'Het jaar van de euro' begint met geruzie

BRUSSEL - Het hoge woord is eruit: de eurozone moet een politieke unie worden. De eurolanden delen straks niet alleen hun munt, ze gaan zich intensief bemoeien met elkaars fiscale, economische en sociale beleid. Van loonpeil tot pensioenleeftijd en van huizenprijzen tot de vennootschapsbelasting, Nederland bepaalt dat straks niet meer alleen.


Het was de Duitse bondskanselier Merkel die vrijdag tijdens de EU-top de beladen woorden uitsprak: 'de euro is ook een politiek project'. Naast haar stond de Franse president Sarkozy te glimlachen, hij droomt al jaren van de euroleiders als economische regering. De Frans-Duitse motor zette vervolgens de turbo erop om het idee bij de collega-premiers en collega-presidenten door te duwen.


Normaal zwijmelen politiek leiders bij 'historische stappen', maar die van vrijdag ontaardden in een stevige ruzie. Liefst 6,5 uur duurde hun lunch waar met name Merkel werd aangevallen: zowel door euro- als niet-eurolanden. Sommige leiders waren furieus over 'het dictaat' van Merkel en Sarkozy. Het 'Pact voor de Concurrentiekracht' dat de bondskanselier alvast op papier had gezet - hogere pensioenleeftijd, gematigde lonen, een rem op overheidsschulden, geharmoniseerde belastinggrondslagen - leidde ook niet direct tot instemmend geroffel op de tafel.


Premier Rutte verklaarde geen Europese bemoeienis te willen met nationale belastingen. Zijn Belgische collega Leterme tekende protest aan tegen een verbod op de automatische inflatiecorrectie van de lonen. De Ierse premier piekerde niet over verhoging van zijn ultra-lage vennootschapsbelasting, een taks die Estland niet eens kent.


Op hun beurt zeiden de niet-eurolanden (Groot-Brittannië, Polen) buiten spel gezet te worden. 'Ik begrijp niet waarom u verdeeldheid zaait', hield de Poolse president Tusk bondskanselier Angela Merkel voor.


De pijn zat niet zozeer in de plannen zelf, want over meer economische afstemming bleek iedereen het eens. De irritatie vloeide voort uit de dwingende aanpak van Berlijn en Parijs. En uit vrees dat een clubje eurochefs straks bepaalt wat de nationale parlementen moeten slikken. Dan kan het ideale excuus van een premier in problemen - 'het moet van Brussel' (de Europese Commissie) - niet eens meer worden gebruikt.


Het resultaat van de geagiteerde lunch was dat de Commissie weer binnenboord is gehaald. EU-president Van Rompuy en Commissievoorzitter Barroso zullen gezamenlijk de komende weken peilen welke integratie de lidstaten wenselijk achten. Voor de plannen van Merkel en Sarkozy is dat geenszins rampzalig. Die zullen misschien iets minder scherp worden, maar feit is dat de Commissie afgelopen maanden ruwweg dezelfde bouwstenen op tafel legde als Berlijn vrijdag deed.


De eurolanden besloten eind vorig jaar op voorstel van de Commissie dat zij hun ontwerpbegroting voortaan eerst aan Brussel voorleggen. Voorkomen is niet alleen beter, maar ook goedkoper dan genezen. Tevens gaven de landen hun zegen aan verdere afstemming van hun economisch beleid, Europees toezicht op dreigende miljardenboetes voor landen die de afspraken negeren.


Vorige maand presenteerde de Commissie nadere voorstellen waaruit die afstemming moet bestaan. Inderdaad: verhoging van de pensioenleeftijd, loonmatiging en begrotingsevenwicht. Premier Rutte mag dan niets voelen voor het overhevelen van nationale bevoegdheden naar 'een hoger niveau' (de gezamenlijke eurolanden), het is wel wat er praktisch gaat gebeuren.


Merkel heeft deze ontwikkeling nu expliciet benoemd: de eurozone wordt een politieke unie. En ze doet er een schep bovenop met haar Concurrentiepact, dat erop neerkomt dat de andere landen hun economieën vooral naar Duits model hervormen. In ruil daarvoor zal de bondskanselier het noodfonds voor zwakke eurolanden versterken.


Al met al wordt hiermee een weeffout uit het oorspronkelijke europlan hersteld. Dat voorzag er alleen in dat de deelnemende landen een monetaire unie vormden, met de Europese Centrale Bank als gelddrukker en inflatiebewaker. Nationaal beleid dat de munt ondermijnde, werd niet aangepakt. Met dank aan de crisis wordt dat nu rechtgezet.


Volgens Merkel zal de eurozone als politieke unie het vertrouwen van de investeerders terugwinnen. Nog voor de zomer moet het eerste pakket maatregelen door alle landen en het europarlement zijn goedgekeurd. '2011 wordt het jaar van het nieuwe vertrouwen in de euro', aldus Merkel.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden