extreem-rechtse jaknikkers die erbij schijnen te horen. De enige serieuze tegenstand komt van de socialistische oud-burgemeester Jean-Jacques Anglade aan de overkant van de bestuurstafel. Vanavond staat er weinig spektakel op de agenda, dus Mégret is in geen velden of wegen te bekennen.

Eén puntje: de representatiekosten voor mevrouw Mégret, sinds vijf maanden niet meer gesignaleerd, 60 duizend francs op jaarbasis. De verbazing van de oppositie over dit bedrag wordt gesmoord doordat de voorzitter de microfoon uitdraait.

In de gang hangen de affiches met het lachende gezicht van Madame le Maire, die in Parijs ligt te lijden onder haar zwangerschap. 'Pour vous d'abord', staat eronder. 'Allereerst voor u.'

Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden