Het Kunduz-debat: de consequenties van een 'voor' of 'tegen' op een rij

DEN HAAG - Het debat vandaag en morgen over het uitzenden van een politiemissie naar Afghanistan moet vooral een inhoudelijke afweging van argumenten zijn. Maar op de achtergrond spelen voor alle partijen ook de politieke consequenties van hun 'voor' of 'tegen'.

Jolande Sap staat de pers te woord. © anpBeeld anp

PvdA, PVV, SP en Partij voor de Dieren, bij elkaar 71 zetels, zijn tegen. Regeringspartijen VVD en CDA zijn voor, maar hebben slechts 52 zetels. Het minderheidskabinet kan op 79 zetels komen als D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP, samen 27 zetels, over de streep getrokken worden.

Zeker nu er over vijf weken provinciale statenverkiezingen zijn, op basis waarvan een nieuwe Eerste Kamer wordt samengesteld, letten de partijleiders sterk op hun politieke profiel.

Jolande Sap, GroenLinks
Juist de partij die aanstichter is van de jongste discussie over een missie naar Afghanistan, worstelt er het hardst mee. Maar het waren andere mensen in andere tijden die het toenmalige kabinet vroegen de mogelijkheden voor een politie-trainingsmissie te onderzoeken.
Afgelopen april, anderhalve maand voor de Kamerverkiezingen, bereidden toenmalig GroenLinks-leidster Femke Halsema en Kamerlid Mariko Peters zich nog voor op mogelijke regeringsverantwoordelijkheid toen ze met D66 hun motie indienden. Zouden ze met VVD en D66 in een kabinet zijn beland, dan was uitvoering van de motie ongetwijfeld in een regeerakkoord terechtgekomen.

In plaats daarvan kwam er 'het meest rechtse kabinet ooit', een minderheidskabinet met de PVV in een gedoogrol. Dit is het eerste grote onderwerp waarop de PVV afhaakt. En nu zou uitgerekend GroenLinks de coalitie van CDA en VVD op dit onderwerp uit de brand moeten helpen? Tweederde van de GroenLinks-achterban gruwt van dat idee.

Negen maanden later is Peters met zwangerschapsverlof, Halsema is vertrokken. Ze hebben de nieuwe leidster Jolande Sap met een lastige erfenis opgezadeld. Veel wijst erop dat de GroenLinks-fractie 'nee' gaat stemmen. Dat plaatst GroenLinks in een ongemakkelijke positie. De rivalen - want electorale alternatieven - SP en PvdA waren al veel langer tegen. Het zal eruit zien of GroenLinks (te) laat tot inzicht is gekomen. Bovendien had de partij het eigen progressieve, internationale profiel willen versterken. Met dit 'nee' bevindt GroenLinks zich in een kamp met SP, PVV en PvdA; 'de conservatieven', zou Halsema zeggen.

Geert Wilders, PVV
De PVV heeft het kabinetsvoornemen als 'een slecht plan' afgedaan. Wilders vindt het bovendien onhandig dat Rutte er zo kort voor de verkiezingen mee is gekomen, wetende dat een meerderheid onder de bevolking tegen is. Op dat sentiment mikt Wilders, om kiezers bij de VVD weg te halen.

Omdat het PVV, VVD en CDA er vooral om gaat samen een meerderheid in de Eerste Kamer te halen, is zo'n verschuiving voor hen niet eens ongunstig.

Zolang aan de rechterkant van het politieke spectrum de stemmen van voor- en tegenstanders van de missie maar naar een van de drie gaan.

Job Cohen, PvdA
Als GroenLinks 'tegen' stemt, zit Cohen steviger in de oppositiebankjes. Hij zag het immers al die
tijd al goed.

Gaat de politiemissie toch door, dan blijft de PvdA gehavend achter.
Het standpunt om niet opnieuw naar Afghanistan te gaan, betaalt zich vooralsnog in de peilingen niet uit, de partij staat op minus twaalf zetels. Het internationale profiel van de partij is gehavend.

De voornaamste hoop voor 2 maart zou zijn dat aanhangers van D66 en Groenlinks, uit ontevredenheid over de missie, toch naar de PvdA uitwijken.

Mark Rutte, VVD
Rutte kan bij nagenoeg alle buitenlandonderwerpen slechts rekenen op coalitiegenoot CDA. Vrijwel altijd zal steun van andere partijen nodig zijn. De missie naar Afghanistan is daarvoor de eerste echte test. Een 'nee' is omineus voor Rutte's buitenlandambities op de lange termijn.

Toch kan Rutte vooral veel winnen. Sleept hij de missie alsnog uit het vuur, dan is dat een grote prestatie. Voordeel van een 'nee' is dat ook in de VVD-achterban de missie niet populair is. Gaat ze niet door, dan is daarmee een potentiële steen des aanstoots voor de VVD-kiezers ruim voor de Statenverkiezingen uit de weg geruimd.

Maxime Verhagen, CDA
De de facto-leider van het CDA zette in september 2009 als minister van Buitenlandse Zaken de 'kwestie-Uruzgan' op scherp door toch te proberen een langer verblijf door te drukken.

Met grote gevolgen: het kabinet viel, het CDA verloor bij de gemeenteraadsverkiezingen anderhalve week later, een vleugellamme Balkenende boekte een historisch verlies bij de Kamerverkiezingen op 9 juni en het CDA spleet zowat door de samenwerking met de PVV.

Onder Verhagen schommelt het CDA steevast rond een zetel of zeventien.

Een zeer zwaar offer en helemáál als er uiteindelijk geen missie naar Afghanistan komt. Want daar was het Verhagen toch uiteindelijk allemaal om begonnen.

André Rouvoet, ChristenUnie
De ChristenUnie was in het vorige kabinet voor een veel vergaander missie dan nu voorligt. Toch ventileerde CU-leider André Rouvoet enkele weken geleden bedenkingen.

Voor Rouvoet is het delicaat manoeuvreren. Net als D66 zoekt hij zijn plek in het midden. Als hij tegen de missie stemt, zit hij opeens in de linkse hoek en laat hij de middenpositie aan Pechtold.

Alexander Pechtold, D66
D66 lijkt 'voor' te zijn. Pechtold is bezig zijn partij weg te houden uit het linkse kamp. Hij ziet D66 als middenpartij, zelfs als het 'nieuwe' midden nu het CDA naar rechts is opgeschoven. Hij wil een machtspartij zijn met een open blik naar het buitenland. Daar past deze missie in.

Emile Roemer, SP
De SP was altijd al tegen een nieuwe missie. Roemer: 'Ik weet nog veel andere landen waar het slecht gaat met vrouwenrechten en de democratie, maar daar vallen we toch ook niet binnen?' Electoraal heeft de SP alleen baat bij een 'voor' van GroenLinks - linkse kiezers die 'tegen' zijn hebben dan de PvdA en SP als alternatief.

Geert Wilders © anpBeeld anp
Job Cohen © anpBeeld anp
Mark Rutte © anpBeeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden