Het laboratorium van Friesinger, Ullrich, Niemann en Lange

Sinds 1963 maken ingenieurs en biomechanici in Berlijn hightech sportattributen. Hun instituut heeft overal navolging gekregen.

BERLIJN - De medewerker legt snel een lap over de open achterkant van de bobslee. Nein, het is niet de bedoeling dat de bezoeker uit Nederland alle nieuwigheidjes onder ogen krijgt. Niet dat er voor de leek veel aan de slee is te zien. Het is een open omhulsel op een werkbank, met draden verbonden aan een computer. Onder in de slee knipperen mysterieuze ledlampjes.


Welkom in het Institut für Forschung und Entwicklung von Sportgeräten (FES) in Berlijn. Hier wordt al meer dan vijftig jaar de basis gelegd voor de Duitse sportsuccessen. Eerst voor sporters uit de socialistische DDR, na de Wende voor geheel Duitsland. Het instituut is als een van de weinige Oost-Duitse organisaties zonder al te veel haperingen opgegaan in het nieuwe, verenigde Duitsland.


De schaatsers Anni Friesinger, Uwe-Jens Mey, Karin Kania en Gunda Niemann kwamen hier. De legendarische bobpiloot André Lange winkelde er voor nog snellere bobsleeën. Rodelaar Georg Hackl was ook klant. En het FES ontwikkelde de frames waarop wielrenner Jan Ullrich zijn vroege successen vierde.


Directeur Harald Schaale laat in de hal de namen zien van de vele winnaars die mede dankzij het werk van zijn ingenieurs en modelbouwers bij WK's en Olympische Spelen successen vierden. Het zijn er vele honderden. Schaale, die al dertig jaar bij het FES werkt: 'Het talent van de sporter staat natuurlijk voorop. Wij zorgen ervoor dat hij of zij met het meest optimaal geprepareerde materiaal aan de start verschijnt.'


Net als de sporters werken Schaale en zijn ingenieurs in olympische cycli van vier jaar. Het materiaal voor de Spelen van Sotsji is uiteraard klaar en de laatste maanden en jaren reeds optimaal getest. 'Het worden spannende weken', zegt de directeur.


De lat ligt hoog. Duitsland presteert traditioneel erg goed tijdens Winterspelen. Met 358 medailles is Duitsland (inclusief de resultaten van wijlen de DDR) de succesvolste olympische wintersportnatie. Rusland (inclusief de USSR), op plaats twee, behaalde veertig medailles minder. Nederland staat met 86 plakken op de elfde plaats.


Het FES ligt in Berlijn-Oberschöneweide, aan de oostelijke kant van de Spree. De wijk ademt nog enigszins de sfeer van de DDR, net als het meubilair in het hoofdgebouw van het instituut. Buitenlands journalistiek bezoek is nieuw voor Schaale. In de DDR-tijd gebeurde het uiteraard nooit, ook nu is het nog geen in- en uitlopen. Fotograferen mag, maar niet overal; daarvoor staat er te veel op het spel. De concurrentie zit niet stil.


Primeur

Alle grote sportnaties hebben tegenwoordig instituten waar biomechanici en ingenieurs zich bezighouden met de ontwikkeling van sportattributen. De DDR had in 1963 de primeur. In de socialistische staat werd al vroeg het propagandabelang ingezien van grote sportsuccessen. Het FES speelde daarbij een belangrijke rol.


Dat we inmiddels weten dat bij veel van die successen ook het door de staat aangestuurde dopingprogramma - Staatsplanthema 14.25 - een grote rol speelde, ontkent Schaale niet. Maar, zegt hij, het was niet louter het gebruik van middelen als Oral-Turinabol dat aan de basis van het DDR-succes stond: 'Dat dopingprogramma was uiteraard een ernstige zaak, maar er wordt wel erg de nadruk op gelegd. Ik denk dat dopinggebruik het laatste zetje richting succes vormde, de laatste 2 procent. We moeten niet vergeten dat ook andere zaken de DDR-sport succesrijk maakten.'


Schaale doelt daarbij bijvoorbeeld op vroegtijdige talentherkenning. En natuurlijk mag hij de materiaalontwikkeling van zijn eigen instituut graag aanprijzen. 'Wat wij hier in de DDR-jaren deden voor de sport, was uniek in de wereld.'


Die wereld is inmiddels veranderd. Alle grote sportnaties hebben instellingen waar wetenschappers zich buigen over de verfijning van het materiaal voor topsporters. Schaale: 'Ik heb geen idee wat er in China, Amerika of Rusland in dergelijke instituten aan geld rondgaat, maar ons huidige budget zal er peanuts bij zijn.'


Momenteel heeft het FES een budget van 4,5 miljoen euro per jaar en ruim tachtig werknemers. In de DDR-tijden waren er meer dan 180 experts werkzaam in de gebouwen aan de Berlijnse Tabbertstraat.


Op het Forschungsinstitut für Körperkultur und Sport in Leipzig werkten destijds nog eens 750 deskundigen aan de optimale fysieke preparatie van de Oost-Duitse sporters. Die organisatie is in 1992, na de val van de Muur, opgegaan in het Institut für Angewandte Trainingswissenschaft. Er werken nu in Leipzig iets meer dan honderd mensen, voor heel Duitsland.


Toegegeven, arbeid was in de DDR een stuk goedkoper, zegt Schaale, maar de aantallen werknemers zeggen ook iets over het belang dat de Oost-Duitse staat hechtte aan grote sportprestaties.


Niet dat hij klaagt. Tegenwoordig kan zijn instituut nauw samenwerken met de hoogwaardige Duitse industrie. Als rodelaar Felix Loch volgende week door het ijskanaal naar goud glijdt, is dat mede te danken aan de ingenieurs en de windtunnels van autobouwer BMW.


Sommige deuren blijven vandaag hermetisch gesloten, maar ook een rondgang langs de wel geopende werkplaatsen van het FES maakt de leek niet veel wijzer. Ambachtslieden schaven aan roeispanen en aan kano's. In een hoek staat een stel pas gegoten fietsframes. Op een werkbank liggen lange, genummerde ijzers van bobsleeën. Naast een kast staan een paar stellen schansski's.


Dan openen we een deur naar de kamer waar medewerker Wolfgang, hier al actief sinds DDR-tijden, zich juist buigt over een klapschaatsmechanisme. De bezoeker uit Nederland is meteen geïnteresseerd. Wolfgang laat de schaats op verzoek klappen, hij vertelt dat het materiaal lichter is dan bij de gebruikelijke modellen.


Ook, en nu wordt het enigszins onnavolgbaar, werkt het klapmechanisme iets anders. 'Kijk', zegt de ingenieur, en hij laat de veer tweemaal klappen: 'In plaats van eenmaal, klapt het mechanisme steeds twee keer. Dat zou de snelheid ten goede kunnen komen.'


Gaan we die nieuwe klappers deze week in Sotsji terugzien onder de schoenen van de Duitse olympische schaatsers? Wolfgang glimlacht geheimzinnig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden