Commentaar

Het kiesstelsel moet ter discussie worden gesteld

Afsplitsen ontmoedigen is symptoombestrijding. Het wordt tijd voor een nieuw debat over het kiesstelsel.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Veiligheid en Justitie tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer. Beeld anp

De verkiezingen van 2012 leverden het op zichzelf al forse aantal van elf fracties in de Tweede Kamer. Inmiddels zijn het er door afsplitsing zestien. Aangezien de kiezers doorgaans op een partij stemmen, in plaats van op een persoon, krijgen de gedroste Kamerleden al gauw het verwijt van zetelroof.

Op zijn beurt beroept de dissident zich dan op het kiesstelsel, dat aan politieke partijen geen boodschap heeft. Maar dat argument zal weinig indruk maken op de kiezer, tenzij deze op de betrokkene een voorkeurstem heeft uitgebracht.

Een meerderheid van de Kamer wil de afsplitsing van Kamerleden dan ook terecht tegengaan, maar schrikt er voor terug het kiesstelsel zelf ter discussie te stellen.

Begrijpelijk

Op het eerste gezicht is dat begrijpelijk. Een wijziging van het kiesstelsel is een kwestie van lange adem en onzekere uitkomst. De procedures om de grondwet te wijzigen zijn zo opgesteld, dat het heel gemakkelijk is een spaak in het wiel te steken, zoals de al decennia lang durende soap met de gekozen burgemeester leert. Temeer daar de grondwet ervan uit gaat dat Kamerleden individueel worden gekozen, over een eigen mandaat beschikken en zelf beslissen of ze al dan niet bij een groepering willen behoren.

Binnen dit constitutionele kader kunnen afsplitsingen op zijn best ontmoedigd worden door het beperken van de spreektijd, van fractie-ondersteuning en kantoorfaciliteiten. En zulke beperkingen kunnen in redelijkheid niet worden opgelegd aan zich afsplitsende Kamerleden die op eigen kracht de kiesdeler hebben gehaald (het aantal in 2012 uitgebrachte stemmen gedeeld door 150 = 62.828 stemmen).

Effectief tegengaan van versplintering vereist drastischer maatregelen, zoals het invoeren van een kiesdrempel. Een kiesdrempel van 5 procent zoals Duitsland heeft, zou in de Nederlandse situatie tot een interessante hergroepering leiden. Zo zouden ChristenUnie en SGP dan hun heil moeten zoeken bij het CDA. GroenLinks en de Partij voor de Dieren zouden worden aangespoord om met de PvdA in zee te gaan.

Bij een kiesdrempel van 10 procent, zoals die in Turkije geldt, zou het aantal fracties in Nederland waarschijnlijk niet boven de vijf uitkomen. Het verlies aan veelkleurigheid zou dan ruimschoots worden gecompenseerd door de winst aan regeerbaarheid door middel van stabiele coalities.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden