'Het kan snel gaan: 's ochtends nog vrolijk, 's avonds suïcidaal'

De crisis grijpt diep in, waarschuwt psycholoog Ad Kerkhof. Zo diep dat meer mensen kiezen voor de dood. Met hulp is suïcide te voorkomen.

In vijf jaar tijd is in Nederland het aantal zelfmoorden toegenomen met 30 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vorig jaar overleden er 1.753 mensen door eigen hand, 400 meer dan in 2007. Meer ook dan door verkeersongelukken. Klinisch psycholoog en hoogleraar suïcidepreventie Ad Kerkhof van de Vrije Universiteit in Amsterdam noemt de cijfers een indicatie van het 'onbehagen in onze cultuur. De crisis en de bezuinigingen grijpen diep in, dieper dan politici zich weleens realiseren.'


De economische recessie zou de oorzaak zijn. Is dat te bewijzen?

'Niet op experimentele wijze, maar we hebben geen andere verklaring voor de plotselinge stijging. De toename zit vooral bij blanke mannen tussen 40 en 60 jaar. Het komt voor dat ze al werkloos zijn, gescheiden, hun kinderen niet meer zien en dan ook nog op financiële tegenslag stuiten. Het kan ook zijn dat mensen moedeloos zijn door de sfeer in de samenleving en daardoor terechtkomen in een diepe depressie. Het kan snel gaan. 's Ochtends vrolijk, 's avonds suïcidaal. Vaak zijn er dan kwellende gedachten, 'ik ben niet goed genoeg', schuld over gemiste kansen, waarna de doodsgedachten volgen.'


Vooral mannen kiezen voor zelfmoord.

'Ook daarom zoeken we een verklaring in de recessie. Bij mannen tikt die meer door dan bij vrouwen, zeker op die leeftijd. Je zit op een moment in je carrière dat je misschien moet erkennen dat je het niet hebt gemaakt. Mannen zijn daarin kwetsbaarder, zij ontlenen meer identiteit aan hun werk.'


In Nederland wonende Belgen, Duitsers en Surinamers plegen vaker dan Nederlanders zelf-moord. Marokkanen en Turken kennen veel minder zelfmoorden.

'In België en Duitsland en ook in Suriname is het aantal zelfmoorden altijd al hoger geweest. Waarom? Die verschillen bestaan al 100 jaar. Ik kan het niet bewijzen, maar ik denk dat er in de Nederlandse cultuur van oudsher meer compassie en zorg is voor mensen die pech hebben en minder zijn bedeeld. Dat Turken en Marokkanen minder zelfmoord plegen, is ook van alle tijden. Suïcide is verboden in de islam. Je ziet dat zij ook de economische crisis goed doorstaan.'


Waaraan merk je dat mensen met zelfmoordplannen rondlopen?

'Iemand is bijvorbeeld somber en wanhopig. Hij wil niet uit zijn stoel komen, kijkt triest uit zijn ogen. Dat zijn vaak de eerste aanwijzigingen. Hij verwaarloost zichzelf, drinkt soms te veel en heeft geen zin meer in zijn hobby's. Je kunt ze het beste helpen door ernaar te vragen. 'Denk je er weleens over een einde aan je leven te maken?' De meesten kunnen er goed over praten, als je je niet veroordelend opstelt.'


Want u bent ervan overtuigd dat veel zelfmoorden kunnen worden voorkomen?

'Ja. De meeste depressies zijn goed te behandelen, maar een van de kenmerken van de suïcidale depressie is dat mensen zich ervoor schamen. Ze gaan niet snel naar de hulpverlening, omdat ze bang zijn te worden afgewezen of hun vrijheid te verliezen. Ook als iemand al lang suïcidaal is, kun je hem vaak weer op het goede spoor krijgen.'


Recentelijk pleegden twee politici zelfmoord en kort daarvoor een acteur. De media zwegen vrijwel altijd over suïcide om navolging te voorkomen. Hebben deze voorvallen tot een toename geleid?

'Dat is nog niet onderzocht, maar imitatie komt zeker voor. Een paar jaar geleden wierp een Duitse voetbalkeeper zich voor de trein. Het aantal suïciden op de Deutsche Bundesbahn per maand verdubbelde kort daarna. Wij bevelen aan terughoudend te zijn.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden