Het kompas van de windvaan

Verdiend voor Wouter Bos dat hij na de politieke dood nieuw leven heeft gevonden bij KPMG. Er stond in het vraaggesprek vorige week wel een onrustbarende passage. Waarom hoefde hij voor zijn nieuwe baan niet gescreend te worden op gevoelige kennis van het ministerschap van Financiën? Omdat, zo zei Bos, hij als minister de details van bijvoorbeeld bankovernames niet kende. Daar had hij zijn medewerkers voor.

Martin Sommer

Hm. Zo ken ik Wouter Bos niet, die wist altijd alles. Belangrijker is dat zo'n opmerking te denken geeft over de manier waarop politici beslissen over zeer ingewikkelde zaken als de aanschaf van een bank. Wie is de baas, de minister of zijn ambtenaren? We kennen de kwestie van de oude BBC-serie Yes, Minister.


Hoe ingewikkelder, hoe groter het politieke risico van meehuilen met de wolven. Voorbeelden te over. Deze week bleek uit de autobiografie van George W. Bush dat hij geen flauw benul had van de financiële constructies die leidden tot de economische crisis. En dus ook niet wist wat er moest gebeuren. Begrijpelijk, maar ook verontrustend. Nog zorgelijker wordt het als er bewust de andere kant wordt opgekeken.


Onlangs vertelde oud-directeur van De Nederlandsche Bank Szász hoe hij ooit in de Trêveszaal de komst van de euro kwam uitleggen. Toenmalig premier Lubbers vroeg - opzettelijk niet in de richting kijkend van zijn minister van Financiën Kok - of men de gevolgen wel overzag. Szász had de stellige indruk dat men daar maar liever niet te veel over nadacht.


Gebrek aan kennis maakt modegevoelig, aangezien het aan tegenargumenten ontbreekt. Voeg daarbij de ideologische bloedarmoede - de God van de christen-democraten is dood, de rode veren verdwenen - en wat resteert is het politieke kompas van de windvaan. Tien jaar geleden was Tony Blair op links de bink - greed is good - tegenwoordig kun je beter niet met hem worden gezien.


Nu hebben wij premier Rutte die achttien miljard wil bezuinigen. Retorisch was het in de regeringsverklaring prima in orde. De staatsschuld beloopt 400 miljard, dat is 24.000 euro per Nederlander, en er komt per dag 100 miljoen bij. De broekriem moet aangehaald. Ik ben meteen overstag, maar dat zegt niets. Ik ben van huis uit historicus en heb geen weet van centen.


Van groter belang is: wij hebben nu een regering onder leiding van twee historici (Rutte en Verhagen). De Kamer wordt aangevoerd door een jurist, een onderwijzer, iemand met deelcertificaten, een criminologe en een kunsthistoricus. Allemaal eerzame en intelligente mensen, daar niet van. En geen misverstand, wij hebben lekenbestuur en dat moet vooral zo blijven. Anders krijgen we de dictatuur van de experts en dat betekent altijd: there is no alternative.


Maar ook in de huidige constellatie kunnen die historici en juristen nooit op tegen de directeuren van het CPB en het ministerie van Financiën, met hun 'houdbaarheidstekort', dat voor buitenstaanders onweerlegbaar is en ook niet wordt weerlegd - zelfs de SP wil tien miljard bezuinigen. De enige dwarsligger die ik ken, is Harry Verbon, de CDA-hoogleraar die ook geen pensioenprobleem ziet (samen met Marcel van Dam). En die in deze krant schreef: het geld is nu zo goedkoop, laten we gewoon lenen en later, als de boel weer aantrekt, terugbetalen. Ik kan u niet vertellen waarom het geen goed idee is.


Paul Krugman, columnist van de Herald Tribune, had het een paar weken geleden over fashion victims. Hij doelde op de Britse regering. Iedereen doet wat iedereen doet. Heel veel bezuinigen. 'De plotselinge consensus onder zeer serieuze mensen dat iedereen nú zijn budget in evenwicht moet brengen, was niet gefundeerd op enige zorgvuldige analyse.' Krugman wees op de kordaatheid die de Britse regering wil uitstralen. Ook dat zie je terug bij Rutte. Waarop is die politieke branie eigenlijk gebaseerd?


Minder staat, dat wil Rutte. Geen geluksmachine. Dat klinkt goed. Maar het kan geen kwaad hier te herinneren aan juist de Nederlandse zijwindgevoeligheid. De historicus James Kennedy heeft er uitvoerig over geschreven. Een klein land, afhankelijk van de luim van de groten, heeft een drang om zich aan te passen. Altijd is er de angst om Jutland te worden. Voeg daarbij de vaderlandse neiging tot politieke koekoek één zang.


Dat leidt mathematisch tot modieuze politiek. Vroeger ging het over radicaal democratiseren of tolerantie tegenover drugs. Later over onderwijshervormingen, allerarmsten of publiek-private samenwerking (verrassend weer terug in het regeerakkoord). Nu gaat het om krachtig bezuinigen. Met de nadruk op krachtig. Bij elkaar is er vooral reden om te pleiten voor behoedzaamheid. En voor eigenwijze tegenspraak.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden