Analyse Natuurbehoud

Het kabinet omarmt de natuur – omdat het moet

Boeren en hun kinderen demonstreerden dinsdag massaal op het Malieveld. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Deze vrijdag is een markante dag in het politieke bestaan van het kabinet-Rutte III. De premier, die tien jaar geleden van zijn ‘vroem-partij’ elke flirt met milieu- en natuurbeleid moest afzweren, kondigt de grootste natuurhersteloperatie sinds mensenheugenis af. Wat is er gebeurd? 

Autopartij VVD die instemt met het verlagen van de maximumsnelheid op wegen en boerenpartij CDA die zich achter het verkleinen van de veestapel schaart. En dat allemaal ten bate van natuur en milieu. Het lijkt de wereld op zijn kop, maar het is op dit moment gewoon de politieke werkelijkheid. Landbouwminister Carola Schouten, van die andere boerenpartij ChristenUnie, kondigt een grootscheepse sanering van de veehouderij aan. Met de warme hand weliswaar, maar toch. Vijf jaar geleden was deze stap ondenkbaar geweest. In 2010 bezuinigde het rechtse gedoogkabinet CDA-VVD-PVV nog ruim 400 miljoen euro per jaar op natuurbeheer.

Het kabinet is – indien nodig – bereid diep in de buidel te tasten om de stikstofcrisis op te lossen, zo maakte Schouten vrijdagmiddag bekend. Een concreet bedrag noemt zij niet, maar het zou kunnen gaan om een paar honderd miljoen euro. Het kabinet wil veehouderijen vlak bij kwetsbare natuurgebieden uitkopen of verduurzamen en beschadigde natuurgebieden zoveel mogelijk opkalefateren. In het regeerakkoord en het klimaatakkoord heeft het kabinet al 600 miljoen euro voor deze doelen opzijgezet. Dat al gereserveerde geld wordt nu zo snel mogelijk uitgegeven.

Veehouders uitkopen

De aanbevelingen uit het adviesrapport van oud-VVD-minister Johan Remkes neemt het kabinet grotendeels over. Handel in ‘stikstofrechten’ is weer toegestaan, maar bij elke transactie wordt voortaan 30 procent afgeroomd, zodat de stikstofuitstoot per saldo daalt. Ook wil het kabinet de maximumsnelheid op sommige snelwegen en provinciale wegen verlagen, maar alleen op de plekken waar dat echt nodig is om aanpalende natuurgebieden te sparen. De provincies moeten in de komende zes maanden in kaart brengen welke boeren uitgekocht kunnen worden en op welke wegen langzamer gereden moet worden. Het uitkopen van boeren geschiedt op basis van vrijwilligheid, benadrukt Schouten. Ze gaat ervan uit dat er voldoende veehouders zijn die hun bedrijf willen beëindigen. In een recente enquête van de NOS zeiden vier op de tien boeren dat ze eventueel willen stoppen als daar een goede financiële regeling tegenover staat.

Die vrijwilligheid is ver te zoeken bij de ‘bekering’ van de VVD en het CDA tot de groene zaak. Wie VVD’ers in de wandelgangen van het Kamergebouw over ‘biodiversiteit’ en ‘natuurherstel’ hoort praten, moet niet te snel concluderen dat de rechtse politiek ineens het groene licht heeft gezien. De nieuwe koers aan de rechterkant is een typisch geval van de wal die het schip keert. VVD en CDA moeten zich sinds 2017 om het milieu bekommeren omdat ze regeren met twee partijen die dat van hen eisen, maar vooral omdat de rechter dat gewoon afdwingt.

VVD en CDA, en de ChristenUnie waar het over landbouw gaat, hebben kennelijk heel lang gedacht dat Nederland allerhande klimaat- en milieuverdragen (het Akkoord van Parijs) kon ondertekenen zonder dat dit serieuze consequenties zou hebben. Ook steunde Nederland strenge natuurbeschermingsregels in de Europese Unie. Alweer zonder kennelijk afdoende te beseffen dat zulke regels niet vrijblijvend zijn, maar beperkingen met zich meebrengen.

Groen Rechts

Hier en daar wordt wel geopperd dat coalitieleider Mark Rutte eigenlijk een groene inborst heeft en de afgedwongen koerswijziging stiekem verwelkomt. Die perceptie is volledig gebaseerd op het interne discussiestuk dat Rutte elf jaar geleden als jonge partijleider publiceerde. Dat pamflet droeg de titel ‘Naar een moderne economie: Een Groen Rechtse toepassing op energie’. Zijn poging een liberale variant van milieubeleid te formuleren viel uiterst slecht in de VVD. Kamerleden als Charlie ‘Asfalt’ Aptroot en toenmalig partijvoorzitter Ivo Opstelten maakten er de kachel mee aan. Het woord ‘milieu’ werkte toen, en misschien nog steeds, bij veel VVD-leden als een rode lap op een stier. Ruttes visionaire pamflet verdween in een la om daar nooit meer uit te komen.

Blijkbaar hebben Ruttes opgewonden partijgenoten destijds niet de moeite genomen zijn pamflet te lezen. Want zo groen is het betoog van de VVD-leider niet. De economische belangen staan bij hem voorop. Rutte trekt in 2008 in twijfel of de mens de klimaatverandering veroorzaakt, beticht klimaatalarmist Al Gore van bangmakerij en discutabele aannames, gaat tekeer tegen milieubelastingen als een vliegtaks en een CO2-heffing voor de industrie, en stelt dat ‘consuminderen’ niet nodig is. Geen woord over natuurbescherming of het inkrimpen van de veestapel. Wel pleit hij voor meer kerncentrales, aardwarmte en waterstofauto’s.

In 2017 dachten CDA en VVD er qua milieubeleid nog van af te komen met een boterzacht geformuleerde Klimaatwet, die het kabinet juridisch gezien geen enkele verplichting oplegt. Twee jaar eerder had een lagere rechtbank in de Urgenda-zaak al geoordeeld dat Nederland meer moet doen om de klimaatdoelen uit het Parijs-akkoord te halen. Dit vonnis nam het kabinet in eerste instantie niet serieus. De regeringsploeg ging er voetstoots van uit dat een hogere rechter dat vonnis wel zou terugdraaien. Dat gebeurde niet. Inmiddels ziet het ernaar uit dat ook de Hoge Raad die uitspraak gaat bekrachtigen. De Raad van State heeft de duimschroeven nog iets verder aangedraaid met zijn stikstofarrest en laat het kabinet geen andere keus dan de natuur te omarmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden