Het kan nog erger bij UMP

Al ruim een week kijkt Frankrijk gefascineerd toe hoe de twee voormannen van de UMP, de grootste oppositiepartij, proberen elkaar de strot af te bijten over de vraag wie tot partijleider is verkozen.

PARIJS - Telkens als het lijkt alsof de climax is bereikt, blijkt het nog erger te kunnen: een verzoeningsgesprek dat na 25 minuten strandt, deurwaarders die de stembusuitslagen veilig stellen, politici die door partijgenoten voor maffia-baas worden uitgemaakt. Dat alles live op tv, gefilmd door cameraploegen die de hoofdrolspelers op de motor achtervolgen.


In zekere zin beleeft de UMP dezer dagen zijn eigen Arabische lente. Een partij die geen enkele ervaring heeft met interne democratie komt er via de desastreus verlopen verkiezing van een nieuwe partijleider achter wat een pijnlijk proces dat kan zijn. Jean-François Copé won de verkiezing nipt, François Fillon vecht de uitkomst aan.


De partijstatuten zijn niet berekend op een dergelijke beproeving. Dat heeft alles te maken met de traditie waaruit de partij voortkomt. Rechts Frankrijk is altijd geleid door een sterke man, die helemaal geen behoefte had aan statuten, laat staan aan interne verkiezingen door de partijleden. Of het nu om De Gaulle ging, om Chirac, Juppé of Sarkozy - de conservatieven volgden een aanvoerder aan wiens gezag niet getornd werd.


De UMP is een jonge partij, in 2002 als vehikel voor de herverkiezing van Jacques Chirac. Liberalen, centrumdemocraten, gaullisten en conservatieven zouden elkaar moeten vinden onder de vlag van de Union pour un Mouvement Populaire, die eerst trouwens heel pragmatisch Union pour un majorité présidentielle zou heten - unie voor een presidentiële meerderheid. Veel ideologie kwam daaraan niet te pas. Als men zich maar min of meer in de rechtse waarden kon vinden, was het genoeg.


Die ideologische vaagheid lijkt de partij nu op te breken. Als iets de afgelopen week duidelijk is geworden, dan is het dat de in het openbaar beleden eenheid een wassen neus is. In tegendeel: conservatief Frankrijk is ten prooi gevallen aan conflicten op alle gebied. Die zijn eerst en vooral persoonlijk van aard: tussen François Fillon en Jean-François Copé zijn de afkeer en het wantrouwen onoverkomelijk groot. Hun medestanders worden daarin meegesleurd.


Op het vlak van de overtuigingen zijn de verschillen moeilijker aan te wijzen. Dat blijkt alleen al uit hun lijst van medestanders. Beiden hebben vertegenwoordigers van de tegen het Front National aanschurkende rechterflank, in hun gelederen. Maar beiden hebben ook politici van de meer liberale vleugel. Zelfs de voormalige rechter- (Claude Guéant) en linkerhand (Henri Guaino) zijn keurig over beide kampen verdeeld. Fillon wordt gezien als het sociale gezicht van de partij, Copé wil verder afbuigen naar rechts. Over die verschillen is in de campagne amper gesproken.


Intussen kalft de aanhang aan beide kanten af. Middenpartij UDI van Jean-Louis Borloo heeft al duizenden afvallige UMP'ers mogen verwelkomen. Marine Le Pen van het extreem-rechtse Front national noemt het psychodrama van de UMP 'het beste nieuws dat me kon overkomen'. En de regering van François Hollande hoeft de komende tijd geen rekening te houden met een oppositie in marsorde.


4. De partij explodeert


Copé en Fillon wijken geen duimbreed van hun positie, Alain Juppé heeft al snel het nutteloze van zijn bemiddelingspoging ingezien, ook Sarkozy vindt de oplossing niet. Dan moeten alle UMP-parlementariërs hun knopen gaan tellen: opstappen, en onder Fillon een eigen - meer Gaullistische - groep beginnen in assemblée en senaat. Of je verlies nemen, en onder Copé de draai naar rechts maken. Mocht het tot een afsplitsing komen, dan ontstaan twee partijen die geen vuist kunnen maken tegen de regering, en weinig manoeuvreerruimte hebben tussen Front national en middenpartij UDI. De situatie van voor 2002 wordt hersteld, maar in een ander politiek landschap.


2. Herstemmen


Op veel stembureaus zijn onregelmatigheden geconstateerd. Volmachten werden niet ingevuld, er was een verschil tussen uitgebrachte stemmen en handtekeningen voor presentie, waarnemers voelden zich geïntimideerd door het andere kamp. Een nieuwe stemming moet uitsluitsel bieden. Nathalie Kosciusko-Morizet, prominent minister onder Sarkozy, stuurde alvast een internetpetitie rond met die strekking. (Ook die bleek overigens niet waterdicht: uw verslaggever - uiteraard geen UMP-lid - kon de petitie ondertekenen.) Ook een gedeeltelijke herstemming, alleen in de districten waar aantoonbaar fraude is gepleegd, is een optie. Copé heeft al laten weten niet voor een herstemming te voelen.


Zeer tegen zijn is de ex-president betrokken geraakt bij het conflict. Hij is de enige figuur in de partij met voldoende gezag om, desnoods met een raad van wijzen, een oplossing af te dwingen. Hij heeft ook boter op zijn hoofd: nu de partij meteen na zijn vertrek uit elkaar dreigt te vallen, blijkt zijn nalatenschap weinig solide. In beide kampen heeft hij vertrouwelingen. Maandagmiddag sprak hij met Fillon, daar zal het ongetwijfeld niet bij blijven. Zowel Copé als Fillon wil presidentskandidaat in 2017 zijn, en heeft er geen baat bij Sarkozy weer op het schild te heffen. Gisteravond meldde persbureau AFP dat oud-president van Frankrijk Nicolas Sarkozy wil dat de leiderschapsverkiezing in zijn partij, de UMP, wordt overgedaan.


1. Copé wordt voorzitter


De door Copé gedomineerde beroepscommissie verklaarde hem maandag opnieuw tot winnaar van de verkiezingen, een resultaat waarvan hij zelf al een week geen duimbreed afwijkt. Om daar legitimiteit aan te geven, moet Fillon zijn verzet staken en zijn medestanders ervan overtuigen hetzelfde te doen. In ruil daarvoor zouden ze sleutelposten in het partijbestuur krijgen. Niets wijst er op dat dit te gebeuren staat. Integendeel: Fillon dreigt naar de rechter te stappen en stuurde maandag deurwaarders naar het partijbureau om beslag te leggen op de stembusuitslagen.


3. Sarkozy bemiddelt


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden