Het Kremlin raakt Navalny in zijn achilleshiel

Met de veroordeling van Aleksej Navalny's broer tot 3,5 jaar strafkamp, is weer eens aangetoond dat eerlijke rechtsspraak niet bestaat in Rusland. 'Het is een sluwe, slimme zet van het Kremlin', zegt Volkskrant-correspondent Olaf Koens vanuit Moskou. 'Ze gebruiken een ongevaarlijke broer als drukmiddel tegen de belangrijkste oppositieleider.'

Aleksej Navalny (L) legt zijn hand op de schouder van zijn broer Oleg. Beeld epa

Tot vandaag had Koens Aleksej Navalny nooit emotioneel gezien. 'Hij is altijd koel en zakelijk, maar na de uitspraak was duidelijk te zien dat hij geraakt is door de veroordeling van zijn broer', zegt Koens vanuit een café naast de rechtbank. Om hem heen heerst verslagenheid onder journalisten en medestanders van Navalny. 'Hier juicht helemaal niemand omdat Navalny niet de cel in hoeft en alleen een voorwaardelijke straf heeft gekregen.'

Dat de opsluiting van zijn broer een aanslag is op Navalny's achilleshiel, bleek uit zijn reactie direct na de uitspraak: 'Dit is de meest walgelijke en verachtelijke uitspraak die mogelijk is'. Hij vroeg de vrouwelijke rechter of ze zich niet schaamde voor haar besluit. Een besluit dat in feite niet haar besluit is. 'Over het algemeen worden dergelijke politieke processen vooraf duidelijk afgestemd met het Kremlin', zegt Koens. 'Al is dat moeilijk te bewijzen.'

Het feit dat ze zijn veroordeeld terwijl de aanklacht van cosmeticaconcern Yves Rocher tegen de broers al was ingetrokken, wijst op een doorgestoken kaart. De Navalny broers werden ervan beschuldigd dat zij in de jaren 2008 tot en met 2012 omgerekend 440 duizend euro hebben verduisterd van twee ondernemingen, waaronder het Franse Yves Rocher. Zelf spreken de broers die beschuldiging tegen.

Vervroegde uitspraak

Gisteren werd de uitspraak van de rechter plots vervroegd naar vandaag. Voor de oorspronkelijke datum, 15 januari, stonden grote protesten gepland. Met het naar voren halen van de zaak hoopte het Kremlin mogelijk de ergste kou uit de lucht te halen. 'Veel buitenlandse journalisten zijn vertrokken en Russen maken zich op voor de feestdagen', zegt Koens. 'Ze mikken erop dat bij veel mensen blijft hangen dat een belangrijke vijand van Poetin juist niet de cel in hoeft.'

Om te voorkomen dat 'de gijzeling' van Navalny's broer, zoals veel tegenstanders van Poetin het noemen, onopgemerkt voorbij gaat, roept Navalny op om vooral de straat op te gaan. Ook Pussy Riot deed vandaag een oproep. Die protesten lijken er bij -16 graden Celsius te gaan komen. Voor vanavond staan demonstraties gepland bij het Kremlin waarvoor al duizenden mensen zich op Facebook hebben aangemeld. 'Het is afwachten wat daar gaat gebeuren', zegt Koens. 'Het zou het eerste grote politieke proces zijn sinds Poetin in 2012 aan de macht kwam.'

Bij die anti-Poetin betogingen was Navalny de drijvende kracht. Daarmee ontpopte de advocaat zich als de belangrijkste oppositieleider waarmee jongeren zich kunnen vereenzelvigen. Anders dan bijvoorbeeld de exorbitant rijke Michael Chodorkovski, is Navalny volgens Koens een 'gewone kerel' die in een appartementje woont in Moskou. Via zijn blog en Twitter bereikt hij miljoenen mensen met zijn eigen onderzoeken naar corruptie. Ook vandaag bleef hij zijn ruim 850 duizend volgers bestoken met berichten over zijn proces.

Aleksej Navalny Beeld reuters

Timing is niet nieuw

Navalny mag dag dan een ander type oppositieleider zijn dan Chodorkovski, de oligarch kreeg in het verleden een vergelijkbare behandeling van de rechtbank en het Kremlin. In 2010 werd zijn proces ook vervroegd naar 30 december. Hij werd toen wel veroordeeld tot een celstraf, maar vorig jaar december plotseling eerder vrijgelaten in de aanloop naar de Olympische Spelen van Sotsji.

Chodorkovski vertrok direct naar het buitenland. Voor Navalny is dat niet mogelijk. Hij heeft huisarrest vanwege andere lopende strafzaken, waarvoor hij alsnog achter de tralies kan belanden. Het valt allemaal in het niet bij het belangrijkste pressiemiddel waardoor hij nu aan handen en voeten is gebonden: zijn broer die in een strafkamp belandt.

Tegen de rechter sprak hij zijn woede uit over wat velen zien als Sovjet-praktijken: 'De regering probeert niet alleen haar politieke opponenten op te sluiten - dat wisten wel al, we zijn eraan gewend - maar deze keer vernietigen en martelen ze ook de familie van de oppositie'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.