Het jochie dat onder het Rijks doorfietste

Voorganger Wim Pijbes zette met publicitair geweld het verbouwde Rijksmuseum in de schijnwerpers. Toch drukte ook de nu benoemde directeur Taco Dibbits daarop al zijn stempel. Wat kunnen we verwachten?

Taco Dibbits, vanaf 15 juli directeur van het Rijksmuseum: 'Ik fietste als jongetje door het Rijks door en dacht: hier wil ik werken.'Beeld ANP

Het is een van de vele mooie momenten in de veelgeprezen documentaire over de verbouwing van het Rijksmuseum. Directeur Ronald de Leeuw is door alle tegenslagen bij de renovatie moegestreden en stapt eind 2007 op. Wie gaat hem opvolgen?

Voor de draaiende camera werpt het hoofd van de afdeling schilderijen zich in de strijd. Maar Taco Dibbits wordt het niet. In Het Nieuwe Rijksmuseum is prachtig te zien hoe hij zijn verdriet verbijt. Hij vertelt dat hij maar een paar dagen zijn moestuin is gaan omspitten.

Acht jaar later is het hem alsnog gelukt.

De Raad van Toezicht van het museum heeft de 47-jarige Dibbits per 15 juli benoemd tot directeur. Hij volgt Wim Pijbes op, die het privémuseum van Joop van Caldenborgh in Wassenaar gaat leiden.

'Ik fietste als jongetje al onder het Rijks door en dacht: hier wil ik werken', zegt Dibbits maandag, kort na de bekendmaking van zijn aanstelling. De telefoontjes stromen binnen. 'We gaan er een fantastisch feest van maken', antwoordt hij een collega die hem feliciteert.

De uitverkiezing van Dibbits, die na de komst van Pijbes tot directeur collecties was gepromoveerd, lag voor de hand. Als hij voor de tweede keer voor het hoogste ambt zou zijn gepasseerd, was de kans groot dat hij zou opstappen. Twee vacatures kort na elkaar in een driekoppige directie (met ook zakelijk directeur Erik van Ginkel) is een weinig aanlokkelijk perspectief voor de Raad van Toezicht, die dient te waken over de continuïteit van bestuur.

Heeft Dibbits zich aangemeld of is hij gevraagd? 'De raad kent me, dat was mijn uitgangspunt', zegt hij eerst, om later toe te geven dat hij een uitnodiging voor een gesprek kreeg. 'Daarna is een zorgvuldig proces van eliminatie gevolgd.'

Om nog een reden viel zijn naam veel als het over de mogelijke opvolger ging. Na het geweld waarmee 'marketeer' Pijbes de aandacht op zijn museum had weten te vestigen (met recordbezoek tot gevolg), was her en der op te tekenen dat het tijd werd voor bezinning. 'We zijn aan verdieping toe', beaamt Dibbits, die als een man van de inhoud geldt. De reactie van minister Bussemaker van Cultuur op zijn benoeming is veelzeggend: 'Ik waardeer zijn vakkennis. Ook bijt hij zich met passie vast in dossiers.'

Dibbits heeft niet de mediagenieke uitstraling van zijn voorganger. Vergeleken bij de vlot pratende doener Pijbes is hij een voorzichtige academicus. Maar daar staan andere verdiensten tegenover.

Wim Pijbes.Beeld ANP

Voor zijn komst naar het Rijks in 2002 was hij directeur Oude Meesters bij veilinghuis Christie's in Londen. Die ervaring was cruciaal bij de grote aankopen die het museum de afgelopen jaren heeft gedaan.

Daarnaast heeft hij een grote rol gespeeld bij de vaststelling van de nieuwe inrichting van het Rijksmuseum. De mix van historische voorwerpen en kunst in zalen met grijze muren werd internationaal geroemd. Nu het verbouwde museum drie jaar open is en de nieuwigheid er af is, moet de focus meer op verrassende tentoonstellingen komen te liggen. Dibbits heeft bewezen blockbusters te kunnen maken. In 2006 stelde hij de goed bezochte tentoonstelling Rembrandt-Caravaggio samen. De mede door hem voorbereide expositie Late Rembrandt trok vorig jaar 520 duizend bezoekers.

Twee jaar geleden schreven Britse kranten dat hij op de shortlist stond voor het directeurschap van de National Gallery in Londen. Omdat de Nederlander een Engelse vrouw heeft - hij ontmoette haar toen hij voor Christie's werkte - achtten velen dat gerucht aannemelijk. Dibbits ontkent: 'Een broodjeaapverhaal. Ik heb drie jonge kinderen. En mijn vrouw woont al langer in Nederland dan ze in Londen heeft gewoond.'

Michiel Kruijt


Het tijdperk-Dibbits in vier toekomstscenario's

1. Eurocentrische opstelling

Hoe diametraal verschillend zijn ze, de karakters van afzwaaiend directeur Pijbes en kroonprins Dibbits! Dibbits versus Pijbes, dat is de denker versus de doener; de wellevende kamergeleerde versus de schrandere koopman; het is de pers toespreken in the Queen's English versus, eh, Pijbes-english; wuft kosmopolitisme, versus gematigd nationalisme. Kosmopolitisme karakteriseert Dibbits. Britse echtgenote (pr-agent Rhiannon Pickles), gewerkt in Londen, specialisme: Italiaanse meesters. Het zou raar zijn als zulks straks niet doorklinkt in het beleid - nu nog strikt nationaal-historisch van aard, een Italiaanse of Spaanse zwerfkei (Goya!) daargelaten. Met een wereldburger aan de knoppen kan dat veranderen. Zoals het Prado of de National Gallery - op de directeursfunctie daar heeft Dibbits dus níét gesolliciteerd - zou men Britse, Franse, Duitse of Italiaanse meesters kunnen tonen, om een eurocentrisch verhaal te vertellen. Bruiklenen en schenkingen zouden dan geboden zijn. En aankopen. Gelukkig heeft Dibbits, gezien zijn Christie's-tijd, een sterk netwerk in het veilingwezen.

2. 20ste eeuw wordt fotografie

Het is bekend, de afdeling 20ste eeuw is de zwakke broeder van het Rijksmuseum. Twee Aat Veldhoens en een kampjasje - dat doet geen recht aan die duizelingwekkende periode. Men vertelt er de geschiedenis van dat tijdsgewricht, zij het als een roman waaruit per resterende pagina er tien uit de kaft zijn gescheurd. Dibbits, een man van de inhoud, weet dat, en zal ernaar handelen. De eerste ingreep onder zijn directeurschap behelst dat hij die hele collectie 20ste eeuw sluit, uitbreidt met nieuwe aankopen, om haar in 2026 - wanneer hij als directeur afzwaait - op volle sterkte te heropenen. De vrijgekomen ruimte zal in de tussentijd gebruikt worden om de collectie fotografie te tonen. Daarmee kun je het verhaal van de 20ste eeuw trouwens prima vertellen.

3. Portret van een volk als heerzuchtige rovers

Oké, dat 'neger' niet langer voorkomt in de collectie-opstelling mag winst heten. Het is echter klein bier bij het verzwijgen en/of in bedekte termen toelichten van de schanddaden die het kapitaal leverden voor alle sierobjecten en (groeps)portretten die de museumzalen vullen, zoals nu gebeurt. En zeker, Azië > Amsterdam was een fenomenale tentoonstelling, rijk en bedwelmend, maar die toelichting bij het Coen-portret, dat hij militaire acties leidde enzo - was die niet een tikje eufemistisch? Had dat niet moeten zijn dat hij de inheemse bevolking op Banda bij duizenden over de kling liet jagen? Dat er omwille van de nootmuskaat een heel eiland werd uitgemoord? Dat was ongemakkelijker geweest, maar waarachtiger, en waarachtigheid is iets waarvoor de (kunst)historicus Dibbits waarschijnlijk oog zal hebben. Kunnen we straks bij een portret van Willem I niet enkel lezen dat hij getrouwd was met zijn volle nicht, maar, als oprichter van de Nederlandsche Handel-Maatschappij ook 's werelds grootste handelaar in opium - een die zijn handelspartners bewust verslaafd maakte.

4. Op het oog

Boze tongen (maar wat weten die?) beweren dat Taco Dibbits weinig van hedendaagse kunst moet hebben. Maar wie hem recentelijk bij De Wereld Draait Door zag vertellen over de werken van Anish Kapoor in de ere-galerij (een elektrische gitaar tijdens een kamerconcert, als je het mij vroeg) krijgt de indruk dat het tegendeel waar is. Wat men ook zag: dat Dibbits niet vies is van een sterk visuele benadering. Anders gezegd: de nieuwe directeur selecteert soms op louter uiterlijke kenmerken, heel verstandig. Dat biedt nieuwe presentatiemogelijkheden. Toekomstige opstellingen die zijn ingericht met het oog en met het oog alleen: het kan. Zo kan men denken aan een zaaltje over de kleur rood als visuele Spaanse peper, een waarin zowel de sjerp van Banning Cocq als dat opbollende capeje op Jan Asselijns dijkdoorbraak een rol spelen.

Stefan Kuiper

Een vrouw gereflecteerd in een naamloos kunstwerk van Anish Kapoor.Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden