REPORTAGE

Het kind betaalt de rekening van de nieuwe jeugdzorg

Sinds gemeenten zelf verantwoordelijk zijn voor de jeugdzorg is de bureaucratie toegenomen. Zorginstellingen moeten extra boekhouders in dienst nemen, de zorg wordt er niet beter door.

Het kantoor van jeugdzorginstelling Karakter in Ede, waar extra personeel werkt sinds de gemeenten verantwoordelijk zijn voor de zorgtaak. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Voordat Karakter begint met de behandeling, gaan nu eerst de administrateurs aan de slag bij deze specialistische instelling voor geestelijke gezondheidszorg voor jongeren. Neem bijvoorbeeld dit bleke 15-jarig meisje, dat al weken niet naar school gaat en haar kamer nauwelijks uitkomt. De huisarts heeft haar naar Karakter doorverwezen.

Zeven extra administrateurs

Uit welke gemeente komt deze patiënt, heeft deze gemeente genoeg zorg ingekocht? Bij Karakter houden ze nu wekelijks het overzicht bij van hoe het staat met de toegewezen budgetten van de gemeenten, afgezet tegen het aantal kinderen uit die gemeenten dat er wordt aangemeld voor hulp. Als het doorverwezen 15-jarige meisje buiten de boot dreigen te vallen door een te krap budget van haar gemeente, gaat een medewerker van Karakter naar die gemeente om te onderhandelen over een mogelijke uitbreiding van het budget. Voor alle extra rompslomp heeft Karakter zelfs zeven extra administrateurs aangetrokken.

Karakter behandelde vorig jaar 8.303 jongeren in de leeftijd tot 23 jaar, die bijvoorbeeld kampen met depressie en angst, autistisch zijn of licht verstandelijk beperkt. Deze jongeren zijn afkomstig uit ruim 200 gemeenten, voornamelijk uit Gelderland, Overijssel en Limburg.

Veel extra papierwerk jeugdzorg

Instellingen die gespecialiseerde hulp bieden aan kinderen met (zware) psychische problemen zijn gezamenlijk ongeveer 18 miljoen euro per jaar extra kwijt aan bureaucratie. De kosten zijn opgelopen sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor de jeugdzorg.

Wachtlijst

Tot 1 januari 2015 zou het 15-jarige meisje op een van de locaties van Karakter worden onderzocht en vervolgens worden behandeld. Maar sinds vorig jaar zijn de 393 gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Elke gemeente regelt deze zorg op haar manier. Kinderen met complexe problemen worden doorgestuurd naar specialistische jeugd-GGZ-instellingen als Karakter.

Van deze relatief dure zorg kopen gemeenten liever niet te veel in. Als een doorverwezen kind uit een gemeente komt die te krap zorg heeft ingekocht, zet Karakter het op een wachtlijst.

Staatssecretaris Martin van Rijn tijdens een wetsoverleg over Jeugdzorg, 3 november 2014. Beeld anp

Noodgedwongen

'Dit doen we noodgedwongen', zegt bestuurder Koos Lukkien van Karakter. 'Want als we meer kinderen uit die gemeente behandelen, lopen we het risico dat die gemeente ons na afloop niet voor die behandeling betaalt.'

Lukkien vindt het een zorgelijke ontwikkeling, dat het voor een kind met problemen uitmaakt waar het woont of het snel specialistische hulp krijgt of niet. Nog steeds zijn het de huisartsen die het vaakst kinderen doorverwijzen naar instellingen als Karakter. Die laten zich niet sturen door gemeentelijke budgetplafonds voor de jeugdzorg.

Extra werk

Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) zegt dat hij heldere afspraken heeft gemaakt met gemeenten en instellingen, zodat een kind dat echt hulp nodig heeft, niet op een wachtlijst komt. 'Als een kind per direct hulp nodig heeft, moet dat ook geregeld worden. De gemeente is gewoon wettelijk verplicht om de zorg, hulp of ondersteuning te regelen als een kind dat nodig heeft, en dus goed en voldoende in te kopen.'

Na de behandeling van een kind stuurt Karakter een rekening naar de gemeente. Elke gemeente heeft zijn eigen betalings- en verantwoordingssysteem, met eigen cijfercodes en eigen formulieren. Als er maar één fout wordt gemaakt, kan de instelling naar de betaling fluiten. Ook dit geeft veel extra werk.

Administratieve kosten

Veel gemeenten dralen bovendien met betalen. Ook daar moet een medewerker achter aan zitten. Karakter heeft becijferd dat de administratiekosten door het gedeal met zo veel gemeenten is gestegen met 1,2 miljoen euro. Geld dat ook aan zorg had kunnen worden besteed. Lukkien: 'We hebben zeven boekhouders extra in dienst en het kost ons veel extra tijd. Ik zou voor dat geld ook tweehonderd kinderen kunnen behandelen.'

Yulius, een organisatie voor geestelijke gezondheidszorg in de regio Zuid-Holland, heeft berekend dat de extra administratieve kosten uitkomen op 1 miljoen euro. Yulius-bestuurder Jan Menting legt uit hoe de financiële risico's voor de instellingen zijn gegroeid. 'Stel, een gemeente koopt voor 100 duizend euro zorg bij ons in. Als wij maar voor de helft zorg leveren, geven we 50 duizend euro terug. Maar als er meer kinderen uit die gemeente naar ons worden doorverwezen, en wij leveren voor 150 duizend euro zorg, krijgen we die extra 50 duizend euro van die gemeente niet uitbetaald.'

Wachten op verbetering

Het idee was dat gemeenten in samenwerkingsverbanden dergelijke specialistische bovenregionale zorg gezamenlijk zouden inkopen. Zodat ze het voor elkaar opvangen als in de ene gemeente dat jaar net wat meer jongeren worden doorverwezen dan voorspeld. Maar tot nog toe neigen gemeenten er juist meer naar om dingen zelf in de hand te houden, om hun eigen budget goed te bewaken. Anders dreigen overschrijdingen op hun begroting. Bovendien willen de gemeenteraden zicht houden op hoe hun eigen gemeente het doet.

'Het Rijk moet meer druk zetten als dit niet soepeler gaat, anders blijven we geld wegpompen', zegt Menting. Staatssecretaris Van Rijn (volksgezondheid) zegt dat hij in actie zal komen als het naar zijn mening te lang duurt voor het systeem verbetert. Een concrete deadline noemt hij niet.

Eigen omgeving

Het idee van de nieuwe Jeugdwet is dat kinderen beter af zijn als de gemeente de zorg dichter bij hen regelt in hun eigen omgeving. Vooraf al was voorzien dat het nieuwe stelsel niet gunstig zou uitpakken voor de zogeheten 'bovenregionale' specialistische jeugdzorginstellingen. Het belang van de gemeenten is juist zo min mogelijk 'dure' gespecialiseerde zorg in te kopen en zo veel mogelijk problemen binnen eigen gelederen op te lossen.

De Transitie Autoriteit Jeugd, die toezicht houdt op de hervorming van de jeugdzorg, waarschuwde in april dat het voortbestaan van deze gespecialiseerde jeugdzorg onder druk komt te staan, mede door de toegenomen administratieve lasten. Door de verslechterde financiële situatie van sommige instellingen worden banken ook terughoudender om kredieten te verstrekken.

De derde rapportage van de Transitiecommissie Stelselherziening Jeugd (TSJ) tijdens de overhandiging aan staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Martin van Rijn en staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven. De commissie, met als voorzitter Leonard Geluk, was ingesteld om de voortgang van de decentralisatie van alle jeugdhulp naar gemeenten te volgen. Beeld anp

Meer aandacht voor preventie

Bij instellingen als Yulius en Karakter zijn ze blij met de inhoudelijke hervormingen van de jeugdzorg, met meer aandacht voor preventie. Jeugdpsychiater Inge van der Heijden van Karakter vertelt dat al sinds 2011 jongeren steeds meer thuis worden behandeld. Het past in de trend van de huidige omvorming van de jeugdzorg om mensen met psychische problemen alleen op te laten nemen in een instelling als het niet anders kan. 'En dat gaat goed', zegt ze.

Een bosje lila rododendronbloemen staat op tafel van haar behandelkamer in het centrum van Karakter in Ede: gekregen van een van haar jonge patiënten. In het daar in het groen gelegen complex werkt zij op zowel de gesloten crisisafdeling, waar jongeren worden opgenomen die even niet meer te handhaven zijn door hun ernstige psychische problemen. Maar ook op de open afdeling, waar ze kinderen begeleidt die bijvoorbeeld angst hebben om naar school te gaan.

Van der Heijden ziet ook veranderingen die minder positief zijn, bijvoorbeeld de gegroeide wachtlijsten. Kreeg ze eerst jongeren als cliënt toegewezen die een half jaar niet naar school waren geweest, nu komen er jongeren bij haar die bijvoorbeeld al anderhalf jaar geen onderwijs meer volgen. 'Dan is de weg terug naar school een stuk lastiger.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden