Analyse

Het kruitvat Noord-Ierland komt weer tot een uitbarsting, de bloedige burgeroorlog is voor jongeren geschiedenis

De rellen in Belfast doen herinneren aan een bloedig verleden. Als een verrassing komen de onlusten van afgelopen week niet. Het rommelt al maanden in de pro-Britse gemeenschap, maar de lockdown zorgde ervoor dat straatgeweld aanvankelijk uitbleef.

Een brandende dubbeldeksbus in Belfast. Voor de zesde achtereenvolgende nacht waren er rellen in de Noord-Ierse stad. Beeld REUTERS
Een brandende dubbeldeksbus in Belfast. Voor de zesde achtereenvolgende nacht waren er rellen in de Noord-Ierse stad.Beeld REUTERS

Bakstenen en molotovcocktails vlogen woensdagavond over de vredesmuur in het noordwesten van de Noord-Ierse hoofdstad Belfast. Aanvankelijk kwamen ze vanuit de kant waar de pro-Britse unionisten wonen, maar later werd het vuur beantwoord door de pro-Ierse nationalisten. In de nabijgelegen Shankill Road brandde een dubbeldeksbus uit, na te zijn gekaapt en in de fik gezet door unionistische jongeren. Het geweld riep herinneringen op aan The Troubles, de onlusten die Noord-Ierland drie decennia lang hebben geplaagd.

Het was de zesde achtereenvolgende nacht waarin het mis ging. Op Goede Vrijdag begon de unionistische opstand in het zuiden van Belfast, dat niet bekendstaat als brandhaard. Daarna sloeg het over naar andere steden, waaronder Ballymena, Newtonabbey en Carrickfergus. En Derry uiteraard, de stad waar hoge muren en hekken getuigen van een bloedig verleden. Het aantal gewonde agenten staat op 55, het aantal arrestaties op twee. De minister van Noord-Ierse zaken Brandon Lewis is donderdag snel naar Belfast gevlogen.

Dreigende taal

Als een verrassing komt de onrust niet. Een paar maanden geleden had een hoge politiefunctionaris in Belfast al laten weten dat het rommelt binnen de pro-Britse gemeenschap, maar dat de lockdown ervoor zorgt dat het niet heeft geleid tot straatgeweld. De onvrede bleef toen beperkt tot dreigende taal richting douaniers die op muren was geschreven in Larne en Belfast. Dat had betrekking op de controles op goederen die vanuit Groot-Brittannië naar Noord-Ierland komen, nodig sinds er door Brexit een zeegrens is.

Maar de directe aanleiding voor de rellen heeft met iets anders te maken. Afgelopen zomer vond in West-Belfast de uitvaart plaats van IRA-kopstuk Bobby Storey. Daarbij werden coronavoorschriften geschonden, onder meer door Sinn Fein-leider en vice-premier Michelle ‘O Neill. Laatstgenoemde gaf later toe het coronabeleid te hebben ondermijnd. Kort voor de Paasdagen besloot justitie om niet tot vervolging over te gaan. Voor unionisten was dat een nieuw bewijs dat de nationalisten door de autoriteiten worden voorgetrokken.

Gevoeligheden

Ogenschijnlijk kleine zaken liggen gevoelig in het Noord-Ierse kruitvat. Zo waren er eind 2012 hevige protesten toen de Britse vlag van het stadhuis verdween. Dat premier Arlene Foster (DUP) en de genoemde O’Neill elkaar niet vertrouwen, maakt het er niet beter op. Typerend was de reactie van Foster na de busbrand. ‘Dit is geen protest. Dit is vandalisme en poging tot moord. (...) De rellen brengen Noord-Ierland tot schaamte en dienen er slechts toe om de focus weg te nemen van de echte overtreders van de regels binnen Sinn Fein.’

Wat meespeelt is het gevoel door Londen en Brussel te zijn opgeofferd voor een Brexit-akkoord, gekoppeld aan het vooruitzicht van een mogelijke Ierse hereniging in de onzekere toekomst. Na het Brexit-referendum zou de toenmalige stafchef van de Europese Commissie, Martin Selmayr, hebben gezegd dat Noord-Ierland de prijs is die de Britten voor Brexit moeten betalen. De rellen zijn een signaal van onvrede, een signaal dat er lang over doet om Londen te bereiken. Noord-Ierland is een soort buitenland voor Engelse politici.

Geboren na de burgeroorlog

Uiterst verontrustend is dat veel van de molotovcocktail-werpers na de Goede Vrijdag-akkoorden van 1998 zijn geboren en de burgeroorlog van weleer alleen kennen van verhalen of oude televisiebeelden. En van de straten waar het verleden dichterbij voelt dan de toekomst. Gezien de grote hoeveelheid benzinebommen dat werd gebruikt, vermoedt de politie dat er sprake was van een goede voorbereiding. Mocht blijken dat paramilitaire groepen op de achtergrond betrokken waren, dan zou dat bijzonder slecht nieuws zijn.

In Londen dringen Brexiteers, waarvan sommige hardliners de EU van ‘kolonialisme’ hebben beticht, er bij premier Boris Johnson op aan om grenscontroles te verzachten of zelfs helemaal te stoppen, dit om de onvrede binnen unionistische kringen weg te nemen. Zo’n eenzijdige beslissing zal leiden tot een confrontatie met Brussel, in de vorm van een handelsconflict en mogelijk toch een No Deal. Het Brexit-akkoord is immers nog niet goedgekeurd door de parlementen van de meeste lidstaten.

Voor menig tegenstander van Brexit is het beeld van een brandende rode dubbeldekker op de straten van Noord-Ierland een toonbeeld van ironie, van zwarte ironie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden