Bellen metCorrespondent Michael Persson in Texas

‘Het kan best dat alle Texanen deze ramp te boven komen, behalve Ted Cruz’

Het leven in de Amerikaanse staat Texas lag de afgelopen week zo goed als lam als gevolg van extreem winterweer. Zo’n 13 miljoen Texanen zitten al dagenlang zonder stroom, schoon drinkwater en eten. We bellen met correspondent Michael Persson, die naar de staat is afgereisd. ‘Het probleem is deels te wijten aan het chauvinisme van de Texanen.’

Auto's staan in een lange rij voor een locatie waar water wordt uitgedeeld in Houston. Beeld AFP
Auto's staan in een lange rij voor een locatie waar water wordt uitgedeeld in Houston.Beeld AFP

Michael, waar ben je nu en hoe is het daar?

‘Ik ben nu bij Waco, een plaatje tussen Dallas en Austin. Hier is het ergste voorbij. De schade na de extreme winterstormen afgelopen week wordt nu opgeruimd. Het likken van de wonden is begonnen. Ik kom net bij een een winkelcomplex vandaan, met een bakkertje, waar de waterleidingen op de bovenste verdieping zijn gesprongen. Al het water is naar beneden gesijpeld. Niet alleen de hele benedenverdieping staat onder, ook de muren zijn doorweekt. Heel zo’n gebouw kan worden gesloopt eigenlijk.

Ik ben nu op weg naar het plaatsje Marlin, iets verderop, daar hebben ze al dagen geen schoon drinkwater. Door stroomuitval zijn waterleidingbedrijven en zuiveringsinstallaties stil komen te liggen en daardoor is waterdruk in de leidingen te laag geworden, waardoor ze zijn bevroren en gebarsten. Nu de temperatuur stijgt, beginnen alle leidingen te lekken.’

President Biden noemt Texas inmiddels een rampgebied, klopt dat?

‘Ik heb ergere rampen gezien. Maar je kunt soms niet genoeg alarm slaan om je betrokkenheid te tonen. Er zijn ook presidenten geweest die een ramp juist erg hebben onderschat. Dat gebeurde bijvoorbeeld na orkaan Katrina in 2005 en in Puerto Rico een paar jaar geleden.

Qua proporties valt deze ramp nog mee. Er zijn in het hele land veertig tot zestig doden gevallen door het extreme winterweer. Door auto-ongelukken of koolmonoxidevergiftiging bijvoorbeeld, omdat mensen hebben geprobeerd warmte te maken met een oude open haard. Er zijn ook tragische verhalen die de ronde gaan over onderkoeling, bijvoorbeeld over een Latino-jongetje dat thuis in zijn bed is overleden. Hij kwam uit Honduras en had overdag voor het eerst sneeuw gezien en vrolijk gespeeld. Hij is thuis gaan slapen, maar niet meer wakker geworden. Het is overigens niet helemaal zeker of de kou de doodsoorzaak was. Want zijn kleine broertje lag naast hem in bed en hij leeft nog wel.

Het is hoe dan ook een ramp voor een westers land. Op veel plekken hebben miljoenen mensen dagenlang geen stroom gehad en velen hebben ook al lange tijd geen schoon drinkwater. De waterschade is enorm.’

Wie is de schuldige van deze ramp?

‘Je zou het weer als schuldige kunnen aanwijzen, het weer is in elk geval de oorzaak. Ik heb vroeger ook een tijdje in Texas gewoond en toen kwam het ook wel voor dat de temperatuur zo enorm kon schommelen, afhankelijk of de wind uit het noorden of zuiden kwam. Dus zo’n koude wind die ineens over de staat raast is niet zo raar.

Nieuw is wel dat het zo lang en extreem koud is in Texas. Dat kwam vroeger echt maar eens in een generatie voor. Gedacht wordt dat het door klimaatverandering nu vaker gaat gebeuren. Ze noemen die koude poolwind hier de vortex. Wat er gebeurt is dat die poolwind normaal door een warmtefront op zijn plek wordt gehouden boven de Noordpool. Maar die warme gordel is nu niet zo stevig meer, waardoor die poolwind vaker uitbreekt naar het zuiden. Dat veroorzaakt dus die enorme koude golf, oftewel die vortex.

Dit weekend wordt het alweer prachtig lenteachtig weer in sommige delen van Texas. Dat is het vreemde: je kunt zo van min 10 naar plus 20 gaan in een week tijd. Kwestie van de wind die is gedraaid.’

Als dit zo bekend is, waarom is het dan zo uit de hand gelopen?

‘Zeker als je met Nederlandse ogen kijkt, is het verbazingwekkend hoe slecht sommige Amerikanen zich voorbereiden op het weer. Het was extreem winterweer afgelopen week ja, maar ook weer niet zo extreem dat je het niet kon verwachten. Wij Nederlanders zijn misschien toch gewend om dijken te bouwen om ons te beschermen tegen extreme situaties die misschien eens in de 30 of 40 jaar voorkomen. Maar het lijkt wel alsof Texanen helemaal niet naar die voorspellingsmodellen kijken.

Terwijl het toch niet zo moeilijk is om je voor te bereiden. In Minnesota is het ook elke winter min 20 is en daar wekken ze ook nog stroom op. Het is dus niet een kwestie van overmacht, maar ook gewoon van slechte voorbereiding van Texas. Vooral de elektriciteitsbedrijven waren niet goed voorbereid. Door de kou zijn dagenlang alle vormen van elektriciteitsproductie gestopt: de windturbines deden het niet meer - hoewel zij maar een kleine bijdrage leveren aan de elektriciteitsproductie - maar ook de grote gascentrales vielen stil. Dat was omdat er ook water vrijkomt bij gaswinning en dat water bevroor. Er waren geen reservevoorraden, geen buffers.

Het probleem is deels te wijten aan het chauvinisme van de Texanen. Ze hebben nog steeds het idee dat ze een soort onafhankelijke staat zijn. Daarom hebben ze hun hoogspanningslijnen bijna niet gekoppeld aan die van de rest van het land. Dat betekent dat ze geen stroom uit andere staten kunnen halen als het nodig is. De rest van het land is wel aangesloten op twee grote stroomnetten die met elkaar verbonden zijn. Als het ergens tegenzit, haal je de stroom gewoon ergens anders vandaan.’

Gaat dit politici de kop kosten, zoals senator Ted Cruz bijvoorbeeld?

‘Cruz maakte een enorme blunder door precies te doen wat je niet moet doen als er een crisis of ramp gaande is: weggaan. Hij ging met zijn gezin op vakantie naar de zon in Mexico. Terwijl het zo makkelijk is voor politici om op zo’n moment juist een dikke jas aan te trekken en je onder de mensen te begeven. Als je geen echte steun kunt bieden, kun je tenminste nog je betrokkenheid tonen. Het is een enorme blunder die grote gevolgen kan hebben voor Cruz’ presidentiële ambities. Het kan best zijn dat alle Texanen deze ramp te boven komen, behalve Ted Cruz.

Slecht voorteken is dat ze nu al bijnamen voor hem hebben. Trump noemde hem ooit Lying Cruz, maar dat is nu verbasterd naar Flying Cruz. Ze noemen hem nu ook Ted Cruise. Hij heeft het zelf erger gemaakt door eerst te liegen dat hij alleen zijn dochters had weggebracht. Maar dat was niet vol te houden toen uit uitgelekte appjes van zijn vrouw bleek dat ze ook vrienden hadden meegevraagd om een paar dagen mee te gaan naar Mexico.

Natuurlijk is Cruz niet de eindverantwoordelijke voor de hulpverlening in de staat, dat is de gouverneur Greg Abbott. Hij heeft afgelopen week geprobeerd om de duurzame energiebronnen de schuld te geven van deze ramp. Doordat windmolens bevroren waren, zou er volgens Abbott te weinig stroom zijn geweest. Windmolens zijn de zondebok. Het is een verhaal dat blijft rondzingen. De Republikeinse gouverneur hamert er nu op dat Texas moet blijven investeren in fossiele energie, want dat is betrouwbaarder. Terwijl die energiebronnen dus ook niet winterbestendig waren en dus ook hebben gefaald. Maar zijn framing is dat duurzame energie de schuldige is. Het is zeer de vraag of deze ramp aan de Republikeinse gouverneur blijft kleven. Hij heeft het helemaal de andere kant op gespind.’

Wanneer is de ellende voor de Texanen voorbij?

‘De stroom is op de meeste plekken wel terug. De temperaturen zijn gestegen, vannacht is er voor de laatste keer nachtvorst geweest. Komende week wordt redelijk warm lenteweer verwacht.

De watertoevoer blijft nog wel een groot probleem. Waterleidingen zijn gebarsten, maar daar hadden veel mensen nog geen last van zolang alles nog bevroren was. Nu het dooit begint zo’n breuk te lekken.

En vannacht was er een hotel vlak bij het mijne dat is afgebrand omdat de sprinklers het niet meer deden, ze waren lek geraakt door bevriezing. In die hotels zaten mensen die daar tijdelijk onderdak zochten omdat hun eigen huis was overstroomd; ze zochten warmte en schoon drinkwater. Maar nu moesten ze met z’n allen midden in de nacht naar een nabijgelegen kerk vluchten. Twee keer geraakt dus.

De reparatie van al die waterschade gaat nog wel een paar maanden duren. Er is een tekort aan loodgieters. Er komen er nu veel uit andere staten om te helpen.

Het is natuurlijk allemaal vreselijk voor de Texanen, maar het is eerlijk gezegd ook wel te overzien. Van een afstand heb je vaak het idee dat zo’n ramp apocalyptisch is. En ja, het was best erg afgelopen week, er staan veel rijen voor winkels en sommige schappen zijn leeg, maar het is allemaal nog wel op te lossen. Het is in tijd en omvang een beperkte ramp.’

Meer lezen over het extreme winterweer in de VS?

President Biden verklaart Texas tot nationaal rampgebied: miljoenen zonder water en stroom.

Republikeinse senator Cruz in verlegenheid door vakantie naar Mexico tijdens extreem winterweer in thuisstaat Texas.

De ene week -15 graden, de volgende week +15: hoe kan dat en wat doet dat met de natuur?

Vorig weekend stonden we nog op het ijs, maar dit weekend hebben we temperaturen van 15 graden bóven nul, of zelfs hoger. Het gevolg van klimaatverandering? En wat doen die extreme schommelingen met de natuur?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden