Het korte leven van Virgil Schot

Begin maart wordt de 18-jarige Virgil Schot op straat doodgeschoten. Hij is het zoveelste slachtoffer van geweld in Zeeburg, het Amsterdamse stadsdeel waar ook kinderen niet aan criminaliteit ontkomen....

OP de avond waarop de nabestaanden van de vermoorde Amsterdammer Virgil Schot op het stadsdeelkantoor hun beklag doen over de criminaliteit in de buurt, krijgt even verderop de uitbater van een hasjcafé een mes in z'n hals. Zwaargewond wordt de man naar het ziekenhuis gebracht. Enkele dagen eerder overlijdt een 89-jarige alleenstaande uit de buurt aan de gevolgen van een gewelddadige beroving. De verdachte is een vrouw van 28 jaar.

Dezelfde dag, het is woensdag 12 maart, wordt in een nabijlegen trekvaart het stoffelijk overschot gevonden van een buurtbewoner, die sinds begin februari werd vermist. Het slachtoffer blijkt door vuurwapengeweld om het leven gekomen. Een 33-jarige verdachte wordt aangehouden. De daders die in februari in dezelfde straat een 60-jarige bolletjesslikker uit Suriname opensneden, zijn nog steeds spoorloos.

Met de arrestatie van een 19-jarige verdachte hoopt de politie wel een ander misdrijf uit februari te hebben opgelost: het doodsteken midden op straat van een 39-jarige man. Maar hoe in een kinderdagverblijfin de buurt harddrugs terecht konden komen, is nog steeds een raadsel. Een van de baby's had een bolletje heroïne in de mond. De crèche blijft tot nader order gesloten.

Het Amsterdamse stadsdeel, ter grootte van een kleine provinciestad, heet Zeeburg, gelegen aan de oostzijde van de hoofdstad. Zeeburg, met als kern de Indische buurt, telt een kleine 40 duizend inwoners, onder wie 4600 Surinamers, circa 500 Antillianen, 3150 Turken, 5200 Marokkanen en 4400 mensen uit 'niet-geïndustrialiseerde landen'. Met 17 duizend vormen blanke Nederlanders de grootste bevolkingsgroep.

Een inwoner van de Javastraat typeert zijn stadsdeel als volgt: 'Het is hier steeds meer een grote verzamelbak van junks, dealers, hoeren en andere types die zich asociaal gedragen. Of dat nu gaat om fout parkeren, claxonneren, afval op straat gooien, volume van de autoradio op twintig, drugs verhandelen, lekker tegen de gevels pissen, nee, het gaat heerlijk hier in de buurt.'

Wie er zich in de deelraad over beklaagt, wordt door linkse raadsleden al snel in de extreem rechtse hoek geplaatst. Vorig jaar september waagt een CDA-raadslid zich aan enkele schriftelijke vragen over groeiende overlast (zakkenrollen, autodiefstal, prostitutie) door illegale Bulgaren. Een raadslid van GroenLinks haalt uit: 'Nee, dit verhaal komt niet uit een oud dagboek van Hans Janmaat. Dit is van de hand van de heer Harm-Jan van Schaik van het CDA Zeeburg! (. . .) Wat mij ontzettend irriteert aan Van Schaik is dat hij verder geen aandacht heeft voor de sociale problemen van de Bulgaarse families.'

Overigens: als ook andere wijken van de hoofdstad te maken krijgen met de Bulgaren en in het centrum vooral toeristen het slachtoffer zijn, grijpt Amsterdam twee maanden later alsnog in. Honderden illegale Bulgaren worden het land uitgezet, sociale problemen of niet.

'Hier word je niet geboren om te leven, maar om te overleven', zegt Jamy Schot, geboren en getogen in de Indische buurt. Volgende week wordt de Surinaamse 22, zeven dagen later zou haar neefje Virgil 19 jaar zijn geworden. Wat Jamy en Eunice, de 24-jarige zuster van Virgil, tot nu toe wel is gelukt, lukte Virgil niet.

Op zondagavond 9 maart wordt hij in de Molukkenstraat rond half tien neergeschoten. Volgens een Turks echtpaar door twee jongemannen, die er na de aanslag in alle rust vandoor gaan. Het echtpaar ziet ook een derde man weglopen, de andere kant op.

Een van de getuigen, nog steeds niet gehoord door de politie, die meent al over voldoende getuigenverklaringen te beschikken: 'Ik hoorde buiten verschillende knallen. Vuurwerk, dacht ik nog, dat hoor je hier wel vaker, hoewel ik nu niet meer zo zeker ben of dat altijd vuurwerk is. Ik kijk uit het raam en zie iets merkwaardigs. Terwijl die drie jongens rustig weglopen, eentje doet eerst nog zijn jas uit, staat er vlakbij een busje met een paar mannen. Die lui gooien vanuit hun auto gewoon allerlei vuilnis op straat. Terwijl dus onder hun ogen iemand wordt neergeschoten.'

De getuige vertelt haar verhaal afgelopen woensdag op het stadsdeelkantoor. In aanwezigheid van de politie, buurtbewoners en de nabestaanden van Virgil Schot: een trotse stoet van vijf Surinaamse vrouwen in witte rouw. Zij dragen witte hoofddoeken en een wit T-shirt waarop een foto van Virgil. Achterop de tekst: One Live, one Love, one God. Poepie. 'Poepie' was de koosnaam voor Virgil. De buurt noemt hem thans 'de kleine Pim Fortuyn van Zeeburg', omdat de vermoorde zo geliefd en onschuldig zou zijn. Honderden Zeeburgers eren hem daags na de moord met een stille tocht.

Een uitnodiging voor de bijeenkomst op zijn kantoor heeft deelraadvoorzitter Tjeerd Herrema (PvdA), de burgemeester van Zeeburg, tevens naar de lokale pers gestuurd. Kennelijk per abuis, want de pers wordt door hem de zaal uitgezet 'uit respect voor de familie'. Eerste slachtoffer: een door de familie Schot in vertrouwen genomen freelance journalist. Als Herrema na een uur ontdekt dat de Volkskrant alsmede de door Zeeburg gesubsidieerde buurtkrant Tong Tong zich niets van zijn bevel heeft aangetrokken, wordt hij kwaad. 'Schaamteloos en onrechtmatig', roept hij.

Tong Tong komt de actie bekend voor. Eind april 2001 was een openbare bijeenkomst met burgemeester Job Cohen ook verboden voor de media, op last van de PvdA. Na enige schermutselingen wist de buurtkrant toch binnen te komen. Buurtbewoners spuwden hun gal over het veiligheids- en drugsbeleid in Zeeburg.

Thuis bij haar tante Lilian (52), in de Insulindeweg, vertelt Jamy Schot later in de week een deel van de familiegeschiedenis. Opdat duidelijk wordt wat zij bedoelt met overleven in Zeeburg. Aanwezig is oma Edme (60), tevens moeder van Virgil, haar nichtje Maya (23), Virgils zusje Eunice (24) en enkele andere vrouwelijke familieleden. Als reactie op de dood van haar zoon is Edme weer tabak gaan pruimen en rookt tante Lilian sigaren.

Virgil was wat men noemt een moeilijk opvoedbare knaap, maar 'beslist geen rotzak'. Strafregels schrijven - honderdmaal: 'ik mag niet zo brutaal zijn en moet lief zijn tegen iedereen in de klas' - hielp niet. Het leek wel, herinnert zich moeder Edme, alsof het leven van Virgil toen al helemaal werd uitgestippeld door zijn school en kinderbescherming. 'Hij werd behandeld als een zwarte Surinamer, die toch wel crimineel zou worden. Echt deskundige hulp was er niet.'

Op z'n twaalfde komt Virgil in aanraking met justitie wegens diefstal van een mobiele telefoon. Volgens Edme hadden oudere jongens het toestelletje gestolen en het haar zoon in de hand gedrukt. Hét probleem in Zeeburg, meerdere buurtbewoners bevestigen het: kleine kinderen uit handen houden van de oudere jeugd is vrijwel onmogelijk. Op straat tel je pas mee als je meedoet.

Een blanke Nederlandse moeder: 'Ik heb een zoon van 9 en ben als de dood dat hij met drugs in aanraking komt. In ons trapportaal handelen Marokkanen in drugs. Toen ik er iets van zei, antwoordde zo'n dealer: oud wijf, sodemieter op of ik schiet je door je kankerkop.'

Hoe het ook zij, Virgil belandt in de jeugdgevangenis, waar hij zit opgesloten met een kereltje van 14, veroordeeld wegens meervoudige verkrachting, en met een andere tiener die z'n vader met een mes heeft bewerkt. Jamy: 'Wat je daar aan ellende leert, kun je op straat niet leren. Wie in die jeugdgevangenis zit, raakt voor de rest van z'n leven beschadigd.'

Virgil krijgt meer veroordelingen aan z'n broek. In 2002 zit hij negen maanden vast in Arnhem, wegens een gewapende roofoverval op een juwelier. Tot een veroordeling komt het niet.

De familie Schot is er nog steeds van overtuigd: Virgil was onschuldig. En dat hij volgens de politie zelf een pistool bij zich heeft als hij op 9 maart wordt neergeschoten, wil er ook niet in. 'Misschien heeft iemand dat wapen bij hem neergelegd', suggereert Jamy. Dat Virgil volgens de politie in drugs handelde, gelooft de familie evenmin. Jamy: 'Wat is dealen? Waar praten we precies over? Wij weten het nog steeds niet.'

Jamy kent als geen ander de wetten van de jungle in Zeeburg, waar het leven volgens haar zo cruel is. Neem haar moeder Shirley, zuster van oma Edne, en in de Indische buurt bekend als 'die junk'. Shirley (45) gebruikt medicijnen tegen haar zware depressies en rookt cocaïne. Geen wonder. Haar enige zoontje verdronk in de Kennemerduinen tijdens een tochtje naar zee. Enkele maanden eerder was haar man, een blanke Nederlander, vermoord. Jamy, toen 15 jaar oud: 'Ze vonden mijn vader opgehangen aan een lantaarnpaal op de Wallen.'

Jamy is dan allang uit huis geplaatst. Vier jaar is ze, als ze eerst bij een tante gaat wonen, later bij pleeggezinnen en uiteindelijk in een opvanghuis voor prostituees en verslaafden.

Het mag een wonder heten dat Jamy zelf ('ik ben gewoon veel te koppig om er aan toe te geven') niet in de criminaliteit belandt, al is zij - ze geeft het volmondig toe en vertelt het nauwgezet - driemaal met justitie in aanraking geweest wegens geweldpleging. Jamy is 16 als ze een voorwaardelijke gevangenisstraf krijgt van twee jaar. Met een paar andere meiden had ze een jongen in elkaar geslagen.

De carrière van Eunice, zus van Virgil, is ook een wonder. Nog nooit in slechte zin opgevallen en tevreden met haar baan als leerkracht op een basisschool in Zeeburg. Het ligt dus ook een beetje aan jezelf, onderschrijven de dames in koor. Een oplossing voor het geweld in Zeeburg hebben ze niet. Jamy, middelbare school, directiesecretaresse, thans thuis met baby Gianno, weet wel dat de enorme tolerantie waarmee politie en politiek de wijk nog steeds tegemoet treedt, averechts werkt. 'Toen ik klein was, hingen we tot 's morgens vijf uur op straat. Als de politie kwam, scholden we die in het Surinaams weg. Misschien had er toen al veel strenger moeten worden opgetreden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden