Het Kerstmannentekort

Er zijn puberale, jeugdige, middelbare en bejaarde beroepen en instituties...

Evelien Tonkens

Advocaten bijvoorbeeld zijn eeuwige pubers. Dat is hun taak. Ze zien één kant van de zaak en gaan daarvoor door het vuur. Of de tegenpartij ook een punt heeft, valt buiten hun blikveld. Het OM gedraagt zich meer als dertiger: kalmer maar evengoed uit op het eigen gelijk. De senioren in deze sector zijn de rechters. Tegenover de jeugdige blikvernauwing van advocaten verwachten we van rechters het bedaarde, bedaagde, genuanceerde oordeel. We verwachten dat ze ijdelheid en eenkennigheid overstegen hebben en alles rustig van alle mogelijke kanten bekijken.

Ook politiek en openbaar bestuur drijven op zo’n taakverdeling. Politici tonen de stijl van late twintigers: ambitieus, ijdel, druk bezig zichzelf in de kijker te spelen. Uit op applaus, vooral van de senior. Ministers zijn al wat bedaarder. Maar echt bedaard zijn burgemeesters. Die opereren het liefst achter de schermen, boven de partijen. Spreken publiekelijk niet vaak, maar altijd met gezag.

Die seniorenrol moeten we koesteren. Dat pleit tegen het kiezen van burgemeesters en rechters. Hun bedaagde onpartijdigheid is hun kracht. Bij directe verkiezingen daalt hun gemiddelde kalenderleeftijd meteen met tien jaar en hun leeftijdstijl met minstens twintig. Ook de vijftigers onder hen gaan zich dan als twintigers en dertigers gedragen.

Elke sector heeft een leeftijdsopbouw nodig. Een spreiding van pubers, jongeren, middelbaren en senioren.

Een groot probleem in onze samenleving is dat we zo’n evenwichtige leeftijdsspreiding niet langer koesteren. We overwaarderen de prestatiegerichte, concurrentielustige, ijdele kortetermijnoriëntatie van de jeugd. Ook instituties en functies waarvan voorheen bejaard en bedaard gedrag werd verwacht, worden nu opgezweept tot hijgerigheid. Of zwepen zichzelf op.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg is daar een pijnlijk voorbeeld van. Deze is onlangs aan het puberen geslagen. Voorheen was de IGZ een bedaarde institutie die het allemaal eens rustig bekeek en vergeleek. Op de eigen tijd, na de nodige inlichtingen te hebben ingewonnen en waarschuwingen te hebben uitgedeeld, kwam zij met een genuanceerd oordeel.

Maar nu niet meer. Afgelopen maand nagelde de IGZ tien ziekenhuizen aan de schandpaal omdat hun intensive care-afdelingen (IC’s) niet zouden voldoen aan de richtlijnen. Ze hadden tijdens kantooruren geen IC-specialist (intensivist), of konden niet garanderen dat er binnen vijf minuten een specialist aanwezig was. Ze moesten dus acuut dicht, oordeelde de IGZ. Hoe puberaal dit oordeel was, bleek toen twee van die ziekenhuizen bekend maakten al geen intensive care-afdeling meer te hebben. De andere acht voldeden binnen een paar uur later al aan de richtlijnen. Dankzij onze actie kwamen ze eindelijk in beweging, verklaarde de IGZ trots.

Onzin, zeiden de ziekenhuizen, In sommige van deze acht had de Inspectie de kwaliteit van de zorg op de IC nog zeer recent als goed beoordeeld. ‘Acute sluiting is alleen gerechtvaardigd als er voor de patiënten gevaarlijke situaties bestaan en mogelijkheden voor verbetering van de situatie ontbreken’, zei de woordvoerder van de algemene ziekenhuizen Wymenga in Zorgvisie van 19 decemb e r.

Wie hier gelijk had, is moeilijk te achterhalen. Belangrijker is dat je dit soort taferelen alleen krijgt als de Inspectie zich niet meer als senior gedraagt. Als, in de woorden van Wymenga, achter de actie van de inspectie geen zorgvuldig oordeel meer schuilgaat maar ‘po - litieke druk om flinke maatregelen te nemen’. Waarom niet wat kalmer? Waarom niet wat meer achter de schermen, met wat meer overleg? Waarom zo amechtig? Er zijn al genoeg amechtige partijen in de zorg. Als de Inspectie ook al in dat koor gaat meezingen, is er in deze sector bijna geen senior meer over.

Nu we Sinterklaas en de Kerstman weer een jaar moeten missen, wil ik hun maatschappelijke nut nog even onderstrepen. Want er zijn meer instituties die verpuberen. Universiteiten en media bijvoorbeeld. Meer gericht op snel scoren, waan van de dag en korte termijn. Deze verpubering van de publieke sector is een gevolg van het wantrouwen dat de sector ten deel is gevallen (en natuurlijk van marktwerking). Nu publieke organisaties geen vanzelfsprekend bestaansrecht meer hebben, moeten ze zich voortdurend bewijzen.

Puberale functies en afdelingen zijn onmisbaar, voor vernieuwing, een frisse blik en tomeloze energie. Maar als een hele organisatie of sector verpubert, wordt deze stomvervelend en doodvermoeiend. Ook na december hebben we Kerstmannen, Kerstvrouwen en Sinterklazen nodig.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden