Het Jon Stewart-effect: Amerikaanse hofnar bepaalt het politieke debat

The Daily Show van Jon Stewart - goed voor 2,3 miljoen kijkers per avond - is meer dan alleen humor. 'Als een moderne Don Quixote trekt Stewart ten strijde tegen de hypocrisie van Washington en de media', zegt mediaprofessor Brian Dunphy in zijn lezing over de tv-show.

'Vroeger had je de hofnar die met zijn belletjesmuts op, de koning openlijk belachelijk maakte. Nu heb je presentator Jon Stewart achter zijn talkshowtafel die de spot drijft met de machthebbers. Beiden spreken namens de gewone man.' Wat maakt The Daily Show zo bijzonder? Die vraag stelt de Amerikaanse mediadeskundige Brian Dunphy in zijn 'The Daily Show Lecture'. Hij analyseerde het succes van Jon Stewarts televisie-programma The Daily Show, dat vier avonden per week te zien is op kabelzender Comedy Central en in de Verenigde Staten gemiddeld 2,3 miljoen kijkers trekt. In Nederland is de show te zien op het digitale kanaal Comedy Central Extra.

Satiricus Jon Stewart vuurt in de half uur durende afleveringen de ene komische opmerking na de ander af, zoals 'orkaan Katrina is George Bush's Monica Lewinsky. Met als enige verschil dat er geen tienduizenden mensen gestrand zijn in Lewinsky's vagina'. Maar zeker in de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen in november is The Daily Show meer dan humor: voor veel - vooral jonge - Amerikanen is het de belangrijkste nieuwsbron waarop zij wellicht hun stem zullen baseren.

'Het is een grap onder progressieve Amerikanen: voor echt nieuws kijk je naar The Daily Show, voor comedy naar de rechtse zender Fox News', zegt Brian Dunphy (32), mediaprofessor aan het Brooklyn College in New York. Vrijdag was de première van zijn lezing bij Boom Chicago in Amsterdam. Komende week is hij te horen in Rotterdam, Nijmegen en Amsterdam.

Columnist of journalist?
Van comedyshow tot belangrijke speler in de kwaliteitsjournalistiek: de evolutie van The Daily Show is opmerkelijk. Jon Stewart werd in 2009 in een poll van Time Magazine door 44 procent van de Amerikanen uitgeroepen tot 'meest betrouwbare nieuwsman'. Een meerderheid van de mensen onder de 35 jaar ziet The Daily Show bovendien als belangrijkste nieuwsbron. En dat terwijl Jon Stewart steevast verkondigt: 'ik ben geen journalist maar een komiek'.

Slim, zegt Brian Dunphy, want zo kan Stewart de rol blijven spelen die hem zo goed past: die van rebellerende buitenstaander. 'Zie je hoe tijdens de liveshow het publiek klapt alsof hij hen verdedigt? Stewart trekt als een moderne Don Quixote ten strijde tegen de hypocrisie van Washington en de media.'

In de reeks fragmenten die Dunphy toont, timmert Stewart uit frustratie op tafel, jammert of slaat zijn handen voor zijn ogen uit wanhoop. 'Hij maakt zich echt kwaad over de spelletjes van politici, of dat nou Republikeinen of Democraten zijn.' En dat is verfrissend in de gepolariseerde Verenigde Staten waar je rechts Fox News hebt ('Romney's campaign Headquarters' aldus The Daily Show) en het linkse MSNBC. Zelf stemt Stewart op de Democraten - al zei hij in een interview 'socialist' te zijn - maar in zijn show valt hij beide partijen aan.

Invloed
Jon Stewarts invloed is groot. Dat bleek wel in 2010 toen hij het tot zijn persoonlijke missie maakte om de Zadroga Act op de kaart te zetten. Deze initiatiefwet, bedoeld om medische hulp te regelen voor mensen die kampen met gezondheidsproblemen door reddingswerk na de aanslagen van 11 september, was toen nog steeds niet doorgevoerd. Stewart sprak hier herhaaldelijk schande van, nodigde gedupeerden uit in zijn show en een paar maanden later was de wet van kracht.

Tot 2000 was Stewart nog redelijk onbekend. 'De opkomst van Stewart viel samen met de neergang van George Bush', zegt Dunphy. Of in bredere zin, samen met het dalende vertrouwen van Amerikanen in de politiek en de gevestigde media. Om dit te illustreren toont Dunphy een fragment van het CNN-programma Crossfire waar Stewart in 2004 te gast was. 'Jullie hebben een verantwoordelijkheid in het maatschappelijke debat en jullie falen', verweet hij de presentatoren. 'Stop!, stop, stop, stop. Jullie schaden Amerika!' Weken later werd Crossfire van de buis gehaald.

The Best F#@king News Team Ever
'Serieuze mensen die onserieuze dingen doen', noemt Brian Dunphy de kracht van The Daily Show. Stewart wordt hierin bijgestaan door vijf reporters, onder de naam The Best F#@king News Team Ever. In dit team begonnen acteurs Steve Carell (the 40 Year Old Virgin) en Ed Helms (The Hangover) hun carrière.

Dunphy toont een paar voorbeelden. In een aflevering is correspondent Aasif Mandvi bij een persconferentie waar Florida's gouverneur Rick Scott zijn begroting presenteert. Scott is voorstander van een wet die ambtenaren en mensen die aanspraak willen maken op bijstand verplicht een drugstest te doen. Mandvi krijgt de microfoon. 'Uw salaris wordt mogelijk gemaakt door duizenden belastingbetalers. Wilt u in dit potje plassen?' Hij probeert andere journalisten zo ver te krijgen het potje naar voren door te geven. De camera zoemt in op het potje dat de rest van de persconferentie op de grond voor de voeten van de gouverneur blijft staan.

In een ander fragment gaat the Best F#@king News Team Ever langs bij Republikeinse delegaties.
Hoe zouden de Verenigde Staten eruit zien als het gerund werd als een bedrijf? Dit gebaseerd op Mitt Romney's retoriek dat hij de man is voor het presidentschap omdat hij een succesvol zakenman is. Correspondent Jason Jones tegen een nietsvermoedende Republikeinse vertegenwoordiger uit Mississippi. 'Wooaa, Mississippi. You are costing the government 20 billion dollars. We have to let the market decide. I think we have to let you go.'

Kritiek
Er is ook kritiek op The Daily Show. Het programma zou de 'democratie vergiftigen' en een negatieve invloed hebben op -vooral jonge- kijkers. Een onderzoek wees uit dat jonge kijkers van The Daily Show een cynische blik hebben op de politiek.

Brian Dunphy ziet het anders. 'Jon Stewart noemt zichzelf dan wel geen journalist. Maar eigenlijk doet hij wat andere journalisten zouden moeten doen: machthebbers controleren. Je voelt het tijdens deze presidentsverkiezingen. Obama en Romney weten allebei: 'Pas op. He is out there.' Dunphy eindigt zijn lezing met een quote van de Amerikaanse schrijver Isaac Asimov. 'That, of course, is the great secret of the successful fool - that he is no fool at all.'

'The Daily Show Lecture' wordt nog drie keer in Nederland gegeven. Op 9 oktober om 10.00 in Studium Generale van de Universiteit van Groningen. Op 10 oktober om 20.00 in het Collegezalencomplex van de Radboud Universiteit in Nijmegen en op 11 oktober om 20.00 in Crea in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden