bellen metpolitiek verslaggever Frank Hendrickx

‘Het kabinet verdient dit jaar een onvoldoende: corona-aanpak compenseert niet voor toeslagenaffaire’

‘De grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog’, sprak premier Mark Rutte, maar veel politieke partijen hadden het vooral druk met zichzelf. We blikken met politiek verslaggever Frank Hendrickx terug op het politieke jaar.

Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge tijdens de coronapersconferentie op 8 december. Beeld BSR Agency
Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge tijdens de coronapersconferentie op 8 december.Beeld BSR Agency

Hoi Frank, welk rapportcijfer verdient het kabinet dit jaar?

‘Ik zou het een 5 geven. Het rapport van de Kamercommissie is dodelijk over de kindertoeslagenaffaire. De Kamer is traag en onjuist voorgelicht en mensen zijn verschrikkelijk de dupe geworden van het overheidsoptreden. Op dat gebied verdient het kabinet gewoon een heel slecht cijfer.’

‘Je kan niet zeggen dat de aanpak van de coronacrisis daarvoor compenseert. Vooral in de zomer zijn er veel dingen niet goed gegaan. Het opzetten van het testbeleid en het bron- en contactonderzoek hebben ze heel erg onderschat. Die geluiden hoor je ook vanuit het kabinet. In februari en maart kon je nog zeggen: dit is een onbekende crisis. Vanaf de zomer was er een beeld van hoe zaken in elkaar staken.’

‘Maar het is wel zo dat er bij het grote publiek meer begrip voor het kabinet lijkt te zijn. De coalitie is er in de peilingen het afgelopen jaar op vooruit gegaan. De partijen hebben nu zelfs weer een meerderheid samen.’

Hoe kijk je verder terug op dit jaar?

‘Het was een jaar met veel politieke gevechten en verwikkelingen. Het CDA bijvoorbeeld. Dat presenteert zichzelf graag als een degelijke bestuurderspartij, maar de zoektocht naar een nieuwe lijsttrekker is een hele grote rommel geworden. Eerst die strijd tussen De Jonge en Omtzigt, daarna toch ineens Hoekstra. Uiteindelijk is iemand gekozen tot lijsttrekker die niet aan de verkiezing daarvoor meedeed.

‘De week waarin Forum voor Democratie implodeerde, was ook interessant. Die implosie zag je op zich wel aankomen. Baudet nam steeds meer afstand van mainstream gedachtegoed. Toch was die week wel heel hectisch.

‘Verder ruziede 50PLUS erop los, was er gedoe bij DENK en bleek de SP ineens ‘zolderkamercommunisten’ rond te hebben lopen bij de jongerenafdeling. Het was misschien ‘de grootste crisis na de Tweede Wereldoorlog’, zoals Rutte zei, maar het heeft partijen niet weerhouden van politiek gekonkel.’

Wie waren voor jou de politici van het jaar?

‘Pieter Omtzigt en Renske Leijten, voor hun rol bij de kindertoeslagenaffaire. Het is vooral bijzonder dat Omtzigt als coalitiegenoot zo fel was. Normaal gesproken wordt van een Kamerlid in de coalitiepartij loyaliteit verwacht, dat hij het kabinet niet in de problemen brengt. Ik had nog moeten zien of dit zo groot was geworden, als alleen de SP zich in deze zaak had vastgebeten.’

Wat heeft jou verbaasd aan de toeslagenaffaire?

‘Hoe groot de kortsluiting in het politieke systeem op zo’n moment is. Dat is echt schokkend. Het heeft eerst lang geduurd voordat de affaire aan het licht kwam en daarna ook tot politici hun fouten erkennen.’

‘Dat zegt veel over onze politieke cultuur. Die ambtenaren worden eigenlijk gestimuleerd om problemen weg te houden bij bewindspersonen. Klokkenluiders werden genegeerd, kritische memo’s weggemoffeld. Want zolang je als minister of staatssecretaris niet in de problemen komt, is het goed. Er waren signalen genoeg dat het misging. Maar zolang die onder de oppervlakte blijven, is zo’n ministerschap geslaagd.’

‘Ook de journalistiek mag zichzelf in de spiegel kijken. Je zou willen dat een ambtenaar het eerlijk kan zeggen als er een probleem is. En dat een bewindspersoon eerder kan zeggen dat er iets iets niet goed is gegaan. Maar nu word je al snel afgemaakt in de media en door de oppositie in de Kamer als zoiets gebeurt. Ik was erbij toen de Bulgarenfraude speelde. Dat werd toen gezien als een enorm schandaal. Uiteindelijk resulteerde dat in de doorgeslagen jacht op fraudeurs waar zoveel onschuldige mensen nu slachtoffer van zijn geworden.‘

Tegelijkertijd heeft de journalistiek hierin ook juist zijn waarde laten zien.

‘Absoluut, het is heel knap wat RTL en Trouw gedaan hebben. Het was hele moeilijke materie, ze zijn tegen de klippen opgegaan. Je moet dat eigenlijk als voorbeeld stellen.’

Wat maakt dat zo moeilijk voor de Haagse journalistiek?

‘In Den Haag speelt altijd heel veel. Allemaal conflicten, politieke ruzies. Daar willen mensen ook alles over weten. De stukken daarover worden altijd goed gelezen. Maar het slurpt veel tijd op.’

‘Daarbij levert taaie, moeilijke materie niet per definitie een schandaal of spannend verhaal op. De journalisten van RTL en Trouw zullen de omvang van de toeslagenaffaire ook niet van tevoren hebben voorzien. Ik heb zelf bijvoorbeeld dit jaar ook veel tijd gestopt in het PGB, het persoonsgebonden budget. Daar is genoeg op aan te merken, maar het stuk daarover brengt uiteindelijk geen verandering teweeg.’

‘Tegelijkertijd zijn dat natuurlijk wel belangrijke verhalen. Belangrijker dan een ruzie bij 50PLUS. Dat zijn dus moeilijke afwegingen.’

Blijft de toeslagenaffaire boven het kabinet hangen in aanloop naar de verkiezingen?

‘Die hele cultuur van problemen managen in plaats van oplossen kan Rutte zeker aangewreven worden. Hij is tien jaar erbij geweest en is direct verantwoordelijk. Maar de vraag blijft toch: wie moet hem hierop aanpakken? Hoekstra kreeg als minister van Financiën de Belastingdienst onder zijn hoede en heeft als McKinsey-partner geadviseerd over belastingen. Hij wist van de problemen af. Bewindslieden van D66 waren erbij betrokken. Asscher van de PvdA heeft een hele slechte rol gespeeld. En wat heeft een partij als de PVV nou voor deze zaak gedaan?’

‘Als Omtzigt de lijsttrekker van het CDA was geworden, had de politieke cultuur echt de inzet van de verkiezingen kunnen worden. Nu kan eigenlijk alleen de SP hier een punt van maken bij de komende verkiezingen. Je kan je afvragen of mensen dan in die partij de oplossing zien.’

Wat vond je je belangrijkste stuk dit jaar?

‘Ik heb met Huib Modderkolk een reconstructie gemaakt van de maand februari, waarin we de overmoed van het kabinet aan het begin van de coronacrisis aankaartten. Er leefde echt een idee van: we houden dat virus wel onder controle. De overheid heeft zelfs nog de Chinezen geholpen om aan voldoende beschermingsmaterialen te komen, terwijl eigenlijk al duidelijk was dat hier tekorten waren.’

‘Het leukste verhaal vond ik over de strijd om de mondkapjes. Dat was op het hoogtepunt echt wildwest-praktijken. Onze brave ambtenaren zaten op een gegeven moment om de tafel met cannabishandelaren uit Californië. Die structuren waren leuk om te doorgronden.’

En tot slot: wat is het beste verhaal in de krant in 2020?

‘Michael Persson heeft rond de Amerikaanse verkiezingen extreem goede stukken geschreven. Een daarvan staat mij goed bij: hij deed in juni fantastisch verslag over de anti-racismedemonstraties van Black Lives Matter, over rellen in de Amerikaanse stad Minneapolis.’

‘En ik vond een stuk van Maud Effting vanuit een verpleeghuis in november heel mooi. We wisten allemaal dat het zwaar is voor het zorgpersoneel, maar dat stuk liet zien dat moeilijke omstandigheden soms ook het beste in mensen naar boven halen. Ik vond dat goed opgeschreven.’

Eindejaarsserie
De doodse stilte in een Chinese miljoenenstad, een Amerikaanse president die een verkiezingsuitslag niet accepteert en een pandemisch coronavirus dat het dagelijkse leven plat slaat, maar waarover zo goed als niks bekend is. Voor verslaggevers van de Volkskrant was 2020 voor ieder op zijn eigen manier uiterst merkwaardig. Rond de feestdagen blikt elke dag een van onze journalisten terug.

24 december: Robert van Gijssel over een historisch rampjaar in de muziekwereld, een stille revolutie in de popmuziek en het beste album en de beste artiest van 2020.

25 december: Jarl van der Ploeg over de corona-uitbraak in Italië, de drang om landen met elkaar te vergelijken en een les die hij in 2020 leerde als journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden