Weblog

'Het kind is niet dood': over Ingrid Jonker op De beste boeken van Afrika

Woensdag 8 november 20.00 uur Bijlmer Parktheater: De beste boeken van Afrika. Hoofdstuk 5: sterke vrouwen. Met Yasmine Allas, Ama van Dantzig, Kiza Magendane, Wim Bossema. Over: Ingrid Jonker - Chimamanda Ngozi Adichie - Tsitsi Dangarembga - Yvonne Adhiambo Owuor!

Ingrid JonkerBeeld nb

Nelson Mandela las tijdens zijn eerste presidentiële rede in het eerste met algemeen kiesrecht gekozen Zuid-Afrikaanse parlement op 24 mei 1994 een gedicht voor.

Het kind is niet dood
Het kind heft zijn vuisten naar zijn moeder
Die Afrika schreeuwt [..]
Het kind is niet dood
noch bij Langa
noch bij Nyanga
noch bij Orlando
noch bij Sharpeville
noch bij het politiebureau van Philippi
waar het ligt met een kogel door zijn kop [..]
het kind is aanwezig bij alle vergaderingen en wettenmakerij
het kind gluurt door de vensters van huizen en in de harten van moeders
het kind dat alleen maar wilde spelen in de zon van Nyanga is overal
het kind dat een man is geworden trekt door heel Afrika
het kind dat een reus is geworden reist door de hele wereld
Zonder pas

Dit gedicht is van Ingrid Jonker. Ze schreef het na het bloedbad van Sharpeville in 1960, toen de apartheidspolitie het vuur opende op burgers die betoogden tegen de verplichting om met rassenpasjes rond te lopen.

Mandela koos een gedicht van een witte, Afrikaner schrijfster omdat hij wilde laten zien dat iedereen zijn eigen achtergrond kon overstijgen en kan meedoen aan het opbouwen van een nieuw Zuid-Afrika en wereldburger kon worden.

Yasmine Allas heeft de gedichten van Ingrid Jonker gekozen voor de komende bijeenkomst van De beste boeken van Afrika. Ze leest nu de briefwisseling van Jonker en haar minnaar, de Zuid-Afrikaanse romanschrijver André Brink, uit het begin van de jaren zestig. Ingrid Jonker maakte in 1965 Een eind aan haar leven.

Yasmine Allas was in de ban van die brieven, zei ze bij de vorige bijeenkomst van De beste boeken van Afrika. Zo kwam het dat ze na de Mozambikaanse schrijver Mia Couto weer kwam aanzetten met een blanke Afrikaanse auteur. Ze vertelde zo vol overgave over het werk van Jonker dat het publiek het als favoriet voor 8 november koos.

Het is de passie van Jonker, de vurige en wanhopige liefde in een driehoeksverhouding, die Yasmine zo aanspreekt. We gaan de eerste helft van de avond helemaal besteden aan Ingrid Jonker, haar poëzie en haar leven.

Na de pauze gaan we het hebben over Chimamanda Ngozi Adichie, Tsitsi Dangarembga en Yvonne Adhiambo Owuor.

Americanah
Kiza Magendane kwam op de proppen met Americanah van Adichie, waarschijnlijk de meest gelezen en meest besproken auteur uit Afrika van de afgelopen tien jaar. Haar TED-lezing We should all be feminists werd een wereldhit, mede dankzij Beyoncé, die haar stem in een nummer en een clip opnam.

Voor veel jonge Afrikanen die nu in het Westen studeren, wonen en werken zijn haar boeken een feest van herkenning, zei Kiza. Ze speelt een belanrgijke rol in de discussie rond afropolitanisme, ook aangeroerd door bijvoorbeeld Taiye Selasi en Teju Cole (die Yasmine eerder al aanprees). Hij denkt dat Americanah (in het Nederlands vertaald als Amerikanah) ook veel migranten in Nederland zal aanspreken. Adichie verblijft wisselend in de Verenigde Staten en haar geboorteland Nigeria.

Chimamanda Ngozi Adichie.Beeld Lakin Ogunbanwo

Nervous conditions
Ik zelf zal zelf proberen Nervous Conditions van Tsitsi Dangarembga uit de vergetelheid te halen. In de jaren tachtig was dit een doorbraakroman, het opgroeien van een meisje in Afrika onder koloniale omstandigheden was niet eerder zo intiem beschreven.

Het speelt in de jaren zestig toen in Zimbabwe nog een apartheidsregime aan de macht was dat het land Rhodesië noemde. Ook de vriendschap tussen twee meisjes uit uiteenlopende milieus - het eenvoudige plattelandsleven en de opkomende zwarte middenklasse in de steden - zette de toon voor latere vrouwelijke auteurs, onder wie Adichie.

Maar het meest verraste Dangarembga misschien wel met haar psychologische inzicht in het personages: hoe de onderdrukking en discriminatie van vrouwen en hun verzet daartegen ook psychische problemen, zenuwinzinkingen en anorexia met zich meebrengen.

De roman kwam in 1993 in Nederlands vertaling uit als Op gespannen voet bij In de Knipscheer. Doris Lessing, opgegroeid in Zimbabwe, prees het zo aan: 'Nervous Conditions is dé door een vrouw geschreven roman waarop we hebben gewacht. Een heel goed boek waarvan ik zeker ben dat het een klassieker wordt.'

Lessing, vooral beroemd geworden als een Britse feministische schrijfster, brak zelf ooit door met een schitterende roman over de gekmakende positie van blanke vrouwen in de koloniale tijd als onderdrukte en onderdrukker:The Grass is Singing.

Dangarembga kwam pas in 2006 met een tweede roman, een vervolg op Nervous Conditions met dezelfde hoofdpersoon: The Book of Not. In de tussentijd studeeerde ze in Duitsland voor scriptschrijver en regisseur voor films en televisie. Ze maakte een paar films in Duitsland en daarna in Zimbabwe, waar ze jarenlang een filmfestival organiseerde. Een deel drie van haar 'Tambudzai-romans' staat te verschijnen in 2018. https://brickmag.com/an-interview-with-tsitsi-dangarembga/

Tsitsi Dangarembga.Beeld nb

Dust
Ama van Dantzig koos de verontrustende roman Dust uit 2015 van de Keniaanse schrijfster Yvonne Adhiambo Owuor. Een hoogst actuele keuze, gezien de verwikkelingen rondom de Keniaanse verkiezingen momenteel.

Dust heeft als achtergrond de gewelddadige verlopen campagne, verkiezingen en nasleep in 2007. Het begint met een van de schrijnendste sterfscènes uit de wereldliteratuur: de hoofdpersoon wordt achtervolgd door een bende tegenstanders, pagina's lang, tot hij bezwijkt.

Haar schrijfstijl werd vergeleken met die van William Faulkner en met die van Ngugi wa Thiongo, de grote Keniaanse nestor in de Afrikaanse letterkunde. Herinneringen en de geschiedenis dringen steeds weer door de waan van de dag: het Britse kolonialisme, de rivaliteit tussen de twee grootste volkeren in Kenia, de Kikuyu en de Luo, de bloedige vrijheidstrijd van de Mau Mau en Dedan Kimathi, de verloedering van de onafhankelijkheid tot een onderdrukkend systeem.

Maar dat is allemaal achtergrond; Ama zal vertellen wat dit debuut tot een literair meesterwerk maakt.

Yvonne Adhiambo Owuor.Beeld nb
Beeld wb
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden